Баасан гаригт шөнө дөл болтол хуралдсан чуулганы нэгдсэн хуралдаан “дуулиантай” өндөрлөсөн. Дуулианы дундаас хамгийн “адармаатай” нь УИХ-ын индэр дээрээс Н.Учрал даргын хэлсэн “300 мянган гишүүнтэй намаа доромжлуулахгүй шүү” гэдэг үг байлаа.

Учир юун гэвэл, баасан гаригийн нэгдсэн чуулганаар УИХ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг чөлөөлөх, томилох тухай асуудлыг хэлэлцсэн. Ингэхдээ УИХ-ын хэлэлцэх асуудлын хуваарьт ороогүй асуудлыг гэнэт оруулж ирсэн, шинээр томилогдож буй этгээдийн мэдээллийг гишүүдэд танилцуулаагүй гэдгээс маргаан эхэлсэн хэрэг.

УИХ дахь АН-ын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин “УИХ-ын дэгийн зөвлөх бол УИХ-ын даргын зөвлөх биш, УИХ-ын 126 гишүүнд зөвлөдөг хүн. Тиймээс УИХ-ын гишүүд хэлэлцүүлж байгаа асуудалтай чинь урьдчилан танилцах эрхтэй. АН-ын бүлэг энэ асуудлыг бүлгээрээ хэлэлцэнэ” гээд гурав хоногийн завсарлага хүссэн. Тухайн үед нь УИХ дахь АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл гадаадад томилолттой байсан учир даваа гаригт /өчигдөр/ бүлгээ хуралдуулаад, дараа чуулганаар хэлэлцье гэсэн.

Гэтэл УИХ-ын дарга Н.Учрал “УИХ-ын дэгийн зөвлөх /енбд/ Б.Баасандорж дарга чөлөөлөгдөх өргөдлөө өгсөн, Тэргүүн дэд дарга Ч.Ариунхур өргөдлөө өгсөн. УИХ-ын даргын хуулийн зөвлөхүүд бүгд өргөдлөө өгсөн. УИХ дэгийн зөвлөхгүй болсон, өөрөө өргөдлөө өгсөн хүнийг гуйлтай биш. Тиймээс АН-ын бүлэг хоёр цагийн дотор хуралдаад бүлгийн шийдвэрээ гаргаад ир” гээд алх цохисон. Үргэлжлүүлээд Засгийн газраас оруулж ирсэн “2026-2030 онд Монгол Улсыг хөгжүүлэх хөтөлбөр батлах тухай” УИХ-ын тогтоолыг хэлэлцээд явсан. Харин Н.Учрал дарга хуралдаан даргалагчийн алхыг дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэд шилжүүлчихээд алга болж болж оройн 21.00 цагт орж ирээд томилгооныхоо асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцүүлсэн. Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүн Л.Өлзийсайханыг УИХ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар томилох асуудлаар нууц санал хураалт явуулахад хуралдаанд оролцсон /ирцэд бүртгүүлсэн/ 80 гишүүний 49 нь дэмжсэн.

Араас нь Х.Тэмүүжин гишүүн орж ирээд УИХ-ын даргатай дахин маргасан. Чуулган хуралдаж байгаа учраас АН-ын бүлгийг хуралдуулах боломж олгоогүй гэдгийг Х.Тэмүүжин гишүүн хэлсэн. “49 гишүүний саналаар томилогдсон Дэгийн зөвлөх чинь АН-ын бүлгийн гишүүдэд зөвлөж чадах юм уу, зөвхөн МАН-ын гишүүдэд зөвлөх үүрэгтэй юм уу?” гэж асуусан. Н.Учрал дарга “УИХ-ын Дэгийн зөвлөхийг УИХ-ын дарга нэр дэвшүүлэх эрхтэй. Намын бүлгээр асуудлы хэлэлцэх шаардлагагүй. МАН-ын бүлэг энэ асуудлаар хуралдаагүй” гэж хариулсан. Х.Тэмүүжин “Та намын дарга учраас танай намын бүлэг даргынхаа шийдвэрийг хэлэлцээгүй байж болно. АН энэ асуудлыг хэлэлцэх ёстой байсан. МАН 101 жилийн өмнөх түүхээ давтаж байна. 101 жилийн өмнө МАН өөр үзэл бодолтой гишүүдээ буудаж хороогоод коминтерный Үндсэн хуулийг баталсан. Одоо ч яг тэр арга барилаараа ажиллаж байна” гэж хэлсэн. Хариуд нь УИХ-ын дарга Н.Учрал “Би энд намын асуудал яриагүй, намын даргын хувиар суугаагүй. 300 мянган гишүүнтэй намаа доромжлуулахгүй” гэсэн.

Энэ түүний гол алдаа байсан. Учир нь Н.Учрал гэдэг хүн УИХ-ын даргын индэр дээр сууж байгаа цагтаа МАН-ын болон МАН-ын даргын байр суурийг огт илэрхийлэх ёсгүй юм. Тэр байтугай УИХ дахь МАН-ын бүлгийн өмнөөс ч ярих эрхгүй. УИХ-ын гишүүд “Чи МАН-ын дарга учраас...” гэж хэлсэн байлаа ч “Би энд УИХ-ын даргын хувьд сууж байна. Намын асуудлаар ярих гэж байгаа бол өөр газар ярь” гээд сууж байх ёстой. УИХ-ын дарга гэдэг бол хуралдаан зохин байгуулагч болохоос УИХ-ын гишүүдийн дарга биш. Тэгээд ч “300 мянган гишүүнтэй намаа доромжлуулахгүй шүү” гэсэн УИХ-ын даргын үг хориод жилийн өмнө намынхаа тугийг шатааж толгойгоо ороочихоод “Манай намын байрыг шатаалаа” хэмээн чуулганы танхимд гүйж явсан У.Хүрэлсүхийн үйлдлээс нэг их ялгарахгүй.

Яг эндээс ялсан намын дарга УИХ-ын дарга байж болохгүй гэдгийн бас нэг нотолгоо харагдаж байгаа юм. Жишээ нь, Дэгийн даргын томилгоог намын бүлгээр хэлэлцэхгүй гэдэг шийдвэрийг намын дарга нь гаргасан юм уу, эсвэл намын бүлэг нь гаргасан уу?

Нэгдүгээрт, УИХ-аар хэлэлцэн шийдвэрлэж байгаа асуудал дотор “Намын бүлгээр хэлэлцүүлэхгүй” гэсэн хоригтой нэг ч асуудал байхгүй. Тэр тусмаа “УИХ-ын дарга нэр дэвшүүлж байгаа учраас намын бүлгүүд шийдвэр гаргахгүй” гэсэн зохицуулалт бүр байхгүй. Харин тухайн намын бүлэг өөрсдөө хуралдаад “Бүлэг энэ асуудлаар нэгдсэн шийдвэр гаргахгүй. Гишүүд өөрсдийн итгэл үнэмшлээр саналаа өгнө” гэдэг шийдвэрт хүрэх тохиолдол бол байдаг. Тэгэхээр УИХ-ын даргын хэлсэн “Намын бүлгээр хэлэлцүүлэх шаардлагагүй” гэдэг бол өөрөө өөртөө эрх олгож, УИХ-ын гишүүдийн эрхэнд халдаж буй хэрэг.

Хоёрдугаарт, томилгооны асуудлыг хэлэлцүүлж байхдаа Н.Учрал дарга “Х.Тэмүүжин гишүүний ангийн охин”, “Х.Тэмүүжин гишүүн надаас илүү мэднэ дээ” гэх мэтчилэн үгийг маш олон удаа ашигласан. Угтаа Л.Өлзийсайхан гэдэг хуульчийг Х.Тэмүүжин гишүүн мэддэг, мэддэггүйдээ гол нь биш. Хэнийг томилох, томилохгүйдээ ч биш. Томилгооныхоо процессийг зөв явуулаач ээ, УИХ-ын гишүүдэд хэлэлцэж байгаа асуудалтайгаа танилцах боломж олгооч ээ гэдэг л шаардлага байсан. Жишээ нь, УИХ-ын 126 гишүүний 65 хувь буюу 82 нь анх удаа сонгогдсон гишүүд байна. Тэд Л.Өлзийсайхан гэдэг ямар мундаг Дэгийн дарга өмнө ажиллаж байсныг, яагаад Цэцийн гишүүнээсээ татгалзаад УИХ-д эргэж ирэхээр болсныг мэдэх үү? УИХ-ын гишүүдийг тэнцвэртэй мэдээллээр хангах нь УИХ-ын дарга буюу хуралдаан даргалагчийн үүрэг биш үү? Чуулганы нэгдсэн хуралдаан, мэтгэлцээнийг нээлттэй явуулдаг нь УИХ-ын гишүүдийг мэдээллээр хангаад зогсохгүй иргэдийн мэдэх эрхийг хангаж байгаа юм.

Гуравдугаарт, УИХ-ын дарга Н.Учрал өөрөө “Даргын зөвлөлийг шийдвэрийг вайбар дээр зарладаг буруу жишиг тогтсон юм байна лээ. Үүнийг хална, даргын зөвлөлийг журмынх нь дагуу хуралдуулдаг болно” гэж хэлсэн. Тэгсэн хэрнээ баасан гаригт Дэгийн зөвлөхийн томилгоог оруулж ирэхдээ мөн л вайбар дээр зарлаад оруулаад ирсэн байдаг. Уг нь бол УИХ-ын даргын дэргэдэх зөвлөл баасан гариг бүр хуралдаад ирэх долоо хоногт хэлэлцэх асуудлуудынхаа товыг тогтдог. Үүнд нь УИХ дахь намын бүлгийн дарга нар багтдаг. Угтаа УИХ-д хоёрхон л бүлэг байгаа шүү дээ. Гэтэл нэгтэй нь хуралдаад шийдвэрээ гаргаад байна аа гэсэн үг.

Томилгоог яаралтай оруулж ирсэн шалтгаанаа Н.Учрал дарга “Дэгийн зөвлөх чөлөөлөгдөх өргөдлөө өгсөн учраас УИХ дэгийн зөвлөхтгүй болчихоод байна” гэж тайлбарласан. Гэтэл баасан гаригт шөнө орой оруулж ирээд томилгоо хийсэн, даваа гаригт томилгоо хийсэн хоёрт ямар ялгаа байсан юм бэ? Тэртэй тэргүй баасан гаригийн чуулган хэлэлцэх асуудлуудаа хуваарийн дагуу хэлэлцээд явж байсан. Тэр хоорондоо Даргын зөвлөл нь хуралдаад, хэлэлцэх асуудлын товд оруулаад, энэ долоо хоногт томилгоогоо хийхэд яг юу саад болоод байсан юм бэ? гэдэг асуулт.

Тэгээд хамгийн гол нь Л.Өлзийсайхан даргаас ч гэсэн асуучихмаар асуулт олон хүнд байсан байх. УИХ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад УИХ-аас нэр дэвшүүлээд Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр томилогдсон. Гэтэл яагаад бүрэн эрхийн хугацааг дуусаагүй байхад чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өгч байгаа юм бэ? гэх мэтчилэн... Х.Тэмүүжин гишүүний хэлсэн “Ирэх сонгуульд МАН-аас нэр дэвших юм байна” гэдэг хардлага үнэний ортой байх. Л.Өлзийсайхан байхгүй бол УИХ хуралдаж чадахаа байчихна гэдэг харин худлаа байх. Ийм л нэг "төөрүүлсэн" томилгоо өнгөрөгч баасан гаригт болж өнгөрөв.

Б.СЭМҮҮН