x

Анхны чөтгөрийн дууль

Чөтгөрийн тухай ном учраас юун түрүүн нэг зүйлийг сануулъя. Анхны чөтгөрийн дууль бол “Манай хүн ч зохиочих шиг боллоо” гэж эргэлзүүлэх эсвэл “Энэ харин ч үнэн байх” хэмээн итгүүлэхийг хослуулан бичсэн нийтлэлч Б.Цэнддоогийн шинэ бүтээл. Бүхэлдээ БНМАУ-ын үеийн хөдөөх амьдралыг өгүүлсэн, хоорондоо уялдаатай олон бүлэгтэй, бүлэг бүр нь чамгүй тооны гарчигтэй. 

Монголын төрд хамгийн удаан ажилласан албан тушаалтан бол … Ерөнхий сайд ч биш, намын дарга ч биш, чөтгөр юм санж. Нийтлэлч Б.Цэнддоогийн бага насны “дурсамж”-аас харвал чөтгөр гэдэг нь домгийн амьтан бус, хэнийг ч буруутгах, хэнийг ч айлгах, хэнийг ч дуугүй болгох феномен. Нэр нь солигдож ирсэн ч үүрэг нь огтоос өөрчлөгдөөгүй. Тиймээс Монголд төрийн бодлого дампуурахад хэн ч огцордоггүй, чөтгөр л буруутдаг.

Монголчууд чөтгөрийг хэзээ ч үзээгүй хэрнээ, хүнийг чөтгөр гэж нэрлэхдээ даанч эргэлзэж үзээгүй ард түмэн билээ. Анхны чөтгөрийн дууль буюу “БНМАУ”-д болсон явдал гэдэг чимэг зурагтай ном бол хөдөөгийн түүх биш. Энэ бол Монголын анхны чөтгөрийн дууль.

Зохиолын нэгэн чимэг зурагт модонд уяатай хүнийг тойрсон олон “ёс суртахуун” харагдана. Дээд эзэн хэний буруу зөвийг тогтоо хэмээн айлдана. Лам нар “чөтгөр” гэж хашгирна. Харин костюмтай нэг нөхөр “өмгөөлөгчийн хувиар” үг хэлнэ. Энд сонирхолтой нэг зүйл бий. Хэн ч энэ хүн хэн бэ гэж асуухгүй, юу хийсэн бэ гэж лавлахгүй. Харин хэн гэж нэрлэх вэ гэдгийг л шийднэ.

Монголын төрийн түүх яг эндээс эхэлдэг. Чөтгөр бол хамгийн эвтэйхэн тайлбар. Монголын ХХ зуунд шашин “мөхөхөд” чөтгөр байсан, хувьсгал хийхэд чөтгөр байсан, нийгэм журам байгуулахад чөтгөр байсан, арчдилал гарахад ч чөтгөр байсаар л амуй. Юм бүтэлгүйтвэл “Чөтгөрийн буруу”, ажил нурвал “Дотоодын дайсан”. Юу ч ойлгомжгүй бол “Эсэргүү элемент”. Үг солигддог, логик солигддоггүй.

Чөтгөр бол төрийн хамгийн урт настай албан тушаал. Чөтгөр. Хаант засгийн үед ламын номд оршиж, социализмын үед “ардын дайсан” нэртэй болж, ардчиллын үед “хариуцлагагүй иргэн” болж дахин томилогдсон. Засаг солигдоход чөтгөр солигддоггүй. Зөвхөн нэрийн хуудас нь шинэчлэгддэг. Тиймээс Монголд бодлого дампуурахад хэн ч огцордоггүй чөтгөр л буруутаад үлддэг.

Нэгэн жишээ. Хөдөөгийнхөн байнгын буруутан. Хөдөөгийн хүн Монголын улс төрд хэзээ ч шийдвэр гаргаагүй мөртөө үргэлж буруутгагдаж ирсэн. Сонгуулийн дараа “мэдлэггүй”, шинэчлэл нурвал “хоцрогдсон”, бодлого бүтэлгүйтвэл “ойлгоогүй”. Хотод бодлого гаргаад, хөдөөгөөр төлбөрийг нь төлүүлдэг энэ системд хэзээ ч шийдвэр гаргаагүй хөдөөх иргэн л ял үүрдэг. Чөтгөр гэдэг нэрийн цаана яг энэ хүн л зогсож байдаг. Монголд бодлого алдагдахад хэн ч огцордоггүй. Чөтгөр л буруутай. Чөтгөр дуулж байвал иргэн дуугараагүй байна гэсэн үг.

Хөдөөгийн хүүхэд сонин уншиж эхлэхэд чөтгөрийн дууль тасарна. Нэг л зураг энэ дуульд саад хийнэ. Салхинд ганхах өвсөн дунд сонин уншиж буй хүүхэд. Энэ агшинд чөтгөр хэрэггүй болдог, айдас тайлбар болж чаддаггүй, асуулт хамгийн аюултай зүйл болдог. Иргэн уншиж эхлэхэд чөтгөр ажлаасаа халагддаг.

Зохиолч Б.Цэнддоо номоо эхэндээ номоо Хөдөөгийн истоор” гэж нэрлэж байсан ч энэ бол хөдөөгийн тухай зурагт ном биш. Энэ бол Монголын төр айдсаар тайлбар хийж, чөтгөрөөр бодлогоо орлуулж, иргэдээ үзэгч болгосон ёжтой түүх юм. Анхны чөтгөрийг хэн дуулсныг бид мэдэхгүй. Харин одоо нэг зүйлийг л мэднэ, чөтгөр дуулж байвал иргэн дуугараагүй л гэсэн үг. 

Жич: Энэ ном бол аймшгийн зохиол биш, ёжлол ёгтлолоо хулдсан гашуун үнэн юм.

NEPKO

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 1 цаг 0 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 1 цаг 11 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 1 цаг 29 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 1 цаг 36 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 1 цаг 40 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 1 цаг 44 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 1 цаг 50 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 1 цаг 55 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 16 цаг 54 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 16 цаг 58 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 20 цаг 43 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 20 цаг 57 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 21 цаг 9 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
С.Бямбадорж: Төрийн тамганы хөшөөг нурааж, АН тугаа тайрч ог... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Мотоцикл, мопедын хөдөлгөөнийг төв суурин газарт түр хугацаа... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Элсэн манханыг тогтворжуулах, элсний нүүдлийг зогсоохоор ажи... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн
Top