x

УИХ: Шүүгчийн хариуцлагыг нэмээд, "хоолыг нь хасах" хараат бус байдал мөн үү?

УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар өнөөдөр Шүүхийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийж байна. Уг хуулийн төслийг боловсруулж, өргөн барьсан буюу шүүхийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах болсон эхний шаардлага нь “шүүх, шүүгчийн хараат бус байдлыг хангах” явдал байлаа.

Харамсалтай нь хуулийн төслийг хэлэлцэх явцад шүүх болон шүүгчийн хараат бус байдалд халдсан олон зохицуулалт орж ирснийг хуульчид ярьж байна. Тэдгээрийн зөвхөн нэг нь шүүгчийн цалинг бууруулахаар оролдож буй явдал.

Тодруулбал, өнгөрөгч долоо хоногт болсон УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийх үеэр гишүүн Т.Аюурсайхан санал оруулж, шүүгчдийн цалингийн болон тэтгэврийн нэмэгдлийг хасах санал гаргасныг гишүүдийн олонхи /33:32/ дэмжжээ. Энэ тухайгаа Т.Аюурсайхан гишүүн хувийн фэйсбүүк хуудсаараа “Шүүгчдийн нөлөө хүчтэй ч саналын зөрүүгээр лоббиг унагав” хэмээн попорчээ. Шударга ёсны тухай хамгийн чангаар ярьдаг гишүүний шүүхэд хандах хандлага нэг иймэрхүү.

Мөн дээрх “зарлалын самбартаа” шүүгчийн доод цалин 4 сая төгрөг, зургаа дахь жилээсээ жил бүр 2 хувийн нэмэгдэл авдаг. 35 жил ажилласан шүүгчийн цалин 81,1 хувийр нэмэгдэж 7244.000 төгрөг. Тэтгэвэрт гарахдаа цалингийнхаа 80 хувиар тэтгэвэр тогтоолгоход цалингийнхаа 102,5 хувиар буюу 7425.100 төгрөгийн тэтгэвэр авч байна. Нийгмийн даатгалын санд ийм нөөц боломж байхгүй. Иймэрхүү гажуудлыг зөвшөөрөөд, хуйвалдаад байвал эцэст нь ахмадууд тэтгэврээ хугацаанд нь авч чадахгүй... гэх мэтээр бичсэн байна.

Сануулахад, шүүх эрх мэдлийн хараат бус, бие даасан байдал, эдийн засгийн баталгааг хангаж ажиллах чиг үүргийг Үндсэн хуулиар ШЕЗ гэдэг байгууллагад хариуцуулсан. Энэ дагуу 2012 онд Шүүхийн захиргааны тухай хуулийг баталж, уг хуулийн 6.1-д заасан “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн бүрэн эрх” хэсэгт "тухайн оны шүүхийн төсвийг боловсруулах, УИХ-д өргөн мэдүүлэх эрхийг хэрэгжүүлнэ" хэмээн заасан. Энд шүүгчийн цалингийн асуудал ч мөн багтдаг. УИХ үүнд хөндлөнгөөс оролцох эрхгүй.

Гэвч 2016 оны сонгуулийн дараа МАН эрх аваад /2016.09.09-нд/ хуульд өөрчлөлт оруулж, шүүхийн төсөвтэй холбоотой заалтыг хуулиас авч хаясан байдаг. Одоо үр дүнд нь Т.Аюурсайхан мэтийн нөхөд шүүгчийн цалинг дураараа хасч танаж, ухамсрын “шанаа” энэ тэр өгөөд явж байна л даа.

Өчигдөр болсон Хууль зүйн байнгын хорооны хуралдаан дээр Дээд шүүхийн шүүгч Ц.Цогт шүүгчийн цалингийн талаар Т.Аюурсайхан гишүүний УИХ-ын чуулганд хэлсэн эргэлзээтэй тоо баримтад хариу тайлбар хийсэн байна лээ.

"УИХ-ын гишүүдийн чуулган дээр яриад байгаа шиг найм, 11 сая төгрөгийн цалинтай нэг ч шүүгч байхгүй. Шүүгчийн үндсэн цалин нь 2,700,000 төгрөг. НДШ-ийн шимтгэл, ХХОАТ-ыг хасаад анхан шатны шүүхэд 1-4 жил ажиллаж байгаа шүүгч нар гар дээрээ 2,150,000 төгрөг авдаг аа. Дээд шүүхэд 31-35 жил ажилласан шүүгч нар шүүх дотроо хамгийн өндөр цалин авдаг. Үндсэн цалин 3200.000, нэмэгдэл 2300.000. Татвар, шимтгэлээ хасаад гар дээрээ авч байгаа шүүгчийн хамгийн өндөр цалин нь 4500.000 төгрөг байна аа" гэж. Энэ бол шүүгчийн хамгийн өндөр цалин. 

Тэгэхээр нэгдүгээрт, Т.Аюурсайхан гишүүний УИХ дээр ярьсан болон олон нийтийн сүлжээгээр тараасан дээрх мэдээлэл худлаа байх нь. Худал мэдээлэл тараах ч гэсэн хуультай. Эрүүгийн хуулиа нэг эргүүлээд харчихад гэмгүй.

Хоёрдугаарт, УИХ-ын эрхэм гишүүд шүүгчийн цалинг өөрсдийнхөө цалинтай /гишүүний цалин 2100.000 орчим байх/ жишиж үзээд “өндөр байна” энэ тэр гэх гэж байгаа бол бас л буруу. Яагаад гэвэл шүүгчид цалингаасаа гадуур орлого олох, давхар ажил эрхлэх /багшлах болон эрдэм шинжилгээний ажил хийхээс бусад/ бүх боломжийг нь хуулиар хаасан. Ашиг сонирхлын зөрчил үүснэ гээд. Угаасаа тийм цаг, боломж ч байхгүй. Харин манай улстөрчид яадаг билээ? Цалингаасаа хэдэн зуу нугалсан орлоготой, хувийн бизнестэй, төрийн ажлыг зүгээр сайн дурын, буяны ажил шиг үздэг нөхөд шүү дээ.

Тэр тусмаа “жирийн иргэдийн” цалин орлоготой харьцуулж ярих нь бүр ч боломжгүй. Монгол Улсын бүх иргэд цалингаасаа гадуур орлого олох, давхар ажил эрхлэх, тэтгэвэрт гарсныхаа дараа ч үүнийгээ үргэлжлүүлэх эрхтэй. Харин шүүгчид тийм эрх байхгүй. Тэтгэвэрт гарсныхаа дараа хуулийн зөвлөгөө өгөх, өмгөөллийн үйлчилгээ үзүүлэхийг нь хүртэл хуулиар хорьчихсон. Шүүх байгууллагад ажиллаж байсан харилцаа холбоо нь үйлчлүүлэгчид нь давуу байдал үүсгэнэ, ашиг сонирхлын зөрчил үүснэ гэж үздэг учраас тэр. Тиймээс жирийн иргэн тэтгэвэрт гарахдаа цалингийнхаа 67 хүртэл хувиар тэтгэвэр тогтоолгож байхад шүүгч 80 хувиар тэтгэвэр тогтоолгодог. Ийм л ялгаа бий.

Тэгээд хамгийн гол нь шударга ёсны үнэлэмж, түүний төлөө төлөх ёстой төлбөрийн тухай асуудал. Өнөөдөр шүүхийн хараат бус байдал, шүүгчийг хэн нэгнээс хамааралгүй, хэн нэгний нөлөөнд авталгүй шүүн таслах ажиллагаагаа хуулийн дагуу шударгаар явуулах тухай ярьж байна. Хариуцлагыг нь чангатгалаа л гэж байна. Хариуцлагыг нь чангалчихаад хоолыг нь хасаад байна гэдэг “хараат бус байдал” мөн үү? Эсрэгээрээ “Шүүх засаглал юу юм, шүүхийн хараат бус байдал хэнд хэрэгтэй юм, Хууль тогтоогчид, улстөрчид та нарын асуудлыг шийддэг юм аа” л гэсэн "ухамсрын шанаа" шиг харагдаж байна. Хууль тогтоогч нь шүүх засаглалынхаа дээр гарчихсан гэсэн үг. Хариуцлага, хараат бус байдал ярих гэж байгаа бол ядаж цалин орлогод нь халддаггүй байж “Шүүх нөлөөнд автаж болохгүй” гэж хэлэх ухамсартай байх ёстой л доо.

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 59 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 1 цаг 13 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 1 цаг 25 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна 6 цаг 34 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна 6 цаг 45 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу 6 цаг 50 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа 6 цаг 59 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа 23 цаг 0 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ 23 цаг 5 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо 23 цаг 11 мин Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ 23 цаг 16 мин Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд “Өвлийн идэш” өргөтгөсөн худалдааг зохион байгуулна 23 цаг 35 мин З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын байрыг хадгалж, нэмэгдүүлэхэд чиглэнэ 23 цаг 41 мин Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна Өчигдөр 09 цаг 47 мин Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” хүсэлтийг УИХ-ын 70 гишүүн гаргалаа Өчигдөр 09 цаг 42 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна Өчигдөр 08 цаг 48 мин Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Өчигдөр 08 цаг 43 мин Энэ 7 хоногт Монгол Улсад Өчигдөр 08 цаг 39 мин Ван Гогийн зургийг дуудлага худалдаанаас татахыг шаарджээ Өчигдөр 08 цаг 33 мин Монголын театрууд 48 орны 188 байгууллагатай хамтран ажиллах боломж нээгдлээ Өчигдөр 08 цаг 29 мин
iИх уншсан
С.Бямбадорж: Төрийн тамганы хөшөөг нурааж, АН тугаа тайрч ог... Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Мотоцикл, мопедын хөдөлгөөнийг төв суурин газарт түр хугацаа... Шинжлэх ухааны академид “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон г... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Элсэн манханыг тогтворжуулах, элсний нүүдлийг зогсоохоор ажи... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа
Top