Энэтхэг, Пакистаныг заагладаг маргаантай бүс болох Хяналтын шугам (LoC) дагуу амьдарна гэдэг нь байнгын айдас, зөрчилтэй зэрэгцэн орших амьдралыг илтгэнэ. Сүүлийн үед Паахалгамд болсон халдлагын дараах хурцадмал байдал хоёр улсыг дахин зөрчилдөөний ирмэгт аваачив. Хоёр тал харилцан их буугаар гал нээж, энгийн иргэдийн амь нас хохирч, гэр орон нурж, тоо баримтад шилжлээ. Энэтхэгийн талаас дор хаяж 16 хүн амь үрэгдсэн бол Пакистан 40 энгийн иргэн амиа алдсан гэж мэдэгдсэн ч бодит шалтгаан бүрэн тодорхойгүй байна.

Пакистан гаралтай зохиолч Анам Закариа “Энэтхэг, Пакистаны улс төрийн тогтворгүй байдалд хил дагуух иргэд үргэлж хохирогч нь болдог. Тэд галын шугамд амьдарч, хэдэн зуун удаагийн галын дунд хоргодох байранд нуугдаж, амьжиргааны эх үүсвэр болох мал, тариа ногоогоо алдаж байна” хэмээн BBC-д өгсөн ярилцлагадаа хэлжээ.

Энэтхэг, Пакистан хоёр нийт 3,323 км урт хилийн шугамтай бөгөөд үүнээс 740 км нь Хяналтын шугам юм. 1949 онд анхны дайн дууссаны дараа байгуулагдсан гал зогсоох шугамыг 1972 оны Шимлагийн хэлэлцээрээр одоогийн нэршлээр сольжээ. Хяналтын шугам нь Кашмирын бүсийг дайран өнгөрдөг бөгөөд энэ газар нутгийг хоёр тал өөр өөрсдийн нутаг дэвсгэр хэмээн мэдэгддэг. Уг бүс нь дэлхийн хамгийн цэргийнжсэн хил хязгаарт тооцогддог.

Нью Дели дэх Ж.Неругийн их сургуулийн гадаад бодлогын шинжээч Хаппимон Жэкобын хэлснээр Хяналтын шугам дахь зөрчил “бага зэргийн гал нээхээс эхлээд газар нутгийн булаалт, нарийн төлөвлөсөн цэргийн ажиллагаа” хүртэл янз бүр байдаг. Энэ нь уулын өндөрлөг, хяналтын цэг зэрэг стратегийн байрлалд хяналт тогтоох оролдлого байж болзошгүй юм.

Зохиолч Закариагийн үзэж байгаагаар Кашмирын ард иргэдийн дуу хоолойг оролцуулалгүй, зөвхөн Энэтхэг, Пакистан хоёр улсын бодлогоор уг хил тогтоогдсон нь энэхүү хямралыг гүнзгийрүүлсээр байна.

2021 оны хоёрдугаар сард гал зогсоох шинэ хэлэлцээр байгуулснаар харьцангуй тайван байдал тогтсон ч 2025 оны гуравдугаар сард дахин хүчирхийлэл сэдэрчээ. Энэ удаагийн мөргөлдөөн илүү ноцтойд тооцогдож байна. Энэтхэг усны хуваарилалтын тухай Индусын хэлэлцээрийг түр зогсоож, Пакистан Шимлагийн хэлэлцээрээс гарахаа мэдэгдсэн ч хэрэгжүүлээгүй байна.

Шинжээчдийн үзэж буйгаар Хяналтын шугам дагуух мөргөлдөөн олон улсын анхаарлаас гадуур өнгөрч, хоёр улсын хоорондын хямралын хэлэлцүүлэгт бүрэн хамрагдаж чаддаггүй. Жэкоб “Цөмийн зэвсэг бүхий хоёр улс 130 болон 155 мм их буу, танк эсэргүүцэх пуужин ашиглаж байгаа нь судлаачид, бодлого тодорхойлогчдын хүрээнд төдийлөн авч үзэгдэхгүй байгаа нь хачирхалтай” хэмээн бичсэн байдаг.

Энэтхэгийн зүгээс Пакистаныг алан хядах бүлэглэлүүдийг Энэтхэгийн Кашмир руу оруулж байгааг шүүмжилдэг бол Пакистан нь энгийн иргэд рүү зориуд буудаж байна гэж буруутгадаг. Мөргөлдөөн ихэнхдээ тухайн бүсийн командлагчдын шийдвэрээр явагддаг бөгөөд төв удирдлагаас заавал зөвшөөрөл авдаггүй гэж Жэкоб онцолсон байна.

Хэдийгээр Хяналтын шугамыг албан ёсны олон улсын хилийн шугам болгох санаа хөндөгдөж байсан ч шинжээчид энэ нь бодит боломж биш гэж үздэг. Лондонгийн Эдийн засгийн сургуулийн профессор Сумантра Боз “Энэтхэг бүх Кашмирыг өөрийн газар нутаг хэмээн газрын зургандаа дүрсэлдэг. Харин Пакистан энэ шугамыг хүлээн зөвшөөрвөл Кашмирын асуудлыг Энэтхэгийн нөхцлөөр шийдсэн гэсэн үг болно” хэмээн BBC-д ярьжээ.

2004–2007 оны хооронд Хяналтын шугамыг “зөөлөн хил” болгох талаар хоёр тал яриа хэлэлцээр өрнүүлж байсан ч эцэстээ үр дүнд хүрэлгүй нурсан юм. Өнөөдөр тэнд амьдрах хүмүүс дахин үл мэдэгдэх аюултай, тасралтгүй эргэх хүчирхийллийн хөндийд амьдарч байна.

“Хэн ч орой шөнө Хяналтын шугам руу харсан цонхны хажууд унтахыг хүсэхгүй” хэмээн Пакистаны хяналттай Кашмирын зочид буудлын ажилтан BBC-д өгүүлжээ. Энэ бол энхийн оршихуй ямар эмзэг болохыг сануулах зөөлөн боловч гашуун үг байлаа.

Эх сурвалж: BBC News