Энэ долоо хоногт Техас мужийн цахилгаан сүлжээ тасалдаж Зэрлэг Умардын буудалцаанаас илүү буруугаа нэг нэгрүүгээ чихэж би, чи дээрээ тулав.

Консерватив хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд салхин цахилгаан үүсгүүрийг гол буруутан хэмээн нэлээн их шүүмжлээд авав. Мужийн сүлжээг удирддаг Техасын Цахилгааны Найдвартай байдлын зөвлөл (ERCOT) хөлдөөсөн байгалийн хий дамжуулах хоолой, цахилгаан станцууд буруутай хэмээн хүлээн зөвшөөрөв.

Гэхдээ зарим эдийн засагчид зах зээлийг өөрийг нь гол хэргийн эзэн хэмээв.

1999 онд Техас бусад арав гаруй мужуудад нэгдэн цахилгаан эрчим хүчний системээ "зохицуулалтгүй болгосон" нь монополь эрчим хүч нийлүүлэгчээс өрсөлдөгч цахилгаан станцууд болон жижиглэнгийн худалдааны байгууллагуудын зах зээл рүү шилжсэн гэсэн үг юм. Энэхүү зохицуулалтгүй зах зээл нь компаниудад өвөлжилтийн бэлтгэл хангахад хөрөнгө оруулах хангалттай хөшүүрэг болж чадаагүй гэж зарим хүмүүс үзэж байна.

Энэ шүүмжлэлүүд нь зарим нэг ньюнсыг дутуу орхиж буй юм. Нэгдүгээрт, энэ долоо хоногийн өвлийн шуурга нь ширүүн байдал, их нутаг дэвсгэрийг хамарснаараа үнэхээр онцгой байлаа.  2011 оны өвлийн ижил төстэй тог тасралтын дараа гаргасан зөвлөмжүүдэд хүртэл энэ өдрийг хэрхэн даваж гарахыг тодорхойлоогүй байна. 

Уламжлалт, босоо байдлаар нэгдсэн, зохицуулалттай зураг төслийг дагаж мөрдөж буй Луизиана дахь хөрш сүлжээнд мөн цахилгаан тасарсан тохиолдол гарсан. Нэмж дурдахад, Техас муж улс уг нь салхины эрчим хүчээр АНУ-д тэргүүлдэг зохицуулалтыг бууруулах дэвшилтэт нүүрстөрөгчгүйжүүлэх технологитой.

Үнэхээр "зохицуулалтгүй" зах зээл гэхээсээ илүү Техасын сүлжээнд оролцогчид ERCOT болон бусад агентлагийн дүрмийг дагаж мөрддөг хэвээр байна. Тиймээс төр өрсөлдөөнийг зөвшөөрөхийн зэрэгцээ илүү сайн хяналт тавих боломжтой юм. Уур амьсгалын өөрчлөлтийг зохицуулахын тулд үүнийг хийх хэрэгтэй болно.

Зохицуулагчид өвөлжилтийн бэлтгэл ажлыг сайжруулах, улирлын чанартай хүлээлтийг шинэчлэх, хэт олон үйлдвэр засвар үйлчилгээ хийх хуваарийг нэгэн зэрэг хуваарилахгүй байхыг үүрэг болгож болох байсан нь энэ долоо хоногийн чичлэх гол сэдэв болов. АНУ-ын бусад зохицуулагдаагүй зах зээлүүд нь тодорхой хэмжээний эрчим хүч ашиглахыг үндсэндээ шаарддаг "чадавхийн зах зээл"-ээр дамжуулан найдвартай байдлыг баталгаажуулдаг. Техас үүнийг хэрэгжүүлж магадгүй тул бүс нутгийн сүлжээнд илүү их нөөц холболт хийх шаардлагатай болж магадгүй юм. 

Компаниудад эдгээр өөрчлөлтийг дангаар нь хийж гүйцэтгэхэд итгэж болох уу, эсвэл хүчтэй зэвсэгтэй байх шаардлагатай юу? гэдэг асуудал одоо өрнөж ирж байна. Энэ долоо хоногт Техас дахь цахилгаан эрчим хүчний бөөний үнэ тэнгэрт хадсан тул зохицуулалтыг шинэчлэх өөрчлөлтийг өдөөх ёстой гэж Техас-Остины их сургуулийн эрчим хүчний мэргэжилтэн Жошуа Роудс хэллээ. Компаниуд цаг уурын ирээдүйн цалинд хэрхэн нөлөөлж болох, байшин өмчлөгчид болон бизнес эрхлэгчид хямралын үеэр найдвартай, хямд үнээр цахилгаан авахын тулд хичнээн их хөрөнгө зарцуулах хүсэлтэй байгаагаа тулж буй өдрүүдэд шийдэх хэрэгтэй болжээ.

Б.Бүжлхамаа

www.cnn.com