Хятад 1,4 тэрбум хүнтэй, хүн амаараа дэлхийд хамгийн шигүү орон. Хоёрдугаарт Энэтхэг орох ба тэнд 1,3 тэрбум хүн амьдардаг. Энэ хоёр оронд тэдний дараа орох хамгийн олон хүнтэй 20 орон нийлснээс олон хүмүүс амьдардаг. Дараагийн 170 орны хүн ам нийлээд ч тэр хоёр орны өмнө орохгүй.

Сүүлийн 300 жилийн дотор Энэтхэг, Хятадын хүн ам нь тус бүртээ нэг тэрбумаар нэмэгдсэн байна. Тэр нь ямар ч орныхоос хамаагүй их. Хэрэв хувиар аваад үзэх юм бол  хүн амын өсөлт нь жилийн 0,8 хувь болж байгаа нь бусад орнуудын дундажтай адилхан. Тэгэхээр Энэтхэг, Хятад хоёр хэдэн зуун жилийн өмнөөс,  хүний үржил эрчимжээгүй байх үеэс л хамгийн том хүн амтай улс байсан болж таарлаа.

Эцсийн дүнд нь хүний хуваарилалтад яагаад ийм ялгаа гарсныг ойлгохын тулд банкны хоёр дансны жишээг авья. Хоёр хадгаламжинд 100 ба 10000 төгрөг байгаа  гэж бодьё. Энэ хоёр хадгаламж жилийн +1 хувийн хүүтэй  З0 жил байлаа гэхэд бид 135 ба 13500 төгрөгийн хоёр хадгаламжтай болсон байх юм. Хоёр хадгаламж  адилхан хүүтэй байсан ч төгрөгийн хоорондын ялгаа нэмэгдсэн байгаа биз.

Харин хэдэн зуун жилийн өмнө эдгээр орнуудад яагаад бусдаас олон хүмүүс амьдарч байв? Үнэн хэрэгтээ үржлийн динамикт нөлөөлөх олон хүчин зүйл байдаг. Тэднээс хүнс, амьдрах орчин гэсэн хоёр чухал зүйлийг үлдээе.

Үржил шимтэй газар нутаг, усны хүрэлцээ нь ихээхэн хэмжээний хоол, хүнс бэлтгэх боломжийг өгдөг. Тийм их хэмжээний хүнс нь  ихээхэн тооны хүмүүст хангалтай ба цаашид асар их үржил шимтэй газрыг ашиглах боломжийг өгнө. Ийм л тойрог үүсээд байгаа юм.

Өнөөдөр гэхэд л дэлхийн хүн амын тоогоор том арван оронд газар тариалан хамгийн их талбайтай. Энэтхэг, Хятад хоёр гэхэд л дэлхийн газар тариалангийн 25 хувийг эзэмшиж байгаа. Мөн асар их тооны гол горхитой. Эдгээр орнуудын цаг уур нь хүнсийг бүтэн жилийн турш ургуулах боломжийг өгдөг. Хүн судлал хариулснаар Азид хамгийн анх мал аж ахуй, газар тариаланг эрхлэх болсон байна. Тиймээс Ази нь сүүлийн 100 жилийн дотор хамгийн их хүн амтай бүс юм.

Мөн энэ хоёр орон газар нутгаар томд ордгийг бас  мартаж болохгүй.  Жишээлбэл энэ хоёрын дунд орших Бангладеш гэхэд  газар нутаг багатай учир тэрбум хүнийг зүгээр л хооллож чадахгүй.

Асар том, үржил шимтэй газар нутагтай Хятад, Энэтхэг хоёр  маш олон тооны хүнийг хооллож чадна. Дэлхийд хүн амын өсөлтийн “буум” эхлэхэд энэ хоёр орон шилдэг гараанаас эхэлжээ. Тиймээс ч тэр нь эдгээр орнуудад ийм олон тооны хүнийг  багтаах боломжийг өгсөн байна.

М.Цогт