x

Хорвоо чамайг араараа тавилаа ч: ЗУУГУУЛАА ҮХНЭ

Энэ түүврийг шүлгийн орчуулга гэхийн зэрэгцээ түүхэн сэтгэлгээ, философи, үзэл суртал, амьдралын утга учрыг нэгтгэсэн орчуулгын синтез гэвэл зохилтой. Б.Цэнддоо орчуулахдаа эх бүтээлийн мөн чанарыг баримтлах мөртөө, өөрийн өнгөөр “будаж”, бүр “монголжуулсан” өнгө аяс мэдрэгдэнэ. Ялангуяа Вислава Шимборска, Энн Секстон, Киплинг, Чосэр, Вэйкфийлийн бүтээлийн орчуулгаас тод харагдана. Тэрээр А.Пушкины 1825 онд бичсэн нэргүй шүлгийн эхний мөрөөр түүврээ нэрлэжээ:

Амьдрал чамайг араараа тавилаа ч

Айдсаа дагаж үймрээд яана вэ?

Айсуй маргаашийн баяр жавхлан

Араас нь ирдэгт л итгэж амьдраа!

Орос эхийн агуулгыг хадгалахыг мэрийхийн хамт уян хатан, хошин аясаа ч шингээжээ. А.Пушкины итгэл уужим гэгээлэг бол Б.Цэнддоогийн орчуулгаас гашуун үнэн ханхална. Орчуулга гэдэг нь үгчлэн хадах бус, мэдрэмж, сэтгэлийн хөрвүүлэг гэвэл Б.Цэнддоо үүргээ сайн гүйцэтгэжээ. Жишээлбэл, Вилфред Овэний “Дэмий” шүлгийг:

...Бурхан болоочийг наранд нутаглуул
Бор гэртээ богд байхад нь...

гэснээр монгол ахуй, хэллэгийг гайхалтай ашиглажээ. Фронтод амь эрсэдсэн англи цэргийг “бор гэртээ богд” хэлцээр буулгасан нь орчуулга гэхээсээ “шинэ бүтээл” мэт. Орчуулгын ихэнх нь сэтгэл татам, шинэлэг, “Монголын амьсгалтай” болсон ч, зарим шүлгийг монголжуулснаар анхны санаа бүдгэрч (ялангуяа Маркс, Мао Зэдун, Сталин) эхээсээ гажсаны зэрэгцээ орчин цагийн монгол ярианы дүрслэл ашигласан нь ч таарна.

Б.Цэнддоо энэ түүврээрээ зөвхөн яруу найрагчдын дуу хоолойг биш, өөрийн философи, эргэлзээ, зөрчил, үнэмшлийг давхар илэрхийлсэн байхыг үгүйсгэхгүй. Сонгосон шүлгүүд нь хүчирхийлэл, шашны хийрхэл, төрийн нэр барьсан догматикийн эсрэг агуулгатай бөгөөд хүн төвтэй, хүмүүнлэг үзэл санаатай түүвэр бүтээсэн аж.

Түүвэр Нобелийн шагналт польш яруу найрагч Вислава Шимборскагийн бүтээлүүдээр эхлэх нь таатай. Түүний “Статистикийн мэдээ” шүлгийн орчуулга үүнийг бичигчид гойд таалагдав. Хүмүүний зан авир, нийгмийн хандлагыг зуун хүнээр төлөөлүүлсэн статистик мэдээлэл мэт. Энэ статистик бол тоон мэдээлэл бус ёс суртахуун, амьдралын утга учир, хувь тавилангийн тухай бодрол юм. Энэ шүлэгт жам ёсны дамшиглал, гашуунхошигнол, реализм, философи зэрэгцдэг. Статистик "тооцоо" шиг эхэлдэг ч, гүн ухааны "тооцоо" болж хувирна. “Хагас дээр нэмэх хоёр нь...” гэхээр тоо бодоод байх шиг санагдавч үнэндээ хүн бүр тодорхой бус замналтайг илэрхийлнэ. “Аз жаргалтай нь хорь орчим / Аль эсвэл жаахан илүү” гэдэг мөр багцаа тоо боловч нь хүний сэтгэл хөдлөлийг хэмжих боломжгүй, субъектив шинжтэйг илтгэнэ.

Орчуулга нь Шимборскагийн уран яруу, ухаалаг хошигнол, сэтгэлзүйг монгол сэтгэлгээ, үгэн сүлжээгээр амттайхан буулгажээ. Тухайлбал, Шимборска хуял тачаалын хүлэг зайдагнасан хүмүүнийг егөөдсөн мөрийг “Бөгс нь хөгжсөн хэсгийг нь / Бөөгнүүлээд тоолоход” хэмээн хоржоонтой бас зоригтой орчуулсан байна. Мөн “Өрөвдмөөр төрсөн нь / Ерэн ес” гэж монголчилсноор хүмүүсийн ихэнх нь эмзэг, сул дорой гэдэг эх шүлгийн аясыг сайхан гаргажээ. Орчуулагчийн үг сонголтыг харвал “статистик”-т гүнд нэвтэрчээ. Ялангуяа шүлгийн битүү хошигнол, парадокс, шүүмжлэлт аягийг алдалгүй буулгасан нь бахтай.

Шүлэг “Өөрчлөгдөшгүй ганц статистик нь зуугуулаа үхнэ” гэж төгсөнө. Энэ мөр шүлгийн утга санааг базаж, хүн олон янз, ялгаатай ч эцэстээ үхэл гэдэг ганц төгсгөлтэйг шулаахан бас хатуухан хэлдэг. Шимборскагийн хэлэх гэсэн санаа энэ байлаа.

Эхтэй хийсэн харьцуулалт

Түүвэрт багтсан Шимборскагийн “Статистикийн мэдээ”-ний англи эх A Contribution to Statistics нэртэй. Орчуулагч Шимборскагийн шүлгийн гол санаа, бүтэц, өнгө аяс, утга агуулгыг хадгалсан гэдгийг дээр дурдсан. Гэхдээ орчуулгад зарим нэг илэрхийлэл, өөрчлөлт бий, гэлээ гээд алдаа бус аа. Доор хэдэн жишээ авч үзье:

1. "Хагас дээр нэмэх хоёр нь"

  • Англи эх: Those who always know better: fifty-two.
  • Орчуулга: "Хагас дээр нэмэх хоёр нь". Англи эхийн "fifty-two" буюу 52 гэдэг тоог "Хагас дээр нэмэх хоёр нь" гэсэн нь монгол хэлний онцлогт тохируулан утгыг нь хадгалжээ.

2. "Цаг зав үрэхгүй юманд"

  • Англи эх: "Ready to help, if it doesn’t take too long."
  • Орчуулга: "Цаг зав үрэхгүй юманд". Англи эхийн "if it doesn’t take too long" гэсэнийг ингэж оноосон нь агуулгыг хадгалаад зогсохгүй илүү товч, тодорхой болсон мэт.

3. "Атаа жөтөөгүй цагаан бишрэгч"

  • Англи эх: "Able to admire without envy: eighteen."
  • Орчуулга: "Атаа жөтөөгүй цагаан бишрэгч". Англи эхийн "Able to admire without envy" гэснийг "Атаа жөтөөгүй цагаан бишрэгч" гэж буулгаснаар хэлний онцлогт тааруулан утгыг нь хадгалжээ.

4. "Өрөвдмөөр төрсөн нь"

  • Англи эх: "Worthy of compassion: ninety-nine."
  • Орчуулга: "Өрөвдмөөр төрсөн нь" гэснээр англи эхийн "Worthy of compassion" мөрд илүү уран аяс оруулжээ.

Энэчлэн орчуулснаар Шимборскагийн шүлгийн үндсэн санаа, уран яруу, өнгө аяс, уран сайхны бүтцийг бат хадгалжээ. Монгол хэл, хэллэгийн онцлогт зохируулсан орчуулгаас шүлгийн агуулгыг ойлгохгүй хоцрохын арга алга.

Ариун номын толинд хартал...

Түүвэрт шашин шүтлэг, бурхны оршихуй, ёс суртахууны бүтээлүүд багтсныг дээр дурдсан. Тэдгээрийн тоонд:

...Хамаг бурхад тэр л зайд
Хэзээнээсээ л оршин байжээ... хэмээсэн Энн Сектоны “Бурхад” шүлэг багтана. Бурхныг гаднаас бус, дотроосоо хайсан барууны модернист сэтгэлгээний нэг жишээ. Харин түүврийн “Ариун номын толинд хартал...” хоёрдугаар бүлэг бүхэлдээ буддын шашны пали, санскрит, төвөд хэлээрх судар, шаштирын сургаалаас бүтжээ. Жишээлбэл, төвөдийн шашны шинэтгэгч Же Зонхова “Бодь мөрийн зэрэг” номдоо эшилсэн буддын сонгодог бүтээлүүдийн шад, бадаг. “Бодь мөрийн зэрэг”-ийг нээж харсан уншигчид эдгээр мөрийг цаасан болоод нүүр номд эшилсэн нь элбэг харагддаг бол энэ түүврээс орчуулагчтай нь танилцана гэвэл зохилтой шиг. Энд олныг нуршилгүй зарим шадыг сануулъя.

 

БУРХАН БУДДА

Гай барцдыг чинь усаар угаахгүй

Гамшиг зовлонг чинь гараараа хусахгүй

Гайхамшигт гэгээрлээ чамд юүлэхгүй

Гагцхүү авралын үнэнд л замчилна.

Udanavarga судрын Margavarga бүлэг. Санскрит.

 

АРВАН ЧАНАРЫН СУДАР

Сүсэг бишрэл нь гэгээрэлд хүргэх

Сүйх тэрэг, унаа хүлэг мөн

Сүйхээтэй хүн л үүнийг таньж

Сүсгээ хүлэглэн дээшээ дэвжинэ.

Өчүүхэн төдий ч сүсэггүй хүмүүнд

Өөдлөх гэгээрэх хүсэл ч төрдөггүй нь

Үнс болж түлэгдсэн буурцгаас

Үр соёолох ерөөлгүйн адил аа

Dasa-dharmaka-sutra. Санскрит.

 

ВАЖРАПАНИЙН АВШИГ АВАХ ТАРНИ

Сэтгэл зөвдөхөд зам зөвдөж

Сэвтээх садаа өөрөө ховхорно

Алдаагүй зөв дадал эзэмшиж

Амьтанд туслах бурхан болно.

Arya-vajrapani-abhiseka-maha-tantra. Санскрит.

 

СУДАР АЙМГИЙН ЧИМЭГ

Өргөл барьц нь хүндлэл мөн ч

Заасныг нь дагавал шүтлэг мөн.

...Өнөд багшийгаа хазайхгүй дагавал

Өргөмжөөс илүү дээдлэл мөн.

Mahayanasutralaṃkara. Санскрит. Асанга.

Буддын йогачара урсгалыг үндэслэгч.

Энэтхэг. 300 он.

 

Эх сурвалж: Baabar.mn

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Lucy Sliver (94.242.50.56)
    HOW TO RECOVER STOLEN CRYPTOCURRENCY / HIRE A HACKER WHO CAN HELP YOU IN RECOVERY YOUR STOLEN FUNDS Having a reliable hacker matters a lot. I just thought about sharing this here to help other people that may need this kind of service. Losing crypto to online scammers is too rampant these days, scammers are getting more intelligent that's why getting a legitimate expert on recovery of stolen crypto is so difficult. Most people have been scammed several times and they give up on their funds. I'm hereby to let all scam victims know that recovery is possible when you contact the right source, i thank you immensely GEO COORDINATES RECOVERY HACKER for helping me recover my Lost cryptocurrency. You can as well contact them if you have similar issues through their Email Email: geovcoordinateshacker@gmail.com Website; https://geovcoordinateshac.wixsite.com/geo-coordinates-hack
    2025 оны 11 сарын 28 | Хариулах
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 1 цаг 38 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 1 цаг 49 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 2 цаг 7 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 2 цаг 14 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 2 цаг 18 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 2 цаг 22 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 2 цаг 28 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 2 цаг 33 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 17 цаг 32 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 17 цаг 36 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 21 цаг 21 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 21 цаг 35 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 21 цаг 47 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
С.Бямбадорж: Төрийн тамганы хөшөөг нурааж, АН тугаа тайрч ог... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Мотоцикл, мопедын хөдөлгөөнийг төв суурин газарт түр хугацаа... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Элсэн манханыг тогтворжуулах, элсний нүүдлийг зогсоохоор ажи... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн
Top