Энэ долоо хоногт Сирийн иргэний дайн эхэлсний 10 жилийн ой болж байна.
2011 оны эхээр Арабт хавар эхлэхтэй зэрэгцэн 22 сая Сирийн иргэн Ойрхи Дорнод ба Хойд Африкт хүч төрөн эхэлсэн тэмцэлд нэгдэхээр шийджээ. Ардчиллыг дэмжсэн жагсаалууд баруун өмнөд Дераа хотод эхэлсэн байдаг
Ерөнхийлөгч Башар Аль-Ассад 2000 оноос хойш засгийн эрх барьж байсан бөгөөд түүний эцэг, дарангуйлагч Хафез аль-Ассадын харгис хэрцгий өв залгамжлалаас хальж, шинэ боломж, ялангуяа эх орныхоо залуучуудад шинэ шинэчлэлийг бий болгосон үеийг нээж магадгүй юм гэсэн төсөөлөл тухайн үедээ тийм ч бүтэшгүй эсвэл галзуу зүйл биш байв.
Гэвч эрх баригчид эсэргүүцлийн жагсаалд буугаар хариу барьсан. Жагсаал улс орон даяар олширч, хүчирхийлэл болж хувирсан. Асадын гарцгүй байдал нь Асадын холбоотон болох Орос, Ираныг үргэлжлүүлэн удирдаж байсан хөрөнгө оруулалтаа хамгаалахаар алхам алхмаар дайнд оролцож эхэлсэн. Харин АНУ зарим босогчдын бүлгийг сэтгэлээр хагас хугас дэмжсэн болоод ихэнхдээ холхон байхыг илүүд үзсэн байдаг.
Лебанон Ираны ар тал болж, Ирак болон Йемен Сирийн ард зогссноор дайн эхэлжээ. Сайн зэвсэглэсэн Сирийн курдууд Ассадыг сулруулж илүү их автономит байдал олж авах боломжийг олж харсан. Энэ тэмцэлд янз бүрийн овог аймгийн фундаменталист хэт даврагчид нэгдэв. Турк цэргүүдээ илгээж, Саудын Араб нь Ассадыг тогтворгүйжүүлэх зорилгоор бэлэн мөнгө, зэр зэвсгээр хангаж байв. Барууны гүрнүүд хөнөөсөн хэргийг устгахыг оролдож хөндлөнгөөс оролцсон.
Ассадын арми хамсаатнуудынхаа дэмжлэгтэйгээр эмнэлгүүдийг бөмбөгдөж, хоригдлуудыг эрүүдэн шүүж, энгийн иргэдийн эсрэг химийн зэвсэг хэрэглэв. Обамагийн засаг захиргаа эдгээр гэмт хэргүүд "улаан шугам" давсныг анхааруулсан боловч үүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд бараг юу ч хийсэнгүй. Олон жилийн турш үргэлжилсэн буудалцаан, бөмбөгдөлтөнд хэдэн зуун мянган Сирийн иргэд үрэгдсэн бөгөөд 22 мянга орчим хүүхдүүд амиа алджээ.
Сирийн арми бүх хойд мужуудаа буцааж аваагүй байгаа ч дайн ерөнхийдөө намжмал байдалтай байна. Хамгийн аюултай зэвсэгтэй хүмүүс амьд үлдэхийн тулд харгислал үйлдэхийг эрмэлзэж, гадныхан үүнийг зогсоохын тулд маш бага зүйл хийсэн тул Ассад энэ тулаанд ялсан.
Дайны өртөг
Өнөөдөр 2011 онд Сири улсад амьдарч байсан 22 сая хүний талаас илүү хувь нь гэрээсээ зугтсан. Зургаан сая нь одоо бусад оронд байгаа. Турк, Ливан, Иордан улс эдгээр дүрвэгсдийн 90 гаруй хувийг хүлээн авдаг.
Зугтаж чадаагүй хүмүүсийн дотроос Сирийн шоронгуудад мянга мянган хүн алагдаж, хэдэн арван мянган хоригдол сураггүй алга болсныг НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлийн тайланд дурджээ. Сирид одоо хүртэл амьдарч байгаа тоолж баршгүй олон тооны хүмүүс бие болон сэтгэл зүйн хувьд хохирол амсдаг.
Одоо Сирийн иргэдийн 70 орчим хувь нь ядуу амьдарч байна. Дайн эхлэхээс өмнө Сирийн 47 фунт нэг доллар тэнцэж байсан бол өнөөдөр албан ёсны үнэ нь 1250 фунт стерлинг байна. Олон улсын Улаан загалмайн хорооноос мэдээлснээр эмэгтэйчүүдийн 30 хувь нь гэр бүлээ тэжээх гэхээр огт орлогогүй, Сирийн залуучуудын 80 орчим хувь нь хоол хүнс авах гэж тэмцдэг аж.
Сирийн хүүхдүүдийн бүхэл бүтэн үе тодорхойгүй ирээдүйтэй нүүр тулж байна. 2017 онд Олон улсын аврах хорооны тайланд Сирийн хүүхдүүдийн гуравны нэг нь сургуульд сурдаггүй болохыг тогтоожээ. Суралцаж байгаа хүмүүсийн дунд дунд насны хүүхдүүдийн тал хувь нь хоёрдугаар ангийн түвшинд уншиж чаддаггүй, бараг 60 хувь нь хоёрдугаар ангийн математикийн асуудлыг шийдэж чаддаггүй байна.
Бие махбодийн сүйрэл ч бас бий. Өнөөдрийн Сири сая сая тонн нурангин дотор байгаа. Зам, гүүр, сургууль, эмнэлэг эвдэрч сүйдсэн тул сэргээн босгох мөнгө бага.
Сирийн царцсан ирээдүй
Ойрын ирээдүйд Сирийн амьдрал өнөөдрийн тайван бус нам гүм байдлаас сайжрахгүй. Орос, Иран улсууд хүссэн үр дүндээ нэгэнт хүрчихсэн, мөнгөтэй баруун Европ юун Сир манатай ковидод даруулсан өөрсдийн эдийн засгаа яаая гэж байгаа.
Европ, АНУ хүмүүнлэгийн тусламжийг зовж шаналж буй Сирийн иргэдэд чиглүүлэх боловч тэд Ассадын тэргүүлж буй улс орныг сэргээн босгох ажлыг санхүүжүүлэхгүй.
Сирийн цөөн хэдэн дүрвэгсэд буцаж ирнэ, гэхдээ ихэнх нь байгаа газраа илүү сайн гэдэгт итгэдэг бөгөөд хэрэв тэд гэртээ харих юм бол хариу арга хэмжээ авахаас эмээдэг ажээ.
Б.Бүжлхамаа
www.gzeromedia.com
