Хиймэл гэрэл нь бидний нойр болон эрүүл мэндэд муугаар нөлөөлдөг болохыг судалж тогтоосон байдаг. Тэгвэл энэ удаад АНУ-ын хэсэг эрдэмтэд шөнө бүр асаалттай байдаг гудамжны гэрэлтүүлэг болон бусад гэрлүүд ямар нөлөөтэй байдгийг судалжээ. Тэд АНУ-ын Аризона мужийн Туксон хотод шөнө бүр 01:30 минутанд арван хоногийн турш сансрын хиймэл дагуул ашиглан туршилт хийж, шөнийн тэнгэрийг бохирдуулдаг хиймэл гэрлийн гол эх үүсвэрүүдийг олж тогтоосон байна.
Мөн туршалтын үр дүнд, энэ хугацаанд 14000 ширхэг гэрлэн бүрхүүлээ бүдгэрүүлсэн байна.
Потсдам дахь Германы Гео Шинжлэх Ухааны Төв дээр ажилладаг доктор Киба "Шөнө орой, хүмүүс унтаж байх үед л бид маш их энерги хэмнэж чадна" гэж BBC News-т хэлэв. Түүний Lighting Research & Technology сэтгүүлд хэвлэгдсэн сансраас хийсэн гэрлийн туршилт нь хиймэл гэрлийн ихэнх хэсэг нь дээшээ огторгуйд цацагдаж, дэлхий дээрх тэмдэг, гудамж, барилга байгууламжийг нилэнхүйд нь цайруулж дэмий үрэгддэг болохыг харуулжээ.
Зар сурталчилгааны гэрэлтүүлэг, гэрэлтүүлэг бүхий барилга байгууламж, фасадны гэрэлтүүлэг, зогсоол, спортын стадион зэрэг эдгээр газруудад байрлуулсан гадна гэрэл нь шөнийн цагт гэрлийн илүүдэл юм гэж доктор Киба тайлбарлав. "Энэ бол бодлого боловсруулагчид болон гэрлийг бохирдуулагчдын хувьд үнэхээр чухал мэдээлэл юм" гэж тэр хэллээ. Мөн тэрээр нэмж хэлэхдээ шөнийн цагаар ямар гэрэл асаах хэрэгтэй вэ, ямар хурц гэрэлтэй байх вэ гэдгийг шийдэхийн тулд хүн бүр нэгдэх ёстой гэсэн үг юм" гэжээ.
Биднийг унтаж байхад ч үрэгдэж байдаг эрчим хүч, гэрэл
Гэрлийн бохирдол маш олон эх үүсвэрээс гардаг тул үр ашиггүй эсвэл шаардлагагүй хиймэл гэрэлд зарцуулсан энергийг яг нарийн тооцоход хэцүү байдаг. Гэхдээ Олон улсын Dark Sky Association-ийн тооцоолсноор хиймэл гэрлийн 35 хувийг чиглүүлэлт муутай, хамгаалалтгүй хий дэмий үрдэг гэж үздэг. Энэ нь АНУ-д л гэхэд "шөнийн тэнгэрийг гэрэлтүүлэх" ажилд жилд ойролцоогоор 3 тэрбум доллар зарцуулдагтай гэж тооцжээ. Хотын энэ их гэрэл гэгээ нь дэлхий дээр одоо байгаа хүмүүс шөнийн харанхуй тэнгэрийг хэзээ ч хардаггүй гэсэн үг бөгөөд энэ нь нүүдэллэн ирж буй шувуу, шавьж, бусад амьтдад нөлөөлж, тэдний шөнийн, харанхуй мөчлөгийг тасалдуулдаг байна.
Илүү гүн ухааны хувьд Профессор Жонсон болон бусад одон орон судлаачид энэхүү дэмий гэрэл бидний ододтой холбогдох харилцааг үгүй хийдэг гэж үздэг.
"Энэ нь бидний ертөнцийг үзэх үзэлд гүнзгий нөлөө үзүүлдэг гэж би итгэж байна" гэж тэр хэлээд, "Шөнийн харанхуй тэнгэрийг хэзээ ч мэдрэхгүй өнөөдөр өсч байгаа бүх хүүхдүүдийн төлөө миний зүрх сэтгэл өвдөж байна" гэжээ. 2016 оны судалгаагаар дэлхийн хүн амын 80 хувьд энэ нь үнэн байж магадгүй юм.
Чүд илүү ухаалаг гэрэлтүүлэг
Словени улсад гэрэлтүүлэгтэй сүм хийдэд шөнийн цагаар гэрэлтүүлгийг нь багасгах нэгэн төсөл хэрэгжиж байгаа бөгөөд энэ нь гэрлийн түвшинг хязгаарлах тухай хуулийн ул суурь болох юм. Ингэснээр асуудлыг арай илүү шулуун шийдчих боломжтойг харуулж байгаа юм. Тус төслийн хүрээнд гэрэлтүүлгийн компани сүмийг дахин гэрэлтүүлж гэрлийн цахилгаан зарцуулалтыг 96 хувь (1.6 кВт-аас 58 Вт хүртэл) бууруулсан. Ингэхдээ сүм дээр шууд гэрэл асаахын тулд энгийн маск ашиглан нийт гэрлийн ялгаралтаас гарч буй хог хаягдлыг бууруулжээ.
“Олон хүмүүс уур амьсгалын өөрчлөлт, аюулын ирмэг дээр тулсан байгаль орчны онцгой байдлын талаар ярьдаг боловч гэрлийн бохирдлын талаар хэзээ ч ярьдаггүй. Гэхдээ энэ бол чухал хэсэг. Шөнийн цагаар, бидний ихэнх нь унтаж байх үед цахилгаан эрчим хүч нь өөр зүйл хийх боломжтой байж болох юм. Энэ бол жаахан ухаалаг байдал, арга хэмжээ авах хүсэл эрмэлзлээр хийгддэг зүйл юм" гэж тус судалгааны удирдагч, доктор Киба хэлэв.
Бү.Лхамаа
