Өнгөрсөн долоо хоногт залуу Ерөнхий сайд маань гадны хэвлэлд хөрөгтэй нь хамт нийтлэгдсэн мэдээллийг өөрийн цахим хуудсаараа дамжуулан хуваалцсан. Тэрээр ишлэхдээ, “Монгол улс эх газраар тусгаарлагдсан байж болно, гэхдээ уураг тархиараа хязгаарлагдаагүй шүү” гэж онцолсон байв. Түүний хуваалцсан нийтлэл бүрэн эхээрээ юун талаар байсныг та бүхэнтэй энд хуваалцъя. 

Далайд гарцгүй ардчилсан орны Ерөнхий сайд улсынхаа эдийн засагт хүнд цохилт болж байна гэж гомдоллож байна.

Орос Украиныг бүхэлд нь эзлэн түрэмгийлсэн нь Монголын эдийн засагт сөргөөр нөлөөлсөн гэж тус улсын Ерөнхий сайд мэдэгдээд агаарын тээврийн орлого алдагдаж, ОХУ-аас шаардлагатай хангамжийг импортлоход хүндрэлтэй байгаа зэрэг санхүүгийн хохирол учирсан гэж мэдэгдэв.

Украиныг бүхэлд нь эзлэн түрэмгийлж, дараа нь АНУ болон түүний холбоотнууд Москвагийн эсрэг өргөн хүрээтэй хориг арга хэмжээ авснаас хойш бараг нэг жил өнгөрсөн ч Орос, Хятадын хооронд хавчуулагдсан 3,3 сая хүнтэй далайд гарцгүй ардчилал өнөөг хүртэл нөлөөлсөн хэвээр байна.

42 настай Ерөнхий сайд Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэ “Файнэншл таймс” сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Монгол Улс ардчилсан улс ч гэсэн ОХУ-д тавьсан хориг арга хэмжээнээс болж дарамт шахалтанд орж байна. Шийтгэлийн арга хэмжээ нь “Бидний буруу биш ч гэсэн Монгол Улсын эсрэг давхар хориг арга хэмжээ болж байна” гэж хэлсэн.

Энэхүү барьцааны хохирол нь Монгол Улс шатахууны хувьд “бүрэн хамааралтай” гэж Оросын компаниудад төлөх хүндрэлээс эхлээд тус улсын дээгүүр нисч байсан агаарын тээврийн компаниудын орлого алдагдах хүртэл багтаж байна.

"Украины нөхцөл байдал бол зөвхөн хоёр улсын мөргөлдөөн биш" гэж Ерөнхий сайд хэлжээ.

“Энэ нь дэлхийн эдийн засаг, ялангуяа Монгол Улс тэр дундаа далайд гарцгүй жижиг, жижиг орнуудад асар их сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Эдийн засгийн хориг арга хэмжээ нь бусад улс орнуудад асар их сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа учраас өргөн хүрээний судалгаанд үндэслэн ногдуулах ёстой" гэв.

Нэгэн цагт Оросын агаарын орон зайгаар Европ-Азийн чиглэлд нислэг үйлдэж байсан авиакомпаниуд ч Монголын нутаг дэвсгэр дээгүүр нисч, үүний төлөө Улаанбаатарт үнэтэй “навигацийн төлбөр” төлж байжээ. ОХУ-ын агаарын орон зайд хориг тавьсан нь Оросын онгоцнуудыг онилох Европын холбооны арга хэмжээний хариуд Москвагаас авсан арга бөгөөд Европын олон агаарын тээврийн компаниудыг хойд туйлын дээгүүр нисэх эсвэл Төв Ази болон Туркийг дамнан өмнө зүг рүү чиглэхээс өөр аргагүйд хүргэсэн юм.

Л.Оюун-Эрдэнэ “Оросын нутаг дэвсгэр дээгүүр нисэх онгоц явж чадахгүй байгаа учраас бидэнд навигацийн орлого дутагдаж байна. Хоёрдугаарт, бид шатахуунаа Оросоос импортолж байгаа бөгөөд [Оросын эрчим хүчний] компаниуд болон банкууд хориг арга хэмжээнд өртөж байгаа тул төлбөрийн асуудалтай тулгарч байна. Орост дайнтай холбоотой дизель түлш, наранцэцгийн тос, уул уурхайн тоног төхөөрөмж зэрэг бараа бүтээгдэхүүний хомсдол нь “бидний өдөр тутам хэрэглэдэг зарим бүтээгдэхүүн тасалдахад” хүргэсэн гэж нэмж хэлэв.

Өнгөрсөн 10-р сард ХБНГУ-д хийсэн айлчлал, НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерриш 8-р сард Улаанбаатарт хийсэн айлчлал зэрэг сүүлийн саруудад өрнөсөн дипломат харилцааны үеэр Л.Оюун-Эрдэнэ эдгээр асуудлыг онцолж байв.

Тухайн үеийн Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван И ч өнгөрсөн оны сүүлээр Хятадын Коммунист намын улс төрийн товчооны гишүүнээр томилогдсоныхоо дараахан Монголд айлчилсан.

Л.Оюун-Эрдэнэ Украины нөхцөл байдалд Хятад, ЕХ, Герман асар их нөлөө үзүүлж байна гэж бид үзэж байна. Энэ хүрээнд би ХБНГУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн, мөн БНХАУ-ын түншүүдтэй, ялангуяа Ван И-гийн Монгол Улсад хийсэн айлчлалын үеэр ярилцсан.

Чухал хангамжийн хувьд ОХУ-аас хамааралтай байдлаа харуулсан Монгол Улс нүүрс, зэс болон бусад түүхий эдийн экспортынхоо хэрэгцээнд Хятадын эрэлт хэрэгцээнд адилхан хамааралтай. Тус улсын нийт экспортын 60 орчим хувийг нүүрс, зэс, 20 хувийг алт, төмрийн хүдэр эзэлдэг.

Арваннэгдүгээр сарын сүүлээр Оюун-Эрдэнэ Хятадтай хил дамнасан шинэ төмөр замын нээлтийн үйл ажиллагааг тэргүүлж, засгийн газар нь тахлын өмнөх жилийн 30 орчим сая тонн нүүрсний экспортыг жил бүр 80 саяд хүргэнэ гэж найдаж байна.

“Монголын экспортын 90 хувь нь Хятад руу ногдож байгаа бөгөөд Монгол Улс шатахууны хувьд ОХУ-аас бүрэн хамааралтай. Мөн бид хоёр хөршөөсөө хүнс болон бусад бүтээгдэхүүнээр хараат байна” гэж Ерөнхий сайд хэлэв. Мөн тэрээр “Гэхдээ Монгол бол парламентын засаглалтай ардчилсан улс бөгөөд [манай] хүмүүсийн сэтгэхүй, нийгэм нь тэдгээр орноос тэс өөр... Монгол далайд гарцгүй, гэхдээ бидний оюун ухаан түгжигдээгүй" гэв.

Энэхүү ардчилсан сэтгэлгээ нь Хятад, Орос дахь хамтрагчид нь бараг ирдэггүй шахалт Монголын удирдагчдад олон нийтээс нь дарамт болон ирж чадна. Арванхоёрдугаар сарын эхээр төрийн өмчийн нүүрсийг хулгайлсан хэрэгт уурласан олон хүн Улаанбаатарт төрийн ордон руу дайрна гэж сүрдүүлсэн.

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Нямбаатар FT-д өгсөн ярилцлагадаа Монгол Улс 1992 оноос хойш ардчилсан нийгэмд шилжснийг дурдаад “Сүүлийн 32 жилийн хугацаанд өрнөсөн баялгийн тэгш бус хуваарилалтын үр дүнд бухимдал, олон нийтийг хамарсан жагсаал цуглаан болсон” гэж тайлбарласан. Үүнээс хойш Л.Оюун-Эрдэнийн засгийн газар байгалийн баялаг, тээврийн төрийн өмчит компаниудын төрийн албан хаагчид болон удирдах албан тушаалтнуудад өргөн хүрээтэй шалгалт явуулж эхэлсэн.

Засгийн газар олон арван хүнийг хээл хахууль авсан, эрх мэдлээ урвуулан ашигласан, “үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн” хэргээр баривчилж, цагдаа нар орон нутгийн төмөр замын удирдах ажилтны гэрээс 7.3 тэрбум төгрөг (2.1 сая доллар) хураан авсан байна.

Гэвч засгийн газар нь 1995 оноос хойш нүүрсний экспортоос 45.2 тэрбум долларын орлого олсон улсын нүүрсний нөөцийн 40 гаруй их наяд төгрөгөөр хулгайлсан гэх эсэргүүцлийн жагсаалыг эсэргүүцэж байна.

А.Долгор

financialtimes.com