x

Хөшсөн ардчилал ба хөдөлдөг хөшөө

Монгол хэлэнд “хөшөө” гэдэг үг сонин утгатай. Хөшсөн, хөдөлгөөнгүй, цаг хугацааны өмнө бууж өгсөн мэт атлаа түүхийг дуугүйгээр өгүүлдэг зүйл. Өнгөрснөө санахын тулд, дахин давтахгүйн учир хүн төрөлхтөн хөшөө босгодог. Харин Монголын улс төр нэг шинэ практик үзүүлэв. Хөшөө бол хөдөлгөөнгүй зүйл биш, хөдөлгөж болдог, тэгэхдээ шөнийн гурван цагт хөдөлгөдөг аж.

Монголчууд хөшөөтэйгээ үргэлж улс төрийн өнгөөр харилцаж ирсэн ард түмэн. 1990 оны Ардчилсан хувьсгалын үеэр Х.Чойбалсангийн хөшөө рүү улаан будаг цацсан нь зүгээр нэг вандализм байгаагүй, хядлага, хэлмэгдүүлэлтээр олон жил хуримтлагдсан цусны толбо нь тэр. Дараа нь Б.Цэрэндоржийн хөшөө бас улаан будгаар “мялаалгасан”. Хөшөө буруугүй ч эзнийхээ нүгэл буяныг чулуун нүүрээрээ хүртдэг гэдгийг монголчууд тэгэхэд харуулсан.

Сталины хөшөөг бид олон нийтийн санал, улс төрийн өөрчлөлтийн үр дүнд буулгасан. Лениний хөшөөг ч ил тод шийдвэрээр зайлуулсан. Зөв үү, буруу юу гэдэг нь өөр асуудал, энэ бүхнийг гэгээн цагаан өдрөөр гүйцэтгэсэн. Гэтэл С.Зоригийн хөшөөг нүүлгэн шилжүүлэх ажиллагаа шөнөөр болжээ. Хот нойрсож, гудамж нь хоосорч, гэрчийн нүдэнд өртөх магадлал хамгийн бага цагийг сонгосны учир юу вэ?

Дэлхийн түүхэнд хөшөө хулгайлсан хэрэг олон бий. Шинэ Зеландад хоёр метр өндөр хүрэл гномыг хулгайлаад гурван долоо хоногийн дараа Авралын армийн үүдэнд малгай өмсгөөд орхисон байдаг. Хулгайч нь ядаж хувцаслаад, хүмүүнлэгийн байгууллагад хүргэж өгсөн байгаа юм.

Лондонд боксчны хөшөөний гутлыг нь үлдээгээд аваад явжээ. Лос-Анжэлэст хотын үйлчилгээний ажилчны хувцас өмссөн хулгайчууд сонин зардаг хүүгийн хөшөөг тайван гэгч нь ачаад явсан бөгөөд хажуугаар нь гарсан хүмүүс “Хотынхон засвар хийж байгаа юм байна” гэж бодоод өнгөрсөн гэдэг.

Австралид бикинитэй эмэгтэйн баримлыг далайн хар шуурга далимдуулан хулгайлсан ч удалгүй мянган километрийн цаана вандан сандал дээр тухалж суухад нь олжээ. Энэ мэт хулгай инээдтэй, хошин шогийн өнгө аястай. Хөшөөг ихэвчлэн хүрлээр үйлдэх тул түүхий эдээр тушааж мөнгө олох сэдэлтэй хулгайлах нь элбэг.

Монголд болсон явдал инээдтэй ч инээхэд бэрх. 2026 оны наймдугаар сарын 31-ний шөнийн 03:00 цагт С.Зориг агсны хөшөөг сууринаас нь салган авч оджээ. Сонирхолтой нь хөшөөний шинэ суурийг урьдчилан бэлдчихсэн байв.

Дэлхийн хөшөөний хулгайчууд хөшөөг хулгайлдаг бол манайхан “түр нүүлгэсэн” гэдэг тайлбар хийв. Монголын улс төр “түр” гэдэг үгийг хайр гамгүй хэрэглэдэг. Түр хороо, түр комисс, түр түдгэлзүүлэлт... одоо бүр түр хөшөөтэй болчихов.

Хөшөөг бүтээсэн уран барималч Б.Дэнзэн “Энэ бол миний өмч биш. Хотынх, ард түмнийх. Бэлгэдэл нурсны дараа улс орон нурдаг юм” гэжээ. Шөнөөр хөшөө хөдөлгөсөн явдалд холбогдох хамгийн ноцтой өгүүлбэр. Асуудал хөшөөндөө бус бэлгэдэлдээ байгаа.

С.Зоригийн хөшөө санамсаргүй хойшоо харж зогсоогүй. Өглөө бүр ажилдаа алхдаг байсан зам дээр нь, гартаа “Стюардес” янжууртай дүрсэлсэн. Олон нийтийн хандиваар босгож, суурин дээр нь "Монголын ард түмнээс" гэсэн бичээс бий. Тэгэхээр ард түмний өмч, ардчиллын бэлгэдлийг хэнд ч хэлэлгүй “хувийнхаа хашаа”-нд “түр” аваачихын учир юунд байв?  

Б.Дэнзэн бэлгэдлийг агаартай зүйрлэжээ. Агаартай байхад хүн анзаардаггүй, дутагдаад ирэхээр амь тэмцдэг. Бэлгэдэл ч ялгаагүй, байж байхад нь тоодоггүй, алга болоход үнэ цэнийг нь ойлгодог. Иргэд энэ үлгэрээр С.Зоригийн хөшөөг, ардчиллын бэлгэдлээ уйгагүй нэхэв.

Хотын дарга Б.Пүрэвдагва энэ үйлдлийг “хулгайн сэдлээр хийгдсэн” хэмээн тодорхойлж, хөшөөг буцаан байрлуулах шийдвэр гаргав. Ингээд Монгол Улс дэлхийн хөшөөний хулгайн түүхэнд нэг өвөрмөц төрөл нэмлээ. Шинэ Зеландад гном буяны байгууллагын үүдэнд очдог. Австралид баримал далайн эрэг дээр амардаг. Лондонд гутлыг нь үлдээдэг. Монголд хөшөө шөнөөр “түр нүүж”, өглөө төр нь “хулгайн сэдэлтэй” гэж тайлбарлаад буцаан авчирдаг шинэ маяг гаргалаа.

Хөшөө хөдөлсөнд асуудал байгаа юм биш, ард түмний өмч, түүхэн бэлгэдлийг хэн хүссэн үедээ шөнөөр зөөж болно гэдгийг харуулсанд асуудал оршино. Хөшөө ярьдаггүй ч хөдөлгөсөн хүмүүс нь бусдаас чангаар дуугарчээ. АН-ын дэд дарга Л.Мөнхбаясгалан “Төр нь зайлуул гэсэн, нам (АН) нь авахгүй гэсэн. С.Зориг агсны хөшөөг МоАХ авалгүй яах вэ” гэжээ. Олон нийтийн эзэмшлийн, түүхийн дурсгалт хөшөөг шөнийн 03:00 цагт, нууцаар, нэг улстөрчийн хувийн шахам байгууллагын үүдэнд “түр амарч бай” гээд авч явдаг ямар хууль, ямар ёс зүй вэ?

Хөшөө хүртэл шөнөөр нүүдэллэж, хууль ёс нь харанхуйд зангидагддаг нийгэмд монголчууд хөшсөн ардчилалтай суугаа юм биш үү? 

Д.Батбаяр /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 34 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 45 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 1 цаг 3 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 1 цаг 10 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 1 цаг 14 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 1 цаг 19 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 1 цаг 24 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 1 цаг 29 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 16 цаг 28 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 16 цаг 32 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 20 цаг 17 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 20 цаг 31 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 20 цаг 43 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
С.Бямбадорж: Төрийн тамганы хөшөөг нурааж, АН тугаа тайрч ог... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Мотоцикл, мопедын хөдөлгөөнийг төв суурин газарт түр хугацаа... Шинжлэх ухааны академид “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон г... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Элсэн манханыг тогтворжуулах, элсний нүүдлийг зогсоохоор ажи... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа
Top