Өчигдөр үдээс хойш хуралдсан УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяаг чөлөөлөх, орных нь хүнийг томилох тухай асуудлыг хэлэлцэх ёстой байсан ч АН-ын бүлэг асуудлаас завсарлага авснаар ирэх долоо хоногийн лхагва гариг хүртэл хойшлов. УИХ-ын тухай хуульд зааснаар завсарлагааны хугацааг дахин нэг удаа гурав хоногоор сунгаж болох юм байна.  

АН-ын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин завсарлага авах болсон үндэслэлээ “УИХ-ын дэд даргыг чөлөөлөхийн тулд эхлээд Үндсэн хуулийн цэцийн 08 тоот дүгнэлтийг УИХ хүлээж авах ёстой. АН-ын бүлэг Үндсэн хуулийг сахин хамгаалахын тулд хатуу байр суурь дээр зогсоно, бүлгийн шийдвэр гарсан” гэсэн билээ.

Сануулахад, Үндсэн хуулийн цэцийн Их суудлын хуралдаанаас хоёр шийдвэр гарсан. Нэгдүгээрт Ерөнхий сайдыг огцруулсан УИХ-ын 95-р тогтоол Үндсэн хуулийн 43.1-р зүйлийг зөрчсөн байна. Хоёрдугаарт УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа 10-р сарын 17-ны өдөр чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалан явуулахдаа буюу "УИХ-ын даргын үүргийг гүйцэтгэж байхдаа" Үндсэн хууль зөрчсөн байна гэж.

Үндсэн хуулийн 43.1-д “УИХ-ын нийт гишүүдийн дөрөвний нэгээс доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавибал…УИХ-ын нийт гишүүний олонхи уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай УИХ-ын тогтоолыг баталсанд тооцно” гэсэн байгаа. Атал УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа “Гишүүдийн гаргасан саналаар санал хураалгахгүй. Дэгийн тухай хуулийн дагуу Байнгын хорооны гаргасан санал дүгнэлтээр санал хураалтыг явуулна” гэж зөрсөөр байгаад хүчээр санал хураалтыг явуулсан. УИХ дахь цөөнх буюу АН-ын бүлэг, олонхийн бүлгийн гишүүдийн тал нь “Үндсэн хуулийн зөрчил болох учраас энэ санал хураалтанд оролцохгүй” гэдгээ мэдэгдэж, бүтэн өдрөөр чуулганы хуралдаанд “бойкот” хийсэн. Гэвч маргааш өдрийн 13.30 цагт Ерөнхий сайдыг огцруулах эсэхийг шийдэх хуулийн хугацаа дуусч байсан тулд гишүүд арга буюу чуулганд ирцээ бүртгүүлж, санал хураалтад оролцсон. Нэг ёсондоо УИХ-ыг Үндсэн хууль зөрчил рүү түлхсэн хэрэг.

Хэрвээ 13.30 цагаас өмнө УИХ шийдвэрээ гаргаагүй бол “Үндсэн хууль зөрчсөн” үндэслэлээр УИХ өөрсдөө тарах, үгүй бол Ерөнхийлөгч санал гаргаж УИХ-ыг тараах гэсэн хоёр л зам үлдээд байв. Харин УИХ-ын гаргасан шийдвэр Үндсэн хууль зөрчсөн тохиолдолд Цэц үүнийг хянаж үзээд, засч залруулаад явах боломжтой байсан. Гишүүдийн хувьд хоёр муу сонголтоос арай дээрийг нь сонгосон хэрэг.

Гэтэл энэ нь одоо бүр даамжраад УИХ Үндсэн хууль зөрчих нь өдөр тутмын хэм хэмжээ болж байгаа бололтой. Чуулганы нэгдсэн хуралдаан дээр МАН-ын бүлгийн шинэ даргын хэлсэн үгнээс үзвэл.

АН-ын бүлэг завсарлага авах тухай хүсэлт гаргасны дараа МАН-ын бүлгийн дарга Х.Батжаргал “Цэцийн дүгнэлт тэртэй тэргүй гарчихсан, УИХ маргах үндэслэл байхгүй учраас хэзээ ч хэлэлцсэн яах вэ. Эхлээд УИХ-ын даргаа чөлөөлж, томилох нь яаралтай байна. Энэ бол манай бүлгийн шийдвэр. Цэцийн дүгнэлтийг дараа нь хэлэлцэж болно шүү дээ” гэсэн. Товчхондоо, Х.Булгантуяаг чөлөөлөх нь Цэцийн дүгнэлттэй холбоогүй юмаа, намын бүлэг өөрсдөө улс төрийн хариуцлага тооцож байгаа юмаа, Цэцийн дүгнэлт бол хоёрдугаар асуудал, хэзээ ч хэлэлцсэн болно шүү дээ гэсэн.

Энд нэг тодруулах зүйл байна. Цэц УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяад “УИХ-ын даргын үүрэг гүйцэтгэж байхдаа Үндсэн хууль зөрчсөн” буюу Үндсэн хуулийн 66.2.З-аар “/Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, гишүүн, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Улсын ерөнхий прокурор Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх”-ээр маргаан үүсгэж, “Үндсэн хууль зөрчсөн байна” гэдэг дүгнэлт гаргасан. Тэгэхээр УИХ үүнд үндэслэж шийдвэрээ гаргах ёстой гэсэн үг. Гэтэл МАН-ы бүлгийн дарга “Цэцийн шийдвэр хамаагүй, манай намын бүлгийг төлөөлж УИХ-ын дэд даргад сонгогдсон учраас намын бүлэг хариуцлага тооцож байгаа юм” гэдэг нь Цэцийн дээр МАН гарчихсан гэсэн үг үү? Эсвэл “Үндсэн хууль зөрчсөн” гэдэг цэцийн дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэсэн үг үү?

Хоёрдугаарт, УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал бас нэг “ноцтой” зүйл ярьсан. Хэрвээ Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцэх гэж байгаа бол энэ дүгнэлтээр хоёр шийдвэр гарсан байгаа. Эхнийх нь Засгийн газрыг огцруулсан УИХ-ын 95-р тогтоолыг Үндсэн хууль зөрчсөн гэдэг шийдвэр гарсан. Үүнийг ч гэсэн хэлэлцэх ёстой гэж.

Нэгдүгээрт, Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцэх биш, хүлээж авах тухай ярьж байгаа. Хоёрдугаарт, Цэц хоёр өөр шийдвэр гаргасан. Эхнийх нь УИХ-ын шийдвэр Үндсэн хууль зөрчсөн тухай. Энэ шийдвэр нь гарсан өдрөөсөө хүчин төгөлдөр болоод Ерөнхий сайдын бүрэн эрхийн хугацаа үргэлжлээд явж байгаа. Хоёрдугаарх нь УИХ-ын даргын үүрэг гүйцэтгэж байсан этгээд буюу "албан тушаалтан" Үндсэн хууль зөрчсөн тухай асуудал. Энэ дагуу УИХ шийдвэрээ гаргах гэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, нэг дүгнэлтээр гарсан хоёр өөр шийдвэрийн тухай.

Тодруулахад, Үндсэн хуулийн цэцийн 08 тоот дүгнэлтийн араас УИХ өнөөдөр анх удаа шийдвэр гаргах гэж байна, Х.Булгантуяаг чөлөөлөх тухай. Үндсэн хууль зөрчсөн асуудлаар нь. Энэ тохиолдолд Цэцийн шийдвэрийг үндэслэж шийдвэрээ гаргана уу гэхээс намын бүлгийн шийдвэрийг үндэслэхгүй. Ингэвэл дахиад Үндсэн хууль зөрчсөн буюу “Цэцийн шийдвэрийг хэрэгжүүлээгүй” асуудал үүснэ. Үүнээс л болгоомжлоод АН-ын бүлэг “Эхлээд Цэцийн шийдвэрийг хүлээгээд авчихъя” гээд байгаа юм. Гэхдээ Цэцийн шийдвэрийг УИХ “хэсэгчлэн хүлээж авах” тухай ойлголт байхгүй учраас хоёуланг нь хүлээж авч таарна. Эхний шийдвэрийн араас УИХ ямар нэг шийдвэр гаргахгүй, өөрөөр хэлбэл Ерөнхий сайдыг дахин томилохгүй. Хоёр дахь шийдвэр бол “Энэ этгээд Үндсэн хууль зөрчсөн учраас УИХ шийдвэрээ гарга аа” гэсэн үг. Тэгэхээр УИХ Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авахаас өөр аргагүй. Ядахдаа протоколын хувьд.

Гэвч МАН-ын бүлгийнхний санааг зовоож байгаа зүйл нь Х.Булгантуяаг чөлөөлөх, чөлөөлөхгүйдээ биш. Хэрвээ Цэцийн дүгнэлтийг хүлээгээд авчихвал “Үндсэн хууль зөрчсөн” гэдгээр араас нь УИХ-ын гишүүнээс эргүүлэн татах асуудал яригдах гээд байна гэдэг айдас. Олон ч гишүүн энэ тухай ярьсан байна лээ. Энэ ч гэсэн УИХ-ын бүрэн эрхийн асуудал, МАН-ын бүлгийн асуудал биш. Үүнээс болоод УИХ дахиад Үндсэн хуулиа зөрчиж болохгүй. Энэ л АН-ын бүлгийн барьж байгаа зарчим...

Б.СЭМҮҮН