Америкийн триллер төрлийн киноны найруулагч Мартин Кэмпбеллийн “Колумбиа Пикчерс”-тэй хамтран бүтээсэн Vertical Limit /2000 он/ гэж кино бий.

Киноны гол дүр Анни, Питер нар өсвөр насандаа эцгийнхээ хамт ууланд авирч байгаад аав нь ослоор амиа алддаг. Хамт авирсан туршлага муутай уулчид тэдний дээрээс нуран ирж, бэхэлгээ нь даахгүйд хүрэхэд эцэг нь олсыг тасалж эгчийгээ аврахыг Питерт тулгадаг.

Үүнээс хойш дөрвөн жил өнгөрөхөд Анни амжилттай уулчин болж, харин эгчийнхээ өмнө эцгийнхээ үхэлд буруутгагдан гэмшсэн Питер уулын спортыг орхисон байв. “Алуурчин уул” нэртэй Гималайн нурууны К2 оргил өөд авирсан багийнхан нурангинд осолдож, эгч нь тэнд явсан мэдээ авсан Питер эгчийгээ аврахаар ирж зургаан хүнтэй баг бүрдүүлдэг.

Хавцал руу хаягдсан хунгарт дарагдсан 3 хүн амьд байгаа тухай мэдээ. Бас дахиад хэн нэг нь амьд байж болзошгүй гэх хоосон найдлага...

Гэвч дор үлдсэн багийнхан дунд “Гурван хүнийг амийг аврахын төлөө зургаан хүнийг амийг золиослох ёстой юу? гэсэн асуулт гардаг. Хэрвээ хэн ч эргэж ирэхгүй бол яах вэ?

32 цаг үргэлжилсэн хүнд хэцүү даалгаврын эцэст хавцалд байсан нэг хүний /Анни/ амь аврагдаж, аврахаар явсан зургаан хүнээс хоёр нь л эргэж ирнэ. Гурвын эсрэг зургаа... Энэ тэгээд хэр шударга, эсвэл зөв зүйтэй байсан бэ?

Гэвч амьдрал дээр бүх зүйл дээр тооцоо бодох боломжгүй. Зарим тохиолдолд ёс суртахуун гэдэг зүйл биднийг чиглүүлдэг. Хамгийн хүнд хэцүү үед, өөрийнх нь болон өрөөлийн амь настай холбоотой үед ч ёс суртахуунаа авч үлдэх нь хүн ёс, хүний нийгмийн мөн чанар юм.

Тиймээс бид гаргаж байгаа шийдвэр бүр дээрээ “энэ надад ямар ашигтай вэ?” гэдгээс гадна “Хэр ёс суртахуунтай үйлдэл вэ? Юу илүү үнэ цэнэтэй вэ?” гэдгийг үргэлж бодоход хүрдэг. Гэр бүл, найз нөхдийн харьцаа, хамт олны орчин, нийгмийн харилцаанд гэх мэтчилэн. Улс төрд ч гэсэн өөрийн гэсэн ёс суртахуун бий. Хэний төлөө шийдвэр гаргах, хэнд үйлчилж, хэрхэн замнах гэх мэтчилэн.

Харамсалтай нь, манай улс төрийнхөн дунд тэр чанар улам улам алслагдсаар байгааг бид бүгдээрээ мэдэрдэг, ярьдаг боловч үүний эсрэг явдаг нь маш цөөн. Тийм учраас хувь хувийнхаа эрх ашгийг зохицуулсан, түүгээрээ холбогдсон бүлгүүдийн ашиг сонирхлын сүлжээ тэлэн тэлсээр тэр нь нийгмээ нийтээр залуурдах нь олонтаа.

Удахгүй болох гэж байгаа Ерөнхийлөгчийн сонгууль дээр жишээ авья л даа. Энд хэн ялалт байгуулах вэ? Хэн нь илүү хүчтэй вэ? л гэдэг асуудал яригдаж байгаа болохоос биш хэний, юуны төлөө вэ? гэдэг нь хоёрдугаар асуудал болчихсон. Ихэнхдээ Х.Баттулга хүчтэй юу? У.Хүрэлсүх илүү булчинтай юу? тухай л маргаж байгаа болохоос биш цаад хүсээд байгаа үр дүн буюу “ёс суртахуун” гэдэг зүйл нь огт харагддаггүй. Ялангуяа нөгөө хоёр нь ав адилхан зиндааны хоёр учраас харьцуулалт хийхэд хүртэл төвөгтэй.

Харин энэ жилийн сонгуулийн тухайд УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэл “Би АН-аас Ерөнхийлөгчид нэр дэвшихийн төлөө нам дотроо өрсөлдөхөд бэлэн” гэж хэлсэн явдал энэ түгжигдмэл байдал, ваакумжилтыг бага ч гэсэн задлах гэсэн оролдлого болов. Ядаж л дээр нэр гарсан хоёр хүний эсрэг сөргүүлэн тавих өөр нэг дүр төрхийг нийгэмд сануулсан. Шал өөр харьцуулалт, өөр сонголт бий болж байна гэсэн үг. Нэр дэвшинэ гэж зарласан хүн нь ганц Ц.Оюунгэрэл учраас жишээ татаад байна л даа. Өөр олон хүн нэр дэвшихээр өрсөлдөх байх.

Маш олон хүн, магадгүй зориудаар байх “Гадаад нөхөртэй”, “Элбэгдоржийн тэжээвэр” гэх мэт дайралтуудыг олон нийтийн сүлжээгээр эрчтэй явуулсан боловч тэр нь ч гэсэн манай нийгмийн л байж байгаа “мораль” буюу ёс суртахууныг тодруулсан хэрэг. Харин нөгөө талд нь “Бид ямар Ерөнхийлөгчийг хүсэмжилж байна вэ? Ерөнхийлөгч хүнд тавигдах хуулийн болон ёс суртахууны шалгуур юу вэ?” гэдэг талаар өөр нэг хэсэг нь ярьж эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, Х.Баттулга, У.Хүрэлсүх нарын бие биенийхээ эсрэг дэлгэсэн болон дэлгэх гэж байгаа бичлэгээс огт өөр шалгуурын тухай ярьж эхэлсэн.

Тийм болохоор хэдий зөрчилтэй ч АН-ын яваад байгаа зам, намын даргыг сунгаагаар тодруулна, Ерөнхийлөгчид нэр дэвшигчээ мөн сунгаагаар гаргана гэсэн нь бидний хүсээд, захиалаад байгаа тэр “ёс суртахуун” луу арай жаахан ойртуулж өгч байгаа арга зам юм. /Үүний дэргэд УИХ-д 62 суудалтай эрх барьж байгаа намын дарга "Нам дэмжвэл Ерөнхийлөгчид нэр дэвшинэ" гэж хэлэх юу ч биш/ Хоёр тусдаа яваад байсан сунгааг нэгтгээд нэг дор явуулна гэсэн болохоор нэр дэвшигчид бол нэлээд олон орж ирэх байх. Олон янзын хүмүүс орж ирэх учраас олон талын шүүлтүүр орж ирнэ гэсэн үг.

Тэр шалгуур шүүлтүүр нь харин өмнө үйлчилж байсан “хэн нь илүү мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй вэ?” гэдэг шалгуураасаа арай өөр байвал, “Хэн АН-ын тавьж байгаа зорилт, хүсч байгаа амжилтанд чиглүүлж чадах вэ? Хувь хүний ямар чадвар чадавхи, хүсэл эрмэлзлэл энэ хүнд байна вэ?” гэдэг шалгуур тавибал сонголт мэдээж өөрчлөгдөх болно.

Ерөнхийлөгчийн сонгууль дээр ч гэсэн дээ. Х.Баттулга, У.Хүрэлсүх юу хүсч байгаа тухай ярихаасаа илүү “Би, бид юу хүсч байгаа билээ?” гэж боддог, “Бид ийм Ерөнхийлөгчийг захиалаагүй” гэж хэлж чаддаг болсон цагт манай улстөрчдийн соёл, ёс суртахуун арай нэг жаахан өөрчлөгдөнө л дөө. Тэгэхгүй хувь улстөрчдийн эрх мэдлийн төлөө хийж буй эрүүл тулаанд нийтээрээ, нийгмээрээ үрэгдээд байвал Монголын улстөрчдөд ёс суртахуун буюу "мораль" гэдэг зүйл хэзээ ч огт суухгүй.

Б.СЭМҮҮН