Хоёр өдрийн өмнө Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга З.Энхболд АТГ-ын дарга дэд даргад нэр дэвшигчийг иргэдээс санал асууж тодруулах болсныг мэдэгдэж, санал авах долоо хоногийн хугацаа зарласан. АТГ-ын даргыг УИХ чөлөөлөөгүй, чөлөөлөх саналаа Ерөнхийлөгч УИХ-д оруулаагүй байхад нэр дэвшигчийг тодруулах болсон нь үнэмшил багатай сонсогдож байгаа тухай өмнө хэлсэн. Гэвч нэгэнт нэр дэвшүүлэлт зарласан болохоор ямар нэг байдлаар үр дүнг зарлаж таарна. Хэрвээ өмнөх удаагийнх шиг “Энэ миний шийдвэр биш, Тамгын газрын дарга маань миний өмнөөс шийдвэр гаргасан” гэж Ерөнхийлөгч өөрөө хэлэхгүй бол шүү дээ.

Энэ ч яахав, шинэ юм биш. Харин Ерөнхийлөгч яагаад хууль зөрчин байж АТГ-ын даргыг чөлөөлөх гэж улайраад байна вэ? гэдэг асуулт анхаарал татна. Магадгүй түүний учгийг АТГ-ын даргыг чөлөөлөх тухай Ерөнхийлөгч мэдэгдэл хийсний тус байгууллагын албан ёсны сайтад тавьсан нэгэн мэдээлэл тайлж өгч болох юм. “АТГ-аас шалгаж олны анхааралд өртсөн хэргүүд” гэсэн гарчигтай нийтлэлд Х.Энхжаргалын “шалгуулж байгаа”  хэргүүдийн жагсаалтад “Хуурамч бичиг баримт үйлдэж, мөнгө угаасан хэрэгт УИХ-ын гишүүн асан Х.Баттулга, УИХ-ын даргын зөвлөх асан А.Гансүх нарыг сэжигтнээр татаж, мөрдөн байцаалтын ажиллагааг үргэлжлүүлж байна” гэсэн байв.

Тэгэхээр хэрвээ Ерөнхийлөгч ямар нэг шалтаг, шалтгаан олоод Х.Энхжаргалыг албан тушаалаас нь зайлуулдаг байлаа гэхэд “Өөрийнхөө үйлдсэн хэргийг нуун далдлахын тулд АТГ-ын даргыг ажлаас нь чөлөөлсөн” гэдэг тайлбар мөнхөд дагалдах болно. Үүнийг л сонирхлын зөрчил гээд байгаа юм.

Жилийн өмнө Х.Баттулга гэдэг хүн АН-аас Ерөнхийлөгчид нэр дэвших үнэмлэхээ авсны дараа ч, сонгуулийн дүн гарч өрсөлдөгчөөсөө 100 гаруй мянган саналын илүүгээр ялалт байгуулсны дараа ч иргэдийн зүгээс энэ асуултыг байнга тавьж байсан. Энэ хүний холбогдсон, хуулийн байгууллагын шалгаж байсан хэргүүд хэрхэн шийдэгдсэн бэ? гэж. Түүнийг Ерөнхийлөгчид батламжлахын өмнө УИХ-ын зарим гишүүд албан ёсоор асуулга явуулахад прокурорын байгууллага “Нэр дэвшигч Х.Баттулга яллагдагч хэвээрээ гэдгийг тодорхойлж, хавтаст хэргүүдийг дурьдсан тухай сайтуудын мэдээний архивт үлдсэн байна. АТГ-ын сайтад сүүлд тавигдсан мэдээлэлтэй тохирч байна гэсэн үг.

Тиймээс Ерөнхийлөгч маань АТГ-ын удирдлагаар оролдохын өмнө эхлээд энэ байгууллагад хадгалагдаж байгаа хавтаст хэргийнхээ учрыг тайлбарлах хэрэгтэй болох нь.

Үнэндээ бол АТГ-ын одоогийн дарга ч тийм “цэвэрхэн” амьтан биш нь тодорхой. Ялангуяа сүүлд болсон баривчилгааны дараа (Оюутолгойн гэрээтэй холбогдуулан баривчлагдсан С.Баяр, С.Баярцогт, Ч.Сайханбилэг нарын таван хүн) энэ байгууллага ямар нэг байдлаар улс төрийн захиалга гүйцэтгэж байна гэж хардах хүн олширсон билээ. Учир нь тэднийг “Оюутолгойн гэрээг байгуулах явцдаа албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал олгосон, их хэмжээний хохирол учруулсан байж болзошгүй” гэдэг үндэслэлээр эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татсан гэх авч одоо хэр нь бид уг гэрээ хэнд давуу байдал олгож, хэнд хохирол учруулсан, ямар хэмжээний хохирол байсан талаар мэдэж чадаагүй байгаа. Нэг үгээр хохирогч нь тодорхойгүй гэсэн үг. Мэдэж байгаа зүйл гэвэр уг гэрээг байгуулахаас өмнө С.Баярцогтын оффшор бүсэд нээсэн, хаасан гэх данс. Ядаж л тэнд нь байсан хөрөнгийг АТГ битүүмжилсэн, хураасан зүйл байхгүй. “Нэг найзаасаа мөнгө зээлээд, найз маань хямралд өртөөд хөрнгөө буцааж татаад” гэх мэт шоргоолжны үлгэр шиг юм яриад байгаа.

Харин манайхны үндэслэл болгоод байгаа Швейцарийн прокуророос өгсөн мэдээлэлд Хятад улсын иргэн “А”-гийн дансанд их хэмжээний мөнгө орж ирсэн, тэндээс 10 сая ам.доллартай тэнцэх мөнгийг С.Баярцогтын дансанд шилжүүлсэн байсан, “А” нь мөнгөний эх үүсвэрээ үнэмшилтэй тодорхойлж чадаагүй учраас мөнгө угаах хэрэг байж болзошгүй хэмээн үзэж дансыг нь битүүмжилсэн, үүнийг эсэргүүцэж “А” нь нэг бус удаа гомдол гаргасан л гэж байгаа. Манай нөхөд яаж яваад үүнийг “Рио Тинтогоос авлига авсан байж магадгүй” гээд уншчихсаныг бүү мэд.    

Том утгаар нь энэ хэргийг “Рио Тинто”-г Оюутолгойн төслөөс шахаж гаргах гэсэн хоёр хөршийн явуулга гэж манай “томчууд” айлддаг. Харин жижиг хүмүүст бол олзоо булаалдсан манай дээдсийн, өчүүхэн жижиг зүйлээс ч атугай улс төрийн ашиг олох гэсэн нөгөө бүлэглэлүүдийнх нь тэмцэл шиг л харагдаж байна. Хэн мэдлээ.

Мэдэгдэж байгаа зүйл гэвэл АТГ-аас явуулсан сүүлийн том баривчилгаа лав нүдээ олсонгүй. Тэр тусмаа хэргийн холбогдогч нарыг яагаад хорьж шалгах болсон нь ч тодорхойгүй. УИХ-ын хүний эрхийн дэд хорооноос Хорих 461-р ангид ажилласныхаа дараа яллагдагчаар татагдсан зарим нэг хүнийг, тухайлбал Н.Бямбасайханыг 20 гаруй хоног хорихдоо нэг ч удаа дуудаж байцаалт, тайлбар аваагүй гэлээ. Асуух, шалгах зүйлгүй бол яах гэж энэ хүнийг цагдан хорьсон байж таарах вэ? Хуулийн үндэслэлгүйгээр хорьж шалгах ч бас эрүүдэн шүүлтийн нэг хэлбэр болсон шүү.

Дээр нь АН-ын гишүүдийн зүгээс хэлж байгаа “шалгуулбал адилхан шалгуулья, “Эрдэнэт”-ийг барьцаанд тавьсан дарга нараа эхлээд хорьчих” гэдэг ч зүй ёсны шаардлага. Ядаж л хохирол нь тодорхой, эзэн холбогдогч нь ч тодорхой болсон хэрэг шүү дээ. 

Энэ мэтчилэн манай Ерөнхийлөгчид АТГ-ын даргаас асуувал асуух, буруутгавал буруутах зүйл олон байна. Гэтэл хуулийн дагуу үндэслэлүүдээ гаргаж тавихын оронд хуулийн бус замаар (АТГ-ын дарга, дэд даргыг иргэд биш, Ерөнхийлөгч нэр дэвшүүлдэг. Нэр дэвшигчид тавьдаг хуульд заасан шалгуурууд ч бас бий) огцруулах гээд байгаа нь Ерөнхийлөгчийг сонирхлын зөрчилтэй харагдуулж байна.

Б.ЗАЯА