УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар ойрын өдрүүдэд гэнэт “галзуу” мэт мэдэгдлүүд хийх болсон нь хууль тогтоох байгууллагад сонгогдон ажиллаж буй хүний хувьд байж боломгүй, хариуцлагагүй, ноцтой гүтгэлгүүдээр улам баяжсаар байна. Эцэст нь тэрбээр “АТГ хонзонгоор ажлаа хийж байна. У.Хүрэлсүхэд АТГ байна. Хуулийнхан ард түмнийг тамлаж байна” гэхчлэн гүтгээл Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг АТГ-т шалгуулахаар өгсөн юм. Мэдээж өргөдөл гомдлыг нь хүлээн авч, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг ч АТГ хуулийн дагуу шалгана гэдэгт итгэж байна. Учир нь АТГ-ыг Ерөнхийлөгч удирддаггүй. Гэтэл дөнгөж саяхан УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан “МАН-ын Бага хурлын гишүүдийг 20, 20-оор нь багцалж, хилсээр яллах ажил эхэлсэн, үүнийг би мэдээд Я.Содбаатартай утсаар ярьснаас хойш 20 минутын дараа АТГ хилсээр хэрэг нээх жагсаалтаа устгасан” хэмээн орон даяар, бүх хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр зарлалаа.

Тэрбээр энэ үгсээ хариуцлагатайгаар нотолж чадах болов уу? Ямар гээч жагсаалтыг хэн УИХ-ын даргад мэдээлж, тэр тухай улс төрийн нэгэн намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргатай ярилцаж, үр дүнд нь мөнөөх жагсаалтыг устгасан гэх мэдээлэл авсан байж таарах вэ? Ийм эрсдэлтэй мэдээллийг төрийн тусгай албанаас түүнд дамжуулах, эсвэл зохиож мэдээлсэн хүн байж болох уу? Үүнийг тогтоох нь хуулийн байгууллагын хувьд тийм ч хэцүү биш. Харин УИХ-ын гишүүний болон УИХ-ын даргын дээрх мэдэгдлүүд олон нийтэд хэрхэн нөлөөлөх бол?

Авлигын эсрэг хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.2-т “Аливаа албан тушаалтан, хувь хүн, хуулийн этгээд АТГ-ын үйл ажиллагаанд нөлөөлөх, хөндлөнгөөс оролцохыг хориглоно” гэж заасан байдаг. Гэтэл УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарын АТГ-ын байрны гадна өчигдөр хийсэн мэдэгдэл болон УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалангийн өнөөдөр орон даяар зарласан мэдэгдэл яах аргагүй тус байгууллагын үйл ажиллагааг ямар нэг баримт нотолгоогүйгээр хардсан, таамагласан, гүтгэсэн өнгө аястай байв. Шалтгаан нь өөрийгөө, эсвэл ойр дотны хүмүүсээ шалгуулсан, хориулсантай холбоотой байж болох хэдий ч дээрх хууль хориглосон заалттай болохоос учир шалтаг, шалтгаан заагаагүй.
Жишээ болгож, ер нь УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарыг хэзээнээс, ямар хэргээр шалгаж эхэлсэн бэ? Тэр нь одоогийн Ерөнхийлөгчтэй ямар холбоотой юм бол гэдгийг судалж үзлээ.

УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар 2017 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшин өрсөлдөж байсан. Энэ үеэрээ буюу 2017 оны 05 дугаар сарын 23-ны өдрийн 23 цагийн орчим өөрийн амьдарч байсан Баянзүрх дүүргийн 18 дугаар хороо, 13 дугаар хорооллын 14 дүгээр байрны 214 тоотод байрлах гэртээ “Агро Алтай Импекс” ХХК-ийн эцсийн өмчлөгч Б.Инжиннаш, төсөлд хөрөнгө оруулж хамтран ажиллахаар тохиролцсон БНСУ-ын иргэн Рю Ван Со нарын дээрх газар дээр барих барилгын ажлыг эхлүүлэх ашиг сонирхлын үүднээс хэрэв Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдвол дэмжлэг үзүүлнэ гэж, гүйцэтгэх ёсгүй үйлдлийг хийхээр урьдчилан амлаж 50 сая вон буюу 107 сая 500 мянган төгрөг авсан байдаг. Үүний бичлэг олон нийтэд цацагдаж байсныг мартах аргагүй.

Цаашилбал, УИХ-ын 2020-2024 оны УИХ-д гишүүнээр ажиллаж байхдаа буюу тодруулбал 2023 оны хоёрдугаар сарын 10-ны өдөр “Таванбогд моторс” компаниас 128 сая төгрөгөөр худалдан авсан Geely Monjaro гэгч автомашиныг өөрөө болон эхнэр Б.Тунгалагийн хамт унаж ашигладаг байжээ. Үүнийгээ хөрөнгө орлогын мэдүүлэгт мэдүүлээгүй бөгөөд улс төрд нөлөө бүхий этгээдээр ажиллаж байхдаа бусадтай бүлэглэн, бусдын нэр дээр худалдан авсан, эх үүсвэрээ тайлбарлаж чадаагүй болохоор үндэслэлгүй хөрөнгө төдийгүй орлого нь их хэмжээгээр нэмэгдсэн байдал тогтоогдсон байна. Мөн тэр жилдээ буюу 2023 оны долоодугаар сарын 28-ны өдөр Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт өөрийн танил Г.Хонгорын Хаан банк ХХК дахь 5026735010 дугаарын дансаар дамжуулан 286,600,000 төгрөгийн буюу их хэмжээний хахуулийг “Мон Лаа” ХХК-ийн захирал Х.Энхсайханы ашиг сонирхлын үүднээс албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлэхийн тулд авсан нь тогтоогджээ. Мөн яг тэр өдрөө Г.Хонгорын нэрээр 34-99 УНҮ улсын дугаартай Ланд Круйзер-300 загварын автомашиныг “Таван богд” ХХК-иас худалдан авч эх үүсвэрийг нуун далдалсан байх юм.

Эдгээрээс гадна мөн л УИХ-ын гишүүнээр ажиллах хугацаандаа, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгийн асуудал бий. Үүнд түүний эхнэр Б.Тунгалаг нь өөрийн хамаарал бүхий этгээд болох П.Оюунгэрэлтэй 2016 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо 13 дугаар хороолол Нарны зам гудамж 61-286 тоот орон сууцыг үл хөдлөх хөрөнгө худалдах, худалдан авах гэрээг дүр эсгэн байгуулж, П.Оюунгэрэл нь уг орон сууцыг 2018 оны 06 дугаар сарын 08-ны өдөр иргэн Т.Эрдэнэжаргалтай 1064 дугаартай худалдах, худалдан авах гэрээгээр 47,000,000 төгрөгөөр худалдсан байна.

Мөн Сүхбаатар дүүргийн 1-р хороо 13-р хороолол Нарны зам гудамж 60-76 тоот, 34,76 метр квадрат орон сууцыг С.Ганбаатар гишүүний эхнэр Б.Тунгалагийн төрсөн эгч Б.Туулын нэрээр авч, улмаар 2016 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр бэлэглэлийн гэрээгээр П.Оюунгэрэлд шилжүүлснийг Сүхбаатар дүүргийн тойргийн нотариатчийн 2019 оны 03 дугаар сарын 19-ний өдрийн 116 дугаартай итгэмжлэлээр Б.Тунгалаг нь шилжүүлэн авч, мөн өдөр иргэн Л.Насанбуянд тус орон сууцыг 62,000,000 төгрөгөөр худалдсан мөнгийг тус тус гэмт хэргийн улмаас олсон мөнгө гэдгийг мэдсээр байж авсан, ашигласан байна.

Урьд нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтэд мэдээлэгдэж байсан Монголын үйлдвэрчний эвлэлийн холбоо болон “МДТОФ” ХХК, “Эм Эл И Эн Жи” ХХК хоорондын “Хөрөнгө оруулалт, барилгын ажлын гүйцэтгэлийн гэрээ”-ний дагуу МҮЭХ-ны эзэмшлийн газарт “МДТОФ” компанийн  байрнаас үйлдвэрчний эвлэлийн байгууллагад ажилладаггүй, төрсөн дүү С.Гандолгортоо хөнгөлөлттэй үнээр олгож давуу байдал бий болгосон гэхчлэн 2006 оноос хойшхи хэргүүд ч бий.

Түүнчлэн орон сууцны болон оффисын барилга бариулсны хариуд авсан “Юнион Буйлдинг” барилгын А блокийн 304 тоот оффисын зориулалт бүхий 136,87 метр квадрат үл хөдлөх хөрөнгийн  гэрчилгээг 2017 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдөр “Ворлднэт” ХХК-ийн нэр дээр гаргаж авчээ. Үүнийг тус компанийн захирал Ч.Энхжин, нягтлан бодогч Б.Тунгалагтамир нар нь УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарын эхнэр Б.Тунгалагтай 2017 оны 08 дугаар сарын 07-ны өдөр “Үл хөдлөх эд хөрөнгө зээлээр худалдах, худалдан авах” тухай ГД2017/08-07 дугаартай дүр эсгэсэн гэрээ байгуулж, дээрх 479,045,000 төгрөгийн үнэ бүхий үл хөдлөх хөрөнгийг гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгө гэдгийг мэдсээр байж 2014 оны 08 дугаар сараас хойш одоог хүртэл өөрөө болон хамаарал бүхий этгээдүүдийн хамт эзэмшиж ашиглан, түүний эх үүсвэрийг нь нуун далдалж мөнгө угаасан гэмт хэргийг албаны чиг үүрэг, бүрэн эрх, нөлөөг урвуулан ашиглаж байнга тогтвортой үйлдсэн байдал тогтоогджээ.

Дээрх байдлаас харахад УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарыг шалгаж эхэлсэн нь Ухнаагийн Хүрэлсүхийг Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллах болсонтой буюу албан тушаалаа хашиж төрийн өндөр албаны үүргээ биелүүлэхтэй нь ямар нэг сэжмээр холбоотой гэж үзэх боломжгүй. Тэр тусмаа АТГ-ын даргыг томилох, удирдан чиглүүлэх болон тус байгууллагын үйл ажиллагаанд Төрийн тэргүүн оролцох ямар ч боломж нөхцөлгүй болохыг холбогдох хууль тогтоомжуудаас бэлхнээ харагдана. Тэгэхээр хууль тогтоох дээд байгууллага УИХ-д сонгогдон ажиллаж буй С.Ганбаатар өөрийн гэм буруутай үйлдэлд хариуцлага хүлээх, шалгуулахдаа улс төрийн зорилгоор гүжир гүтгэлгийн арга хэрэглэн, Авлигын эсрэг хуулийг ноцтой зөрчиж АТГ-ын үйл ажиллагаанд нөлөөлөх, хөндлөнгөөс оролцож буй явдлыг ийнхүү олон нийтэд мэдээлж байна.

У.Оргилмаа, baabar.mn