Эдийн засагч Н.Туяа өөрийн нүүр номоор дамжуулан хөл хорионы үед Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж болох болон зайлшгүй авч хэрэгжүүлэх ёстой зарим арга хэмжээний талаар санал бодлоо хуваалцсаныг уншигчиддаа хүргэж байна.

Даатгалын нөхөн олговор Засгийн газрын өглөг биш

Хатуу хөл хорио тогтоосноос хойш би энэ Засгийн газраас ямар ч #сайхан_сэтгэл, #баатарлаг_үйлс шошгогүйгээр хууль ёсны нэг асуудлыг шийдэж өг гэж нэхээд удаж байна. Энэ бол Засгийн газрын шийдвэрээр ажиллах боломжгүй болж цалин орлогогүй хэдэн сар болж байгаа үйл ажиллагаа нь хаасан салбарын даатгуулагчдад Ажилгүйдлийн даатгалын сангаас нөхөн төлбөр олгох асуудал юм.

Даатгуулагчид ажил олгогчийн хамт сар бүр цалингийн 24 хувиар нийгмийн даатгал төлж байгаа. Үүнд ажилгүйдлийн даатгал ч мөн багтдаг. Даатгалаа төлсөн иргэд цалин, орлогогүй болсон байхад Даатгалын сангаас яагаад хууль ёсны нөхөн төлбөрийг нь өгөхгүй байна вэ? Хуулийн дагуу даатгуулагчид цалингийнхаа 45-70 хувиар 76 өдрийн цалинтай тэнцэх нөхөн олговор авах эрхтэй. Жишээ нь, 800 мянган төгрөгийн цалинтай даатгуулагч даатгал төлсөн хугацаанаас хамаарч 1 сая 272 мянгаас 1 сая 979 мянган төгрөгийн нөхөн олговор авах эрхтэй. Засгийн газар энэ асуудлыг яагаад ярихгүй байна вэ?

Сануулахад, сонгуулийн өмнөх 4-6 дугаар сард ажлаа хийгээд цалингаа бүтэн авч байсан даатгуулагчдад Засгийн газар ажилгүйдлийн даатгалын сангаас сар бүр 200 мянган төгрөг олгосон. Энэ арга хэмжээнд 218 мянган хүн хамрагдаж, 43.6 тэрбум төгрөгийн тэтгэмж авсан. Энэ бол даатгуулагчийн мөнгийг улстөрчид зөвхөн өөрсдийн эрх ашигт нийцүүлэн ашигладгийн тод жишээ. Сонгуулийн өмнө, ажилгүйдлийн даатгалын тохиолдол /хуульд заасан нөхцөл/ үүсээгүй байхад даатгуулагчдын 43.6 тэрбум төгрөгийг хуулийн үндэслэлгүй тараасан энэ үйлдлийг улс төрийн зорилгоор даатгуулагчдын хөрөнгийг ашигласан гэж үзэх үндэстэй.

Харин өнөөдөр жинхэнээсээ даатгуулагчид нь ажилгүй, орлогогүй болсон байхад даатгалаас нөхөн олговор олгох ёстой Засгийн газар, ХНХЯ, Сангийн Яам мэдсэн ч мэдээгүй царайлаад сууж байна.

Мөн Капитал банктай холбоотой 104 тэрбум төгрөгийн асуудлаа яаралтай шийдэж даатгуулагчдын хөрөнгийг зохих ёсоор нь зарцуулах ёстой. Засгийн газраас үйл ажиллагааг нь зогсоосон, одоо ч нээгдээгүй байгаа хувийн хэвшлийнхэн ажилчдынхаа зөвхөн НДШ-ийг төлөөд цалингүй суулгаж байна. Энэ хүмүүс хохироод үлдэх ёстой юу? Засгийн газар 1,9 сая төгрөгийн нөхөн олговрыг /өмнөх жишээг үзнэ үү/ нь өгөлгүй зургаан сарын цахилгааны төлбөрөөс 180 мянган төгрөг чөлөөлж байгаад баярлаад дуугүй суух ёстой юу?!

Энэ асуудлыг хөндөхдөө би “Эрдэнэт” үйлдвэрээс бүх нийтийн эрчим хүчний төлбөр төлөх болсныг огт эсэргүүцээгүйгээр барахгүй, “Үндэсний шуудан” сонин болон inews.mn сайтад өгсөн ярилцлагадаа “Төрийн өмчит компаниуд тансаглалаа орхивол хэдэн тэрбум бүү хэл их наядын нөөц гарч ирнэ, үүнийг ашиглаж бизнесээ, эдийн засгаа дэмжмээр байна” гэдэг санаагаа хэлсэн. Төрийн өмч, байгалийн баялаг ард түмнийх юм бол түүнийг ядарсан үедээ ашиглаж боломж нь ард түмэнд байх ёстой. Гэхдээ үүнийг хийхдээ хэт хавтгайруулсан, судалгаа тооцоололгүй хийсэн, эрсдэлээ тооцоогүй асуудлууд ч гарсан.

Харин Даатгалын сангаас нөхөн төлбөр олгох асуудал бол олон мянган даатгуулагчийн эрх ашгийн өмнөөс тавьж буй хууль ёсны шаардлага юм. Үүнийг зарим нь "Цахилгаан, дулаанаа тэглүүлчихээд ямар шуналтай юм" гэх мэтээр зориудаар гуйвуулах хандлага ч байна. Ажил хийж, цалингаасаа татвар, шимтгэл, даатгал төлж үзээгүй хүмүүсийн хувьд ойлгомжгүй, зүгээр сууж байгаад хүртдэг халамж шигээ бодож байж болох ч нөхөн олгвор бол халамжаас огт өөр ойлголт.

Энгийнээр хэлбэл хүмүүс эрсдэлээ даатгаж төлбөр төлдөг, түүнийг даатгал гэдэг. Даатгуулсан тэр эрсдэл нь иргэнд үүсвэл даатгалын сангаас нөхөн олговор олгодог хуультай. Энэ бол хууль, гэрээгээр зохицуулсан иргэний эрх зүйн харилцаа. Үүнийг Засгийн газар хүссэн үедээ өөрчлөх, эсвэл саатуулах эрхгүй юм.

Эдийн засагч Н.Туяа