x

“Мэдээллийн дайн”-ны ялагч нь хэн бэ?

Мэдээллийн урсгалыг даган бий болсон сэтгэл зүйн тэмцэл буюу “мэдээллийн дайн”-ны ялагч нь хэн бэ?

“Дайн” гэдэг үг хүний тархинд үй олноороо сүйддэг цус урсгасан тэмцэл гэх ойлголтыг шууд өгдөг. Харин техник, технологи хөгжсөн, мэдээлэлжсэн эрин зуунд энэ ойлголтын харагдах байдал, агуулга нь өөрчлөгдөж, мэдээ мэдээлэл, мэдлэгээр өөр хоорондоо сэтгэл зүйн тэмцэл буюу “мэдээллийн дайн” өрнүүлдэг болоод байна.

Мэдээллийн дайн гэж юу вэ?

Beasthackerz.ru сайт “Мэдээллийн дайн” гэсэн энэ нэр томъёог анх Америкийн цэргийн тойрогт хэрэглэж эхэлсэн талаар өгүүлээд, үүнийг нийгэм болон нийгмийн тодорхой бүлэгт өгөх “сэтгэл зүйн дарамт” хэмээн тодорхойлжээ. 19 дүгээр зууны 50-аад оны дунд үеэс буюу Крымын дайнтай холбогдон гарч эхэлсэн мэдээллүүдийг “мэдээллийн дайн”-ны анхны хэлбэр гэж үздэг байна.

Мэдээлэл ба утгын дайны фронтод хэн зогсдог вэ?

Мэдээллийн урсгалыг даган бий болсон сэтгэл зүйн тэмцлийг дан ганц “мэдээллийн дайн” гэх хатуу үгээр тодорхойлдоггүй. “Утгын дайн” гэсэн нэршил ч мөн цаг үеээ даган гарч иржээ. Утгын дайнд үзэл баримтлал, суртлын шинжтэй үг хэллэгийг идэвхтэй ашигладаг бол мэдээллийн дайн өрнүүлэгчид мэдээллийн урсгалд анхаарлаа хандуулдагаараа ялгаатай. Энэ хоёр хэлбэрийн алинд нь ч сэтгүүлч, уран бүтээлчид хамгийн түрүү ашиглагддаг байна.

Тэдний хийж буй ажил мэдээ мэдээллийн анхдагч эх сурвалж болж өгдөг. Дамжуулсан мэдээлэл нь шууд нийтийн хүртээл болдог. Энэ мэт давуу байдлыг мэдэх ашиг сонирхлын бүлгүүд ямар нэгэн зорилготой мэдээг өргөн түгээхийн тулд тэднийг хамгийн түрүү онцолж, гол “зэвсэг”-ээ болгодог аж. Монголын нийгмийн жишээгээр улстөрчдийн үйл явцыг авч үзэж болох юм.

УИХ-ын гишүүн, Дэд бүтцийн сайд асан С.Зоригийн нас барсан шалтгаан яагаад 20 жилийн турш биш, зөвхөн тодорхой цаг хугацаанд л нийгмийн анхаарлыг татах гол сэдэв болдог вэ. Хамгийн сүүлд Ж.Батзандан, Л.Болд нарын гишүүд яагаад энэ хэргийг шүүрэн авч, байн байн хэвлэлийн хурал зарлах болов. Энэ асуултад иргэд “Энэ бол улстөрчдийн шоу” хэмээн хайнга өнгөөр хариулах болсон.

УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан, Л.Болд нар шоу хийж байна гэсэн бухимдал нийгэмд ихссэн ч тэд энэ сэдвийг байн байн өндийлгөж, хэвлэлийн хурал зарладагийн учир юу байх вэ? Тэд сэтгүүлчдийг урьж, цуглуулах нэг төрлийн аргаа олон давтах нь бусад үйл явлаас илэрхий тод өнгөөр ялгаран харагдаж буй.

Гол сэдэв нь болох хэрэг илрэх, илрэхгүй нь эдгээр улстөрчдөд огтхон ч хамаагүй. Магадгүй, бараг илрэхгүй байхдаа ч сайн байж болох юм. Харин тэдний гол зорилго нь “Олны анхааралд  өртөхүйц, сенсацитай, дутуу хагас мэдээллийг ашиглан хэвлэлийн од болж, том дуугарч, бусдаас илт давуу мэт харагдах, олон нийтэд царайгаа мартагдахааргүй гүн бат сануулах явдал”. Хожим өрнөх үйл явдлууд тэдний байр суурь нэг л биш байсан гэх агуулгыг ямар нэгэн байдлаар цухалзуулан сануулаад байдаг.

Ондоо хоолойгоор дуугарч, онц сонирхолтой юм ярьсаар нийтийн анхаарлыг татаад байна гэсэн улстөрчийн зорилгоо тэд ингэж биелүүлж байгаа. Ийм маягаар “мэдээллийн дайн” өрнүүлж, тодорхой бүлгүүдийг өөртөө татах аргыг улстөрчид түгээмэл хэрэглэдэг. Харин хэвлэл мэдээллийнхэн тэдний энэ аргыг нийтэд, нийгэмд хийж буй “мэдээллийн дайн” гэдгийг олж хараад зай авах болсон нь анзаарагдаж буй.

Мэдээллийн дайн ба нийгмийн сэтгэл зүй

Сүүлийн үед мэдээллийн дайн ба нийгмийн сэтгэл зүйд зарим эрдэмтэн судлаачид судалгаа, дүн шинжилгээ хийдэг болсон. Энд МУИС-ын Эрдэм шинжилгээний бичигт хэвлэгдсэн Д.Дагиймаа багшийн бүтээлээс иш татан дор өгүүлье.

Утгын дайн: Тайлбар, зүүлт ашиглан баримт, фактыг утгачлан хөрвүүлж, олон нийтэд хүргэх үйл явцыг “утгын дайн” гэж тодорхойлж болно. Телевиз, сонин, интернэтийн мэдээнд шинэ утга санаа оруулан, олон нийтэд нөлөөлөх оролдогууд ихэсч байна.

Ялангуяа улс төрийн талбар дахь утгын дайны арга технологи, нөлөөлөл нь өргөн далайцтай байх нь түгээмэл. Дэлхийг хамарсан хүйтэн дайнаас аваад 21-р зуунд өрнөсөн посткоммунист орнууд дахь өнгөт хувьсгал, араб дахь “нийгмийн сүлжээт” бослого хөдөлгөөнүүдэд утгын дайны нөлөө түлхүү орсныг шинжээчид тогтоожээ.

Мэдээллийн дайнаас утгын дайны ялгагдах шинж нь:

– Мэдээлэх бус тайлбарлан учирлахыг гол арга хэрэгслээ болгодог,
– Нийгмийн аль нэг хэсэг бүлэгт биш хүн амыг бүхэлд нь хамардаг,
– Тухайн баримт фактанд гэхээсээ түүнийг утгачлан ойлгоход илүү учир холбогдол өгдөг,
– Тайлбараар дамжуулан хувь хүмүүсийн итгэл үнэмшилд нөлөөлөхөд оршино.

Мэдээллийн дайн цаг зуурын үр дүнд хүсэмжилдэг бол утгын дайн урт хугацааны үр нөлөөг чухалчилдаг: Мэдээллийн дайн оршин буй сэтгэлгээг өөрчилдөггүй. Харин утгын дайн сэтгэлгээг шинээр “ачаалах”-ыг зорьдог байна. Мөн утгын дайнд танин мэдэхүйн үйл явцад ач холбогдол өгдөг учраас энэ үед танин мэдэхүйн үйл явцыг хамгаалах асуудлыг чухалчилах ёстой аж.

Эцэст нь хэлэхэд, хэвлэлийнхэн түгээж байгаа мэдээ мэдээллийн үнэн худлыг дэнслэх, түүний хортой, хоргүй нөлөөг хамгийн сайн шүүрдэж, энд л хамгийн чухал ач холбогдол өгдөг байх учиртай юм шиг. Нөгөө талаар олон нийт ч бодит мэдээлэл түгээдэг хэвлэлүүдээ ялган таньдаг болох чадвар луу шилжихгүй аваас энэ дайны хөлд нийтээрээ үрэгдэж болзошгүй цаг үетэй бид нүүр тулжээ.

Н.ЦЭНДБАТ

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Австралид коронавирусийн анхны тохиолдол илэрчээ 10 цаг 34 минутын өмнө Монгол улс, БНХАУ-ын хилийн авто замын боомтуудыг түр хаалаа 11 цаг 28 минутын өмнө Гуравдугаар сарын 2-ныг хүртэл олон нийтийн арга хэмжээ зохион байгуулахыг хориглолоо 11 цаг 43 минутын өмнө Шанхайд коронавирусаар халдварласан өвчтөн эдгэжээ 11 цаг 54 минутын өмнө Коронавирусийн халдвараас сэрэмжлүүлсэн зөвлөмж гаргалаа 16 цаг 51 минутын өмнө Хууль, эрх зүйн үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх өдөрлөг боллоо 17 цаг 23 минутын өмнө The Hu хамтлаг: Монгол соёл урлагаа дэлхий даяар түгээхийг хүсэж байна 17 цаг 52 минутын өмнө Хот хогноосоо салж эхэллээ 18 цаг 3 минутын өмнө Н.Номтойбаяр: Надад хууль зөрчсөн үйлдэл байхгүй, Их хурлыг нээлттэй явуулах хэрэгтэй 18 цаг 24 минутын өмнө Коронавирусийн тохиолдол илэрвэл Японы халдварт өвчний үндэсний төвд шинжилгээгээ явуулна 18 цаг 41 минутын өмнө Манай улс ирэх долоо хоногт коронавирусийн ОНОШЛУУРТАЙ болно 18 цаг 53 минутын өмнө Халдварт өвчний сэжигтэй тохиолдол илрээгүй 20 цаг 29 минутын өмнө Франц улсад коронавирусийн халдвар бүртгэгдлээ 20 цаг 55 минутын өмнө Дэлхийн усны нөөцийн групп манай улсын Усны хуулийн өөрчлөлт, үр дүнг судлана 21 цаг 36 минутын өмнө Коронавирус нь хүнд, хөнгөн хэлбэрийн өвчлөл үүсгэдэг 22 цаг 0 минутын өмнө Хүйтний эрч суларч, цаг агаар тогтуун байна 22 цаг 27 минутын өмнө Дэд хороо Н.Номтойбаярын бүрэн эрхийг түдгэлзүүлье гэв Уржигдар 19 цаг 43 минутад Сургууль, цэцэрлэгийг гуравдугаар сарын 2 хүртэл хаахаар боллоо Уржигдар 17 цаг 44 минутад Монгол, ОХУ-ын ГХЯ-дын Бодлогын зөвлөлдөх уулзалт болов Уржигдар 17 цаг 37 минутад Д.Сарангэрэл: Хилээр орж ирж байгаа хүмүүс халуурч байвал шууд тусгаарлаж байгаа Уржигдар 17 цаг 27 минутад Тагнуулын ажилтнуудын өдүүлсэн хэрэг дээр ТЕГ цагдаатай хамтарч ажиллана Уржигдар 16 цаг 51 минутад БНСУ-д коронавирусийн хоёр тохиолдол бүртгэгдэж, Манжуурт нэг хүн нас баржээ Уржигдар 16 цаг 41 минутад Эрдэм шинжилгээний ажилтнуудад оюуны өмчийн эрхийг хамгаалах цогц сургалт явуулна Уржигдар 15 цаг 54 минутад У.Хүрэлсүх: Н.Номтойбаяр гишүүн өөрөө өргөдлөө өгөөд шалгуулсан нь дээр юм биш үү  Уржигдар 15 цаг 26 минутад Нөхөр рүү нь дайрсан чоныг гурилын элдүүр, сүхээр цохиж алжээ Уржигдар 14 цаг 33 минутад У.Хүрэлсүх: Төрийн тахилгат, ард түмний шүтээн "Отгонтэнгэр" хайрханыг ухуулахгүй Уржигдар 14 цаг 18 минутад Ноолуурын дөрөв дэх том хэрэглэгч Германд монголчуудыг жигшиж эхэлжээ Уржигдар 14 цаг 08 минутад Монгол улсын гурван сая дахь иргэн Х.Монголжин охин таван нас хүрлээ Уржигдар 13 цаг 40 минутад Г.Занданшатар ЖДҮХС-д арван компани “шахаад” зургаад нь зээл авчээ Уржигдар 13 цаг 09 минутад МАН-ын бүлэг хоёр цагийн завсарлага авлаа Уржигдар 12 цаг 44 минутад Н.Номтойбаяр: Би сайн дураараа бүрэн эрхээсээ татгалзана гэж байхгүй Уржигдар 12 цаг 44 минутад Сайд Ё.Баатарбилэг Дэлхийн боловсролын чуулга уулзалтад оролцов Уржигдар 12 цаг 38 минутад Л.Оюун-Эрдэнэ: Оюутолгойн ТУЗ-д орох шалгуурыг өндөрсгөж, шалгалт авна Уржигдар 12 цаг 17 минутад Хүмүүнлэгийн үйлсэд Монгол цэргийн оролцоог нэмэгдүүлнэ Уржигдар 12 цаг 08 минутад Монгол, Хятадын хилийн боомтууд энэ сарын 25-27-нд амарна Уржигдар 12 цаг 02 минутад Грета Тунбэргийг Монголд болох олон улсын залуучуудын “Ногоон наадам”-д урив Уржигдар 12 цаг 02 минутад Коронавирусийн талаар үнэн зөв, шуурхай мэдээлэхийг үүрэг болгов Уржигдар 11 цаг 53 минутад Шинэ коронавирусын халдвар Монголд орж ирсэн гэх мэдээллийг үгүйсгэлээ Уржигдар 11 цаг 42 минутад Цахим халдлагад өртөхгүйн тулд ЯТГАХ ТУСАМ НЯГТАЛ Уржигдар 09 цаг 50 минутад Оюун ухааны академийн захирал Х.Хатанбаатар Монгол улсын Соёлын элч боллоо Уржигдар 09 цаг 49 минутад ДЭМБ-ын ерөнхий захирал хил, гаалийн хяналтаа сайжруулахыг зөвлөв Уржигдар 09 цаг 40 минутад Ч.Сайханбилэгт өөрийгөө өмгөөлөх эрх бий юу? Уржигдар 09 цаг 24 минутад “Алсын хараа-2050” төслийг 1500 гаруй хүн 8 чиглэлээр, 8 сарын турш боловсруулжээ Уржигдар 09 цаг 01 минутад Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, зохиолч Л.Түдэвийн "Мөнхийн ус" туужийн хэлэлцүүлэг болно Уржигдар 08 цаг 47 минутад Н.Номтойбаярын бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх эсэхийг өнөөдөр эцэслэнэ Уржигдар 08 цаг 44 минутад “Урт цагаан”-ыг нураах цаг болсон Уржигдар 08 цаг 36 минутад Хүйтний эрч суларч, цаг агаар тогтуун байна Уржигдар 08 цаг 26 минутад Японы буцалтгүй тусламжаар 123-р цэцэрлэгийн өргөтгөлийг барина Уржигдар 08 цаг 04 минутад Гурав дахь жилдээ “Эрүүл иргэн аян-2020” аяныг нийслэл даяар өрнүүлж эхэллээ 2020-01-23 19:10 Угаарын хий мэдрэгчийг зааврын дагуу ашиглахыг санууллаа 2020-01-23 18:51
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
Top