Дээхэн үед нэг телевизийн үүдээр ороод ихэд атаархаж билээ. Эзэн нь Монголын нэртэй бизнесмэн, бас ч үгүй улс төрд нөлөө бүхий нэгэн. Телевизийн барилга дотор охин компаниудынх нь оффис төвлөрсөн. Доторх тохижилт энэ тэр нь таван одтой зочид буудлаас дутахааргүй, шил толь болсон тансаг газар. Монголд ийм барилгатай хэвлэл мэдээллийн байгууллага хоёр л бий. Хоёулаа хувийнх. Авдаг цалин хангалттай, хийх ажил нь тодорхой учраас сэтгүүлчдийнх нь хараа дээгүүр, гэдэс цатгалан. Сэтгүүлчдийн ийм олонлогийг бий болгож чадсаных нь төлөө энэ хоёр эрхэмд атаархахаас аргагүй.

Гэвч сэтгүүлч хүнд гэдэс цатгалан, мөр бүтэн явахаас гадна хувийн эрх чөлөө гэдэг зүйл ус агаар шиг хэрэгтэй байдаг. Өөрөөрөө сэтгэн бодох, өөрийнхөө өнцгөөс асуудлыг харах, хардаж сэрдэх, хааяахан хайхрамжгүй өнгөрөөх эрх ч бий. Үүнийг харин нөгөө мөр нь цоорхой, гэдэс дундуур яваа ч хувийнхаа эрх чөлөөг хадгалж үлдсэн олонхи сэтгүүлчид, хэвлэлийн жижиг редакциуд гүйцэтгэдэг. Нийгэмд “харанга” дэлдсэн асуудлуудыг тэд л олон нийтийн өмнө дэлгэн тавьж, нүд чих нь болдог. Ард нь мөнгөтэй, нөлөөтэй эзэн, өөрөөс нь өөр хэн нэгний эрх ашиг байхгүй учраас алдсан ч, оносон ч өөрийн дур. Хэвлэлийн байгууллагын нэгэн хэвийн, хэвшмэл дүр төрхийг тэд л өөрчилдөг.

Харин улс төрд бол өөр. Ялангуяа Монголын улс төрд эзэн, боолын сэтгэлгээ ихээхэн ноёлдог. Нэг хэсэг нь эзнээ “долоосоор байгаад” өндөрлөгт гаргаж, долоосоор байгаад нүдийг нь сохолсон атлаа үүнийгээ ч үл анзааран алдаа оноог нь хэлсэн, шүүмжилсэн болгоныг “муу бөгс долоогч, хөлсний бичээч” хэмээн РС-ний араас зүхэж суух нь Монголын эмгэнэл юм. Үг, үзэл зөрсөн болгоныг өлсгөлөн ноход шиг дайрч, ноцно. Бусдын үгийг сонсох, үзэл бодлыг хүндэтгэх, эргэцүүлэх бодох гэх мэтийн эрүүл сэтгэлгээ тэнд байхгүй, манкурт боолоос ялгаагүй.

Яг үнэндээ эзэн эрх мэдлийн өндөрлөгөөс буцаж унах тэр мөчид түүнийг хүрээлж, хөлс, цусыг нь сорж амьдарсан шимэгчид хөөс болон замхарч, нэгэн цагт “баастай бурхан” мэт залагдаж байсан эзэн шаазан заан мэт бяц үсрэх аюултай. Харин шимэгчид өөрийг нь хоолтой байлгах өөр нэг тэнэгийг сонгож олоод тойрон хүрээлж, хөлс, сэвсээр нь хооллож эхэлдэг. Жинхэнэ долоогчид нь тэд юм.

Нохой хоол өгсөн хүнийхээ гарыг хаздаггүй гэдэг. Харин тэд нохой биш учраас хоолгүй хоцрохоос эзнээ зуухыг илүүд үзнэ. Тиймээс эзэн нь тэднийг үргэлж цатгалан байлгах үүрэгтэй. Үүний тулд өмнөхөөсөө илүү ихийг хулгайлах хэрэгтэй болдог. Эс бөгөөс цатгалан гөлөг хэзээ нэг өдөр өлсгөлөн ноход болж, эргээд өөрийг нь зуух аюултай.     

Б.ЗАЯА