Гуравдахь удаагаа засгийн эрхэнд гарах гэж буй Ши Жиньпиний намтарыг та бүхэнд сонирхуулъя. 

2012 оноос хойш ноён Ши-гийн засаглалын үед Хятад улс дотооддоо илүү авторитар болж, эсэргүүцэгчид, шүүмжлэгчид, тэр байтугай нөлөө бүхий тэрбумтан, бизнес эрхлэгчдийг дарангуйлж байна. Зарим хүмүүс түүнийг "Мао даргаас хойшхи хамгийн авторитар удирдагч" гэж тодорхойлсон юм.

Түүний засаглалын үед Хятад улс Шинжаанд "дахин хүмүүжүүлэх" хуаран байгуулж, Уйгур болон бусад цөөнх үндэстний эсрэг хүний ​​эрхийг зөрчсөн гэж буруутгагдаж байсан. Мөн Хонгконгийн хяналтыг чангатгаж, шаардлагатай бол Тайваньтай хүчээр "дахин нэгдэнэ" гэж амласан.

Түүний нөлөөллийн тод илрэл болгон Коммунист нам 2017 онд "Шинэ эриний Хятадын онцлогтой социализмын тухай Ши Жиньпиний үзэл бодол" хэмээх философийг үндсэн хуульдаа бичихээр санал өгсөн юм. Намыг үндэслэгч Мао Зэдун, 1980-аад онд эдийн засгийн шинэчлэл хийсэн удирдагч Дэн Сяопин нар л үүнийг улс орны хамгийн чухал суурь хууль болгож чадсан.

Ханхүү, тариачин, ерөнхийлөгч

1953 онд Бээжинд төрсөн Ши Жиньпин нь Коммунист намыг үүсгэн байгуулагчдын нэг, ерөнхий сайдын орлогч асан, хувьсгалын ахмад дайчин Ши Жун Хуний хүү юм.

Намын доторх энэхүү үндэс угсаанаас нь улбаалаад ноён Ши-г "ханхүү" гэж үздэг бөгөөд энэ нь албан тушаал ахисан элит албан тушаалтнуудын хүүхэд юм.

Гэвч 1962 онд эцгийг нь шоронд хорьсноор түүний гэр бүлийн хувь заяа эрс өөрчлөгдсөн. Тухайн үеийн удирдагч Мао намын эгнээнд бослого гарахаас эмээж, боломжит өрсөлдөгчдөө цэвэрлэхийг тушаав. Дараа нь 1966 онд Соёлын хувьсгал гэгдэж, олон сая хүнийг Хятадын соёлын дайсан хэмээн зарлаж, улс орон даяар хүчирхийллийн халдлага үйлдсэн.

Ноён Ши-гийн гэр бүлийг энэ хомрого дайрч өнгөрөхийн сацуу бас бус зовлон салсангүй. Түүний эцэг нэгт эгч буюу эцгийнх нь анхны охин нь өмнөх гэрлэлтээс болж хавчигдаж нас барсан гэж албан ёсны мэдээлсэн боловч намын элитийг мэддэг түүхч түүнийг дарамт шахалтаар амиа хорлосон байж магадгүй гэж Нью-Йорк Таймс сонинд бичжээ. .

Залуу Ши-г улс төрийн элитийн хүүхдүүд сурдаг сургуулиас гаргаж, эцэст нь 15 настайдаа Бээжинг орхиж, хөдөө орон нутаг руу "дахин боловсрол олгох" болон зүүн хойд зүгийн алслагдсан, ядуу зүдүү Лянжяхэ тосгонд долоон жил хүнд хөдөлмөр эрхлүүлэхээр илгээв.

Гэхдээ ноён Ши Коммунист намын эсрэг зогсоогүй харин ч намын идэвхийлэн зүтгэгч байв. Тэрээр хэд хэдэн удаа намд элсэх гэж оролдсон ч аавынхаа байр сууринаас болж татгалзсан юм. Эцэст нь 1974 онд түүнийг Хэбэй мужаас түүнийг намд хүлээн авч, дараа нь ахлах үүрэг гүйцэтгэн аажмаар оргилд гарав. 

Тэрээр 1989 онд 35 настайдаа Бээжингийн Тяньаньмэний талбайд улс төрийн эрх чөлөөг нэмэгдүүлэхийг шаардсан эсэргүүцлийн жагсаал эхлэхэд өмнөд Фужиан мужийн Ниндэ хотын намын даргаар ажиллаж байжээ.

Тус муж нь нийслэлээс алслагдсан боловч ноён Ши бусад намын албан тушаалтнуудын хамт Бээжинд болж буй томоохон жагсаалын орон нутгийн салбаруудыг багтаахаар чармайсан гэдэг мэдээлэл байдаг.

Эсэргүүцэл нь Коммунист намын эгнээнд үүссэн хагарлын цуурай бөгөөд тэднийг зогсоосон цуст хэлмэгдүүлэлт одоо тус улсын түүхийн ном, олон нийтийн бүртгэлээс нэгэнт арилжээ. Гэхдээ 2000 оны Олимпийг зохион байгуулах эрхийн төлөө өрсөлдсөн Хятад улс Тяньаньмэний талбайд үйлдсэн зүй бус хэргээсээ болж ялагдсан юм. Амиа алдсан хүмүүсийн тоо хэдэн зуугаас хэдэн мянга хүртэл байдаг.

Гэхдээ энэ явдлаас бараг хорин жилийн дараа ноён Ши 2008 онд Бээжинд болсон зуны олимпийн наадмыг удирдахаар болсон. Хятад улс хөгжин дэвшсэн, зохистой зохион байгуулагч гэдгээ харуулахыг хүсч байсан бөгөөд энэ нь ч амжилттай болсон.

Ноён Ши-гийн хувьд нам дахь нэр хүнд нь өсөж, түүнийг шийдвэр гаргах дээд байгууллага болох Улс төрийн товчооны Байнгын хороонд шилжүүлж, 2012 онд Хятадын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон юм. Энэ явдлын дараагаас ноён Ши болон түүний эхнэр, нэрт дуучин Пэн Лиюань нарыг Хятадын “анхны хос” хэмээн төрийн хэвлэлүүд онцолж байлаа.

Экс удирдагчидийн эхнэрүүд нь тийм ч өндөр нэр хүндтэй байгаагүй уламжлалтай тул тэднийг төрийн хэвлэлүүд ийн анхны хос хэмээн өргөмжилсөн түүхтэй. 

Хосууд Ши Минзэ хэмээх охинтой ч Харвардын их сургуульд суралцаж байсан гэдгээс өөрөөр түүний тухай тийм ч их мэдээлэл байдаггүй. Шигийн гэр бүлийн бусад гишүүдийн тухайд тэдний хилийн чанад дахь бизнес эрхэлдэг нь олон улсын хэвлэлүүдийн анхаарлын төвд байсаар ирсэн.

Хятад мөрөөдөл

Ноён Ши "Хятад үндэстний агуу их сэргэн мандалт" гэж нэрлэсэн зүйлээ "Хятадын мөрөөдөл"-ийн алсын хараатай тууштай хэрэгжүүлсэн. Түүний удирдлаган дор дэлхийн хоёр дахь том эдийн засагтай улс эдийн засгийн өсөлт удааширч байгаа төрийн өмчийн үйлдвэрүүдийг цомхотгох, бохирдлыг бууруулах зэрэг шинэчлэлийг хийж, Хятадын дэлхийн худалдааны харилцааг өргөжүүлэх зорилготой олон тэрбум долларын өртөгтэй “Нэг бүс нэг зам” дэд бүтцийн төслийг хэрэгжүүлсэн.

Тус улс Өмнөд Хятадын тэнгист улам бүр хүчирхэгжиж, Ази, Африкийн хөрөнгө оруулалтад олон тэрбум долларыг хийх замаар зөөлөн хүчийг ашиглаж дэлхийн тавцанд илүү бат бөх болж байна.

Гэсэн хэдий ч сүүлийн хэдэн арван жилд агаараар өссөн эдийн засгийн өсөлтийн зарим хэсэг нь тахлын дараа дэлхийн бусад улсаас хаагдсан Хятадын удирдагчийн тууштай "Тэг ковид" стратегиас үүдэн ихээхэн удааширч, улам дордов.

Нэгэн цагт эрчимтэй хөгжиж байсан тус улсын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээл гүнзгий уналтад орсон бөгөөд дэлхийн эдийн засгийн төлөв сүүлийн саруудад огцом суларсан.

АНУ-тай хийсэн гашуун бөгөөд хор хөнөөлтэй худалдааны дайн дуусах шинжгүй байна.

"Маогийн үеэс хойшхи хамгийн авторитар удирдагч"

Ши Жиньпин дээд албан тушаалд очсоноосоо хойш намынхаа дээд шатыг хүртэл өргөн хүрээтэй авлигын эсрэг тэмцлийг удирдаж ирсэн. Шүүмжлэгчид үүнийг улс төрийн цэвэрлэгээ гэж тайлбарлаж байна.

Түүний засаглалын үед Хятад улсад эрх чөлөөг дарах явдал нэмэгдэж байна.

Шинжаан мужид сүүлийн хэдэн жилийн хугацаанд засгийн газар нэг сая гаруй мусульман уйгурыг "дахин хүмүүжүүлэх" лагерьт саатуулсан гэж хүний ​​эрхийн байгууллагууд үзэж байгаа. Хятад улс АНУ болон бусад улсыг тэнд геноцид үйлдэж байна гэсэн буруутгалыг үгүйсгэж байна.

Ши даргын үед Бээжингийн Хонконгийг атгах хүч ч мөн нэмэгдэв.

Ноён Ши 2020 онд Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хуульд гарын үсэг зурснаар ардчиллыг дэмжсэн жагсаал цуглааныг зогсоосон юм. Энэ нь Бээжинд Их Британийн хуучин колони байсан орны амьдралыг өөрчлөх, тусгаар тогтнол, үймээн самуун, гадаадын хүчинтэй эвсэх зэрэг үйлдлийг бүх насаар нь хорих ялын дээд хэмжээтэй эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх эрх мэдлийг олгодог. Энэхүү хууль нь ардчиллыг дэмжигч нэрт зүтгэлтнүүд, улс төрчдийг олноор нь баривчилж, Apple Daily, Stand News зэрэг алдартай мэдээллийн хэрэгслүүдийг хаахад хүргэсэн.

Ноён Ши-гийн удирдлаган дор Хятад улс мөн өөрийгөө захирдаг Тайвань аралд анхаарлаа хандуулж, "дахин нэгдэнэ" гэж амлаж, албан ёсоор тусгаар тогтнол руу шилжихээс сэргийлэхийн тулд цэргийн хүч хэрэглэнэ гэж сүрдүүлсэн.

Хятадын эрх мэдэл, нөлөөг харгалзан үзвэл, ноён Ши Жиньпин гурав дахь удаагаа ерөнхийлөгчөөр ажиллахыг дэлхий нийт харж байх болно. Өдгөө 69 настай түүнийг өв залгамжлагчгүй, 1970-аад онд Мао Зэдун нас барснаас хойш Хятадад хамгийн хүчирхэг удирдагч гэж хэлж болно.

А.Долгор