Өнгөрөгч бямба гаригт Тавантолгойн бүлэг ордод хамаарах Бортээгийн ордын олборлолтын үйл ажиллагааг албан ёсоор эхлүүлж, анхны шанагыг тавьсан. Уг ордод үйл ажиллагаа явуулж байсан "Админерал" компанийн үйл ажиллагааг зогсоож, баяжуулах үйлдвэрийг битүүмжилснээс хойш найман сарын дараа.

"Админерал" компанийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан албан тушаалаасаа огцорч, түүнтэй хамаарал бүхий гэх этгээдүүд хуулийн байгууллагаар шалгагдаж эхэлсэн. МАН-ын нарийн бичгийн дарга асан Ц.Чулуунзагд болон түүний төрсөн ах, "Админерал" ХХК-ийн захирал Ц.Ламжав нар.

2026 оны хоёрдугаар сарын 13-нд Г.Занданшатарын Засгийн газар Бортээгийн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахаар хөрөнгө оруулагчдын дунд нээлттэй тендэр зарласан. Сар гаруйн хугацаанд уг ордод хөрөнгө оруулж, хамтран ажиллахаар дотоод, гадаадын 7 аж ахуйн нэгж, консорциум саналаа ирүүлсэн байдаг. /Сонгон шалгаруулалтын материалыг 2026 оны 03 дугаар сарын 23-ны өдрийн 13:00 цаг хүртэл хүлээн авсан/ Үүнээс хойш хэдхэн хоногийн дараа Ерөнхий сайд Г.Занданшатар огцрох өргөдлөө өгч, МАН-ын дарга Н.Учралыг Ерөнхий сайдаар томилсон. 

Ажлаа авснаас хойш хоёр сарын дараа буюу энэ сарын 3-нд Бортээгийн ордыг монголчууд өөрсдөө ашиглах "түүхэн" шийдвэр гаргасныг Ерөнхий сайд зарлав. Сонгон шалгаруулалтын үр дүнг яагаад зарлаагүй болон төрийн өмчит ЭТТ компани дангаар олборлолтыг гүйцэтгэх болсон шалтгаан, үр дагаврын талаар хожим яригдах биз. Ямартай ч уг ордын үйл ажиллагаатай холбоотойгоор үүнээс хойш Ерөнхий сайд Н.Учралын нэр хамт яригдахаар болов.

Асуудал нь төрийн өмчийн компаниудаа цөөлөх, олон нийтийн буюу хувьцаат компани болгох, төрийн өмчийн хувь эзэшлийг бууруулах, хувийн өмчид тулгуурласан эдийн засагтай болох нь үе үеийн Засгийн газруудын мөрөөдөл, ажил хэрэг болж өгдөггүй амлалт хэвээр явж ирсэн. Н.Учралын Засгийн газар ч ялгаагүй энэ жишиг рүү халтирлаа. УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал үүнтэй холбоотойгоор "ЭТТ" компанид IPO хийж, иргэдэд нээлттэй хувьцаалах тухай өмнөх Засгийн газрын шийдвэр юу болсон бэ? Ажил хэрэг болох нь хэзээ вэ? гэдгийг асууж, сануулсан байна лээ.

Олборлолтын үйл ажиллагааг эхлүүлсний дараа ЗГХЭГ-ын дарга Б.Энхбаяр “Д.Амарбаясгалан 400 их наядын нөөцтэй ордын нүүрсийг борлуулах давуу эрхийг нүүрс баяжуулах үйлдвэр барих гэсэн халхавч тендерээр авсан байсан нь үнэн. Тэр нь илчлэгдэж хүчингүй болсон. Үр дүнд нь баялаг тэдэнд биш ард түмэнд хүртэх өнөөдрийн боломж бүрдсэн юм” хэмээн жиргэсэн байдаг. "Бортээгийн ордыг ард түмэнд авчирсан хүн нь би шүү" гэдгээ тодруулахыг хүссэн биз.

Бортээгийн орд нь 424.2 сая тн нүүрсний нөөцтэй, жилд 15 сая тн нүүрс олборлох хүчин чадалтай. Ордын дийлэнх нь сул коксжих нүүрс буюу зах зээлд эрэлт ихтэй, үнэ цэн өндөртэй нүүрс. Үүний улмаас Эрдэнэс Тавантолгой ХК-ийн экспортын орлого нэмэгдэх боломжтой, өсөлт нь +50% гэсэн байна. ЭТТ 2025 онд 27.6 сая тонн нүүрс борлуулсан Бортээгийн ордыг ашиглаж эхэлнээр энэ тоо 54.3%-иар өсөх тооцоог танилцуулжээ. Уг ордын нөлөөгөөр улсын нийт нүүрсний экспорт 18%-19% нэмэгдэх аж. 

Сул коксжих нүүрс эрчим хүчний нүүрснээс өндөр үнэтэй тул Бортээгийн ордын жилийн орлого нь $975 саяас $1.5 тэрбумд хүрэх боломжтой. Мөн уг ордын ашиглалттай холбоотойгоор говийн бүсэд 1,500 гаруй шинэ ажлын байр бий болж, эхний 10 жилд улс, орон нутгийн төсөвт ₮4.4 их наядын татвар хураамжийн орлого төвлөрөх гэнэ. Мөн хугацаанд ₮10.2 их наядын дотоодын хөрөнгө оруулалт хийгдэхээр амлаад байгаа.

Б.ЗАЯА