Монгол улсад Нүүрсний хулгайд оролцсон эрх баригчдын нэрсийг зарлахыг шаардсан жагсаал Сүхбаатарын талбайд 2022 оны арванхоёрдугаар сарын 4-ний өдөр эхэлж, одоо ч үргэлжилж байна. Монгол иргэдийн эрх баригчдыг шүүмжилж, авлигыг таслан зогсоохыг шаардсан тайван жагсаал дэлхийн чихнээ хүрч эхэллээ. 

Тэгвэл Бээжингийн хэвлэлд Монголын Засгийн газар их хэмжээний нүүрсний хулгайн хэргийг шалгаж байгаа гэж мэдээлжээ. Энэхүү мэдээлэл дээр иш татан олон улсын economist.com эдийн засаг, улстөрийн мэдээллийн сайтад биднийг хэрхэн өгүүлсэнийг орчуулан хүргэж байна.

Дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэл Улаанбаатарт агаарын хэм хасах 30 хэм хүрчээ. Энэ нь олон мянган монголчуудыг Сүхбаатарын өргөн уудам талбайд авлигын эсрэг жагсаал цуглаан хийхэд саад болоогүй юм. The Economist сонинд энэхүү нийтлэл нийтлэгдэхэд үед жагсаал гурав дахь долоо хоногтоо орох гэж байгаа бололтой.

Монголын 3.3 сая хүн амын бараг гуравны нэг нь ядуурлын шугамаас доогуур амьдарч байна. Нэг тив байж болохуйц газар нутагтай энэ улсын ашигт малтмалын олборлолт асар их баялгийг бий болгодог. Монголын Монголын элитүүд Хаммер болон дэлхийн хамгийн үнэтэй машинуудыг унадаг. Оюутолгой буюу “Туркойз толгод” ашиглалтад орсноор Монголын зэсийн уурхай дэлхийн дөрөв дэх том уурхай болсон. Гэхдээ одоохондоо нүүрс нь л хаан болж байна. Оюутолгойн баруун хойд хэсэгт эрчим хүчний болон сайн чанарын коксжих нүүрсний дэлхийн томоохон орд газрууд байдаг. Энэ хэсгийг ухаж, ачааны машинд (сүүлд шинэ төмөр замаар) тээвэрлэж, говь цөлөөр Хятад руу зөөдөг. Энэхүү үйл ажиллагааг “Эрдэнэс Тавантолгой” төрийн өмчит компани удирддаг. Ингэж л Монголд увайгүй, буруу менежментийн балаг цэцэглэжээ.

Эсэргүүцлийн оч нь Хятадын хилийн ойролцоох төрийн өмчит компанийн агуулахаас их хэмжээний нүүрс хулгайлсан явдал байв. Нүүрсний 385 мянган тонн нь сураггүй алга болсон байж магадгүй. Сүхбаатарын талбай руу голдуу залуус цугларч, жигшин зэвүүцэж буйгаа илэрхийлж байна. Талбайн зэргэлдээх засгийн газрын төв байр руу дайрахыг оролдсоны дараа жагсаал тайван замаар үргэлжилж байна. Өөдрөг, хичээл зүтгэлтэй уур амьсгал тэдэнд бараг л нэвт шингэжээ. Оролцогчид хүчирхийлэлгүй эсэргүүцлийн эерэг ба сөрөг тал зэрэг шинэ асуудлуудыг өдөр бүр хэлэлцдэг байна.

1990-ээд онд Монголын хуучин коммунист дэглэмийг нураасан яг тэр талбайд болсон жагсаал цуглааныг энд эргэн сануулж байна.

Хулгайн хэргийн ард сайн холбоо бүхий “нүүрсний мафи” байгаа гэх. Олон нийтийн сүлжээгээр энэ мафийн гол гишүүд, тэр дундаа улстөрчдийн нэрс эргэлдэж байна. Олонх нь танил. Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх болон түүний эрх баригч МАН (МАН)-ын хариу үйлдэл илүү гайхмаар. Энэ дуулианы улмаас ЭТТ компанийн хэд хэдэн захирлуудыг баривчилжээ. Арванхоёрдугаар сарын 13-ны өдөр Монгол Улсын Авлигатай тэмцэх газраас эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж буй хорь шахам хүний дунд Ерөнхийлөгч асан Халтмаагийн Баттулга байгааг зарласан.

Жагсагчдыг тайвшруулахад үүнээс ч илүү хариу үйлдэл хэрэг болно гэж Сүхбаатарын талбайд өдөр бүр зочилдог сайд асан Цэдэвдамбын Оюунгэрэл хэлж байна.

Шүүхээс оногдуулсан торгууль, авлигын хэргээр ял шийтгүүлсэн хүмүүст оногдуулсан шийтгэл нь ихэвчлэн үнэн бус байдаг. Түүнчлэн нийслэлийн утаанаас эхлээд өндөр инфляци хүртэл талбай дээр гарч байгаа гомдол нүүрсний хулгайн хэргээс томорч байгаа аж.

Хүйтэнд дарагдсан эсэргүүцлийн хөдөлгөөн тасарч магадгүй юм. Гурав дахь боломж бол Бритиш Колумбын Их Сургуулийн Жулиан Диеркесийн анхааруулж байгаагаар, өнөөг хүртэл удирдагчгүй хөдөлгөөнийг улс төрийн үйл явцыг бүхэлд нь тойрч гарахыг хүссэн хүмүүс булаан авч магадгүй юм. Энэ нь Монголыг Азийн бусад орнууд, тэр дундаа Киргизийг хохироосон эсэргүүцэл, хувьсгалын замд оруулах болно.

Тал нутгаар хүйтэн салхи үлээж байна.

www.economist.com

А.Долгор