Украин улс орон даяар дайн үргэлжилсээр байгаа энэ үед мөргөлдөөн Украины хилээс цааш хэрхэн асгарч болохыг харах нь зүйтэй юм.

Нэгдүгээрт, Путины мөрийтэй тоглоом Украиныг өөртөө шингээж авах нь Европт илүү том хэсгийг эзэрхийлэх эхлэл байж магадгүй гэсэн болгоомжлолыг төрүүлэв. Хэдэн арван жилийн турш Москвагийн хяналтад байсан, орос үндэстний цөөнх амьдардаг Балтийн орнууд онцгой түгшүүртэй байна. Польш ч мөн адил.

Харин Польш, Балтийн орнууд НАТО-гийн гишүүн. Украины НАТО-гийн бус жижиг армийн эсрэг Оросын дайн нь Зүүн Европт хэдэн сарын турш тоогоо нэмэгдүүлсэн хүчирхэг, цөмийн зэвсэгтэй цэргийн эвсэлтэй шууд орооцолдохоос тэс өөр юм. Энэ нь өнөө үед өөрийгөө хатуухан гартай гэж боддог удирдагчийн хувьд ч том мөрийтэй тоглоом. Түүгээр ч зогсохгүй энэ нь Украины бүрэн эрхт байдлыг устгаж, Орос, НАТО-гийн хооронд Кремлийн хяналттай, цэрэггүй, буфер улс болгох гэсэн Путины зорилтоос давж гарах болно.

Путин Украинаас цааш явах бодолгүй байсан ч Орос, НАТО хоёрыг мөргөлдөөний замд оруулах буруу тооцоолол гарах магадлал байсаар байна. Путины зорилтууд нь будлиантай байна. Нохойн зодоон хөрш зэргэлдээх агаарын орон зайд асгарч болно. Зарим үед зорчигч тээврийн онгоцыг Оросын цэргүүд агаарт буудаж унагадаг.

НАТО болон Орос аль аль нь ойрын өдрүүд, долоо хоногт санамсаргүй хурцадмал байдлаас зайлсхийхийн тулд маш болгоомжтой байх төлөвтэй байна.

Цахим ертөнц энэ бүхнийг улам бүр дордуулж байгаа. Украин даяар ердийн зэвсгүүд барин хашгирч байгаа ч кибер дайн улам ширүүсч байна. Оросыг түрэмгийлэхээс хэдхэн цагийн өмнө хакерууд Украины засгийн газар болон банкны хэд хэдэн вэб сайтыг устгасан.

Хамгийн ойрын нэг асуудал бол кибер зэвсгийг хянахад хэцүү байдаг. 2017 онд Украинд гарсан вирус АНУ, Их Британи зэрэг алс холын эмнэлгүүдийн датаг устгаж чадна гэдгийг олж мэдсэн. Украин, Оросын хакеруудын хоорондох тэмцэл өөр газар үймээн самуун дэгдээж, цаашдын засгийн газруудыг хариу арга хэмжээ авахад хүргэж болзошгүй юм.

Харин кибер аюулгүй байдлын SecDev группын захирал Рафал Рохозински хэлэхдээ, Киберийн тухайд илүү том бөгөөд илүү аймшигтай эрсдэл бий. Уламжлалт мөргөлдөөн хурцдаж байгаа нөхцөлд Орос, АНУ хоёр бие биенийхээ цөмийн зэвсгийн хөдөлгөөнийг илрүүлэх, ойлгох чадварыг саатуулахын тулд кибер зэвсгийг ашиглаж болзошгүй гэсэн юм. 

Цөмийн зэвсгийн тухай ярих нь аймшигтай анахронизм мэт санагддаг. Гэвч Путин өнгөрсөн пүрэв гаригт "Түүхэнд тохиолдож байгаагүй үр дагавартай байх болно. Хөндлөнгөөс оролцогсдыг цохино" гэж хэлсэн нь цөмийн зэвсэг ашиглах далд заналхийлэл гэж ойлгосон.

Үүний зэрэгцээ өнгөрсөн долоо хоногт НАТО-гийн Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогч Мюнхений аюулгүй байдлын бага хурал дээр хэлэхдээ, гишүүн улс руу чиглэсэн томоохон кибер халдлага нь эвслийн 5-р зүйлд заасан хамтын батлан ​​хамгаалах үүргээ биелүүлэхэд хангалттай байж болох ч энэ нь ямар байхыг хэн ч мэдэхгүй.

Энд байгаа нэг том асуудал бол киберийн тухай ярихад ердийн эсвэл цөмийн дайнаас ялгаатай нь халдлага эсвэл пропорциональ хариу үйлдэл гэж юу болох талаар тодорхой дүрэм журам, урьдчилсан нөхцөл, ойлголт байхгүй байна.

Эцэст нь хүмүүнлэгийн хямрал хил давах болно. Дүрвэгсэд аль хэдийн хөдөлсөн байгаа. 40 гаруй сая хүн амтай Украин нь Польш, Словак, Унгар, Румын зэрэг ЕХ-ны гишүүн дөрвөн оронтой хиллэдэг. Мөргөлдөөний цар хүрээнээс хамааран 5 сая орчим хүн ЕХ-нд аюулгүй байдлыг эрэлхийлэх боломжтой бөгөөд аль хэдийн хил даваад эхэлсэн билээ.

Сайн мэдээ гэвэл 2016 оны Сирийн цагаачдын хямралаас ялгаатай нь ЕХ гацаж, Зүүн Европын олон нийслэлүүд ямар ч цагаач хүлээн авахаас татгалзаж байх үед Брюссель болон бүс нутгийн гишүүн орнууд энэ удаад "улаан хивс"-ээ хурдан гаргажээ. Тэд бүс нутаг даяар хуаран байгуулж, нөөцөө дайчилж байна.

Б.Бүжлхамаа

www.nytimes.com