ШЕЗ-өөс тогтмол зохион байгуулдаг “Нээлттэй шүүх” хэвлэлийн бага хурал өнөөдөр боллоо. Энэ үеэр ШЕЗ-ийн дарга, доктор Н.Лүндэндоржоос Захиргааны ерөнхий хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн тухай түүний байр суурийг тодрууллаа.

-Хэрвээ Захиргааны ерөнхий хуульд өөрчлөлт оруулбал Захиргааны хэргийн шүүхийг татан буулгах  уу?

-Захиргааны ерөнхий хуульд засгийн газраас нэмэлт өөрчлөлт оруулах төсөл яг энэ хэвээрээ батлагдвал Монгол Улсын төрийн дэглэмд болоод улс төрийн тогтолцоонд  ямар хор уршигтай талаар сэтгүүлчид та нар зөв ойлголттой байгаа нь сайшаалтай хэрэг. Засгийн газар байтугай эзэн хаан хүртэл шүүхийн хяналтанд байх ёстой гэдгээ хүлээж зөвшөөрч байгаа цаг үед ийм хуулийн төсөл байж болохгүй.  Иргэний ямар нэгэн эрх ашиг нь хөндөгдөхөд шүүх байгууллага бэлэн байж бүр давж заалдах эрх нь байх ёстой. Тиймээс Захиргааны шүүхийг татан буулгахгүй байх гэж бодож байна. Монгол  Улсын шүүхийн тухай хуулиар, шүүхийг өөрчлөн байгуулах, татан буулгах эрх  парламентийн гишүүнд эсвэл Засгийн газарт олгоогүй. Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 11.3-т  Улсын дээд шүүхээс бусад шүүхийг өөрчлөн байгуулах, татан буулгах асуудлыг шүүхийн ерөнхий зөвлөл засгийн газартай хамтран зөвшилцсөнөөр Монгол Улсын ерөнхийлөгч, УИХ-д өргөн мэдүүлэхийг заасан байдаг. Тиймд бусад хууль тогтоомжийг баталдаг шиг УИХ-ын нэг гишүүн, эсвэл Засгийн газар шүүхийг татан буулгаж чадахгүй. Энэ бол шүүхийн тухай хуулиар хамгаалагдсан зүйл.

Миний сонссоноор Ц.Нямдож сайд ч өчигдрийн Хууль зүйн байнгын хорооны хурал дээр  “Та нарын санаа бодлыг сонсч засахад бэлэн байна” гэж хэлж байсан. Тийм учир би хувьдаа Захиргааны ерөнхий хууль энэ маягаар батлагдахгүй гэдэгт итгэлтэй байна.

- Шүүгчид хараат бус байж чадаж байгаа юу?

-Шүүхийн хардлага байхгүй, шүүхээ магтан дуулж байдаг улс орон гэж хаана ч байхгүй. Шүүх болон шүүгчийг хардаж байгаа явдал нь тэр улс оронд шүүх нь хараат бус болж байгаагийн илрэл. Хардах эрхээ тэр хүмүүс нь эдлэж, шүүхэд том хяналт тавьж байна гэж би ойлгодог.

- Багахангай дүүрэгт шүүх байгуулахаар тогтлоо. 3000 орчим хүн амтай  дүүрэгт шүүх байгуулах хэрэгтэй юу?

- УИХ-ын 58 дугаар тогтоол гарсан нь Багахангай дүүрэгт шүүх байгуулахтай холбоотойгоор зардлыг Засгийн газрын нөөц хөрөнгөнөөс гарна гэжээ. Засгийн газар мөнгө үйлдвэрлэдэггүй. Тэр бол татвар төлөгчдийн л хөрөнгө. Мөн энэ нь манай Үндсэн хуулийн Цэцээс хуулийн заалтыг  тайлбарлаж байгаатай холбоотой, цаашдаа засах ёстой зүйлүүдийн нэг юм. Дүүрэг бүрт шүүх байх ёстой гэсэн Цэцийн тайлбараас болж ийм  үр дагаварт хүрээд байна. Өнөөдөр Булган, Баянхонгор гэх мэт аймгуудад том суурин үүссэн.

Дэлхий дахинд шүүх хүртээмжтэй буюу жижиг том нь хамаагүй хүн ам өөрийн оршин сууж байгаа шүүх үйлчилгэний байгууллага супермаркет байдаг шиг л байж байх ёстой гэсэн ойлголттой байдаг. Тэр жишгийн дагуу бид байгуулах бололцоогүй байна. Тиймд энэ үндсэн хуулийн 48.1-ыг Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн хүрээнд бид засах хэрэгтэй гэдэг харагдаж байна. Мөн Үндсэн хуулийн Цэц дүүргийн болон сумын шүүх байна гэж үгчилсэн тайлбар хийдэг нь эдийн засгийн болон бусад их сүйтгэлт үр дагаварт хүргээд байна гэдэг нь бидэнд авах ёстой сургамж юм.