УЕП-ын орлогч асан, УИХ дахь АН-ын бүлгийн зөвлөх /хуульч/ Г.Эрдэнэбат өнгөрсөн амралтын өдөр “Нээлттэй Ардчилал” клубын зочноор уригдаж “Рациональ сэтгэлгээ” гэдэг сэдвээр лекц уншсан юм. Уулзалтын зар нь фэйсбүүкт нээлттэй тавигддаг, сонирхсон хүн нь таксаа төлөөд сууж болдог. Лекц нь өмнө бидний “шүүмжлэлт сэтгэлгээ” гэж орчуулаад, ойлгоод явж байсан “рациональ сэтгэлгээ” буюу онолын сэтгэлгээний тухай. “Хэв шинжит” буюу сэтгэл хөдлөл болон янз бүрийн догмууд дээр суурилсан жаахан "үндэслэл муутай" уламжлалт сэтгэлгээ /иррациональ/ ба учир шалтгаан /логик/, үндэслэл, нотолгоон дээр суурилдаг, “онолын” гэж нэрлээд байгаа рациональ сэтгэлгээ хоёрын ялгаа, тэдгээрээс гардаг үр дүнгийн талаар юм.

Лекцийн дараа мань хүнээс мэдээж баахан асуулт асууцгаасан. Хүний эрхийн асуудал, С.Зоригийн хэрэг энэ тэр гээд. Тэр дундаас нэг нь “Манай прокурорууд яагаад ийм юм бэ? Яагаад хуулиа мөрддөггүй, хүний эрхэнд халддаг, дарга, эрх мэдэлтний үгээр явдаг юм бэ? Америкт бол...” энэ тэр гээд баахан юм ярьсан чинь мань хүний өгсөн хариулт сонирхолтой санагдсан тул хуваалцахаар шийдлээ.

Г.Эрдэнэбат:

-Прокурор гэхээр л аймаар хоцрогдсон бүлэг маанаг нөхөд байдаг юм биш л дээ. Цагдаа гэхээрээ л дүүрчихсэн коммунистууд байдаг ч юм биш. Бидэнтэй л адилхан энэ нийгэм дотор байдаг хүмүүс. Англи хэлтэй нь англи хэлтэй, сургууль төгссөн нь төгссөн, маниусаас ямар ч ялгаа байхгүй. Ажиллаж байгаа систем дотроо зохицож ажиллаж байгаа хүмүүс. Тэр аквариумын л загас. Аквариум дотроо орохоороо нөгөө айхтар сэргэлэн толгойтой, ухаантай хүү, хүүхэн чинь тэр системдээ л захирагдаж ажиллана.

Манай систем ч гэсэн нэг их аймаар гаж энэ тэр гэж бодох хэрэггүй. Оросууд Францаас авсан, манайхан Оросоос авсан. Манай систем Францынхтай адилхан. “Төрийн хууль цаазын зөвлөх” энэ тэр гэдэг нь ч Францад яг хэвээрээ байгаа. “Ерөнхий прокурор” гэдэг нь Орос маягийн цэргийн тогтолцоотойгоо хамт явж байна. Напалеоны зохиосон систем л дээ. Генерал прокурор байж байгаад “генеральный прокурор” болчихсон юм. Цэргийн талаасаа хуулийн асуудал хариуцсан генерал. Тэр тогтолцоо л манайд ороод ирчихсэн юм. Шар халзан “погоон”-той, цэргийн тогтолцоотой нөхөд гараад ирсэн.

Өөрчилж болно, өөрчилсөн шүү дээ. Өөрсдөө нэлээд хэсгийг нь буцаагаад, дараа нь одоо эрх барьж байгаа нөхөд гарч ирээд, 2017 оноос хойш бодийг нь гүйцээж хөтөлж өгөөд хуучнаасаа бараг дор шахуу систем, за бараг систем ч биш болоод хоцорсон.

Америкт бол хотын прокурор хотынхоо иргэдэд таалагдахын тулд ажилладаг. Таалагдаж чадахгүй бол тэр хүний карьер дуусдаг. Манайд бол өөрийг нь томилсон хүнд таалагдаж байвал бол оо. Таалагдахгүй бол шууд ажилгүй болно, арынх нь таалагдах гээд дугаарлаж байгаа. Иргэнд таалагдах ямар ч шаардлага байхгүй. Систем нь угаасаа тийм.

Өөрчилж болохоор барах уу, аягүй амархан өөрчлөгддөг юм билээ. Прокурор, цагдаад ажилладаг хүмүүсийн “майнд” их гоё. “Одоо ингэнэ шүү” гэнгүүт шууд өөрчлөгддөг. Цагдаа нэг хэсэг аягүй хурдан хүний эрхийн мэдрэмжтэй болсон шүү дээ. Сайд нь жаахан лидершип /манлайлал/ үзүүлээд эхэлсэн чинь цагдаа аягүй хурдан хүний эрх ярьдаг болоод ирсэн. Үнэн байгаа? гэж байтал дараагийнх нь сайд ирээд “Юу гэж тийм юм байдгийн” гэсэн чинь шууд “Юу гэж тийм юм байдгийн” болоод явчихсан. Монгол хүн юманд аягүй хурдан дасан зохицдог. Бид л системийг нь засчихвал ямар ч асуудалгүй.

Б.ЗАЯА