АНУ, Ираны төлөөлөгчид дөрөвдүгээр сарын 13-нд Оманд уулзаж, Трампын ерөнхийлөгчийн анхны бүрэн эрхийн үед цуцлагдсан цөмийн тохиролцоог дахин сэргээх талаар хэлэлцлээ. Талууд шууд болон шууд бус хэлбэрээр харилцаж, шинэ хэлэлцээрийн үндсийг тавихыг зорьжээ. АНУ-ын талаас тусгай элч Стивен Уиткофф, Ираны талаас Гадаад хэргийн сайд Аббас Аракчи оролцсон байна.

Иран, АНУ-ын түүхэн харилцаа

• 1979 оны Исламын хувьсгал хүртэл Иран (хуучнаар Перс) АНУ-тай сайн харилцаатай байсан. Цөмийн эрчим хүчний эхлэл ч АНУ-ын дэмжлэгтэй тавигджээ.

• Хувьсгалаас хойш хоёр орны харилцаа тасарч, дипломатчдыг барьцаалсан, хөрөнгө царцаасан зэрэг олон маргаантай хэрэг тохиолдсон.

• АНУ Иракийг дэмжиж Ираны эсрэг байр суурь баримтлах болсон нь тэдний сөргөлдөөнийг гүнзгийрүүлжээ.

Цөмийн тохиролцооны түүх

• 2000-аад оноос Ираны цөмийн хөтөлбөр олон улсын анхааралд орж, барууны орнууд түүнийг цөмийн зэвсэг бүтээх зорилготой гэж үзсэн.

• 2015 онд “5+1” (АНУ, Их Британи, Франц, Герман, ОХУ, Хятад) болон Иран цөмийн тохиролцоонд гарын үсэг зурсан. Үүнд:

  • Ураны баяжуулалтыг хязгаарлах

  • Шалгалтад нээлттэй байх

  • Цөмийн зэвсэг бүтээхгүй байх амлалтыг тусгасан.

  • Харин хариуд нь эдийн засгийн хоригийг цуцалсан.

Трампын шийдвэр ба түүнээс үүдсэн өөрчлөлт

• 2018 онд Дональд Трамп тохиролцоог “сул, үр дүнгүй” хэмээн үзэж, АНУ-ыг нэг талын шийдвэрээр гаргасан.

• Дахин хориг тавьж, Ираны нефтийн экспорт, банк, аж ахуйн нэгжүүдийг онилсон.

• Үүнээс хойш Иран цөмийн хөтөлбөрөө дахин эрчимжүүлсэн бөгөөд энэ нь Олон улсын агентлагийн тайлангуудаар батлагдсан.

Шинэ уулзалт ба хэтийн төлөв

• Трамп, Хаменеид захидал илгээж хэлэлцээр санал болгосон бол Иран энэ талаар эхлээд татгалзаж байсан.

• Оманд болсон уулзалт бол түүхэн дэх анхны алхам биш ч харилцан итгэлцлийн хувьд чухал ахиц юм.

• Шинжээчид Израилийн байр суурь, Тегераны Трампт итгэх итгэл суларсан байдал, бүс нутгийн геополитик зэрэг нь үр дүн гаргахад бэрхшээл болно гэж үзэж байна.

Гэсэн ч энэхүү уулзалт нь Иран, АНУ хоёрын хагас зууны турш үргэлжилсэн сөргөлдөөнийг хурцатгалгүй, дипломат аргаар шийдэх боломж байж болохыг харуулж байгаа гэж ажиглагчид дүгнэж байна.

Эх сурвалж: Iz.ru, REUTERS