Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар усны таван төсөл хэрэгжүүлж байгаа нь Хөвсгөл нуур, Ганга нуур, Хэрлэн гол, Өгий нуур, нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүрэгт дэх Бумбат рашаан.

Энэ удаад экосистем нь эрчимтэй алдагдсан Өгий нуурыг хамгаалах цогц ажлын тухай ЕТГ-ын Байгаль орчны төсөл, хөтөлбөр хариуцсан албаны дарга О.Алтансаруулаас тодрууллаа.

-Ганга нуур,  Хөвсгөл нуурыг хамгаалж буй оновчтой ажлыг Өгий нуурт хэрэгжүүлж, тус нуурыг хамгаалах ажил дөрвөн цогц ажлын хүрээнд хэрэгжиж байгаа. Ямар ямар үр дүн гарч байна вэ?

-Тийм ээ, эдгээр нуурын сайн жишгийг Өгий нуурт хэрэгжүүлж байна. Өгий нуурын ус, шувуу, загас жараахайг нь хамгаалж, эргийн дахин төлөвлөлтийг хийж байна. Хөвсгөл нуурын ёроолыг цэвэрлэсэн. Ганга нуурт 16 км хашаа татаж бүтэн хамгаалсны үр дүнд Ганга нуурын экосистем сэргэсэн. Тэр сайн жишгийг Өгий нуурт ашиглаж байна. Бусад нуур дээр гарсан сайн үр дүнг ч Өгий нуурт ашиглаж байна. 

Өгий нуурт 240 гаруй усны шувуу ирдэг. Хашаагүй байхад мал ороод дэгдээхэй, өндгийг нь няцлаад шувууд амьдрах орчин алдагдсан байсан. Усны шувуудын амьдрах орчныг хамгаалах зорилгоор 10 км хашаа татаж байгаа. Мөн ус, намагтай хэсэг буюу Өгий нуурт цутгадаг болон эх авдаг Хоолойн гол, хөгшин Орхон голын уулзвар хэсгийг хамгаалах зорилгоор хашсан. Хашаан доторх ургамал сэргэж, маш сайн ургаж байгаа нь шувууд амьдрах таатай орчин бүрдэж байна гэсэн үг. Өндөр ургасан өвс ногоонд шувууд өндгөө гаргаж, дэгдээхэйгээ тэжээнэ.

-Ер нь, байгалийн үзэсгэлэнт, цэнгэг уст Өгий нуурын ус багасаж, бохиртоход нөлөөлсөн гол хүчин зүйлс юу байв?

-Өгий нуур сүүлийн хэдэн жилд маш их бохирдсон байсан. Хүний буруутай үйл ажиллагаанаас гадна ганц цутгал нь болох хөгшин Орхон голын урсац багассан нь бохирдох үндсэн шалтгаан болсон. Тиймээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Өгий нуур хамгаалах цогц ажлыг 2023 онд эхлүүлсэн юм. 

Тиймээс хөгшин Орхон голыг хамгаалах, урсцыг нь сайжруулах ажлыг нэн түрүүнд хийсэн. Хөгшин Орхон голын эхээс Өгий нуурт цутгах 100 гаруй км газарт судалгаа хийж байна. Хөгшин Орхон голын голдирлыг хэд хэдэн газар өөрчилсөн байсныг засаж, урсцыг нь сайжруулах 17 км суваг татсан.

Түүнчлэн Өгий нуурт ирдэг 240 гаруй зүйлийн усны шувуудын амьдрах орчныг хамгаалж, малын хөлөөс хамгаалж 10 км газрыг хашаалж дууссан. Загас, жараахайг нь хамгаалах зориулалттаар Өгий нуурт хязгаарлалтын хөвүүр байршуулсан. Загас жараахайн үржлийн үед завь яваад байхаар үржиж чаддаггүй. Өгий нуурт усан замын тээвэр хийж байгаа 19 завь байна. 

-Өгий нуурыг хамгаалах цогц ажлын нэг нь нуурын ёроолыг цэвэрлэх. Энэ ажлыг хэрхэн явуулах вэ?

-Өгий нуурын ёроолд их хэмжээний загасны тор байгаа. Социализмын үед Монгол Улсын загасны хэрэглээг Өгий, Буйр нуур хангадаг байсан. Загасны аж ахуй татан буугдаад, хариуцах эзэнгүй болоход нуурын ёроолд асар их хэмжээний загасны тор үлдсэн. Улсын загасны нөөцийг хангадаг том нуурын ёроолд буй тэдгээр тор Өгий нуурын хорт хавдар болж буй тул тэдгээрийг гаргана.

Мөн аман судалгаагаар нуурын ёроолд хэд хэдэн мотоцикл, мотор, завь бий. Бид нуурыг 100 хувь цэвэрлэнэ гэж төлөвлөж байгаа. Долоодугаар сарын 25-нд судалгааны баг гараад хаана, ямар обьект байгааг тодорхойлохоор ажиллаж байна. Энэ сарын 15-наас ёроолыг цэвэрлэх ажил эхэлнэ.

-Цаашид Өгий нуурыг хүний буруутай үйл ажиллагаанаас болж бохирдохоос хамгаалах ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ?

-Эргийн дахин төлөвлөлтийн зураг 100 хувь гарсан. Шинэ Хархорум хот байгуулагдахад Өгий нуурыг аялал жуулчлалын гол бүс болгоно. Тийм учраас Монгол Улсад анх удаа эргийн дахин төлөвлөлтийг бүтэн /360 градуст/ төлөвлөж байгаагаараа Өгий нуур онцлог болно. Монгол Улсын хэмжээнд жишиг эргийн дахин төлөвлөлт болно. Өгий нуурт амралтын газар байгуулахгүй, онцгой бүсийг нь 100 хувь авч үлдэх зорилт тавьж байна.

 Montsame.mn