x

УИХ хэдэн гишүүнтэй байвал бид сайхан амьдрах вэ?

Аз жаргалын индексээр тэргүүлдэг орнуудын парламентын гишүүдийн тоог сонирхож үзлээ.

Финланд улс 5.5 сая хүн амтай, парламент нь 200 гишүүнтэй. Дани улс 5.8 сая хүн амтай, 179 гишүүнтэй. Швейцар улс 8.7 сая хүн амтай, 246 гишүүнтэй. 640 мянган хүн амтай Люксембург улс 60 гишүүнтэй. Дунджаар 20-25 мянган иргэдийг нэг гишүүн төлөөлж байна.

Гэхдээ парламентын гишүүдийн тоо, аз жаргалын түвшин шууд хамааралтай юу? Гишүүдийн тоог ямар нөхцөлд өөрчлөх боломжтой эсхүл шаардлагатай байдаг зэрэг асуултад хариулах гэж оролдлоо.

Гадна, дотнын судалгааг үзэхэд парламент буюу хууль тогтоох төлөөллийн байгууллага хэдэн гишүүнтэй байвал оновчтой, үр дүнтэй байх талаар тодорхой шийдэл дэвшүүлсэн нь маруухан байдаг аж. Хүн амын тооноос хамаарч тогтоож болох талаар 1970-аад онд (Таагепера, 1972) бичиж байсан. Зарим судлаач хүн амын тооноос гадна улс төрийн намуудын тоо, улс орны хөгжлийн түвшин, улс төр, эдийн засгийн хараат бус байдал зэрэг олон хүчин зүйлс нөлөөлнө гэж дүгнэжээ.

1800-2014 оны хооронд дэлхийн улс орнуудад хууль тогтоох байгууллагуудын гишүүдийг тоог хэрхэн тогтоож байсан талаар судалгаа (Кристоф, 2015) хийжээ. Энэхүү судалгаанд дүгнэснээр дийлэнх орнуудад хууль тогтоох байгууллага нь анх байгуулагдахад гишүүдийн тоог хүн амын тооноос шууд хамааралтайгаар тогтоож байсан бол нэгэнт байгуулагдсан хууль тогтоох байгууллагын гишүүдийн тоог хожим нь өөрчлөхөд хүн амын өсөлтөөс гадна бусад хүчин зүйлс нөлөөлдөг болохыг дурдсан байна.

Дээрх судалгааны үр дүнгээс харахад дараах нөхцөл бүрдсэн тохиолдолд парламентын гишүүдийн тоог нэмдэг байна.

Үүнд:

Нэгдүгээрт, эрх баригч буюу том намууд ирэх сонгуульд ялагдах нөхцөл бүрдсэн гэж үзсэн үедээ суудлын тоогоо нэмэгдүүлэх аргаа хайдаг бол жижиг намууд нэг ч гэсэн суудал илүү авах хүсэлтэй. Энэ хоёрын уулзвар дээр сонгуулийн тогтолцооны хэлбэр, парламентын гишүүдийн тоог өөрчлөх тохиол бүрддэг.

Хоёрдугаарт, одоогийн сонгуулийн тогтолцоо, тоо үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй болсон; Жижиг тойргоос тухайн тойргийн сонгогчдын саналын 50 хувийг ч авч чадаагүй "сураггүй" нэр дэвшигч ялаад гараад ирэхээр иргэдийн "жинхэнэ" төлөөлөл гарч чадаж байна уу гэх эргэлзээ олон нийтэд үүсдэг. Энэ нь сонгуулийн тогтолцоог өөрчлөх сэдэл болдог.

Гуравдугаарт, Сонгогчдын улс төрчид, төрийн институтэд үзүүлэх итгэл алдагдаж, эрс шинэчлэлийг шаардах болсон.

Тэгвэл манай улсын хувьд дээрх бүх нөхцөл бүрдсэнийг өрнөж буй үйл явдлаас дүгнэж болохоор байна.

Тухайлбал, улсын хөгжлийн үзүүлэлтүүд бүгд уруудсан, сонгогчдын эрх баригчдад үзүүлэх итгэл алдарч, шинэ улс төрийн хүчнийг хүсэмжлэх болсон зэргээс үүдэлтэйгээр эрх баригч нам дараагийн сонгуулиар олонх болох эргэлзээтэй болсон, гуравдагч хүчнүүд сонгуульд амжилт үзүүлэх боломж нэмэгдсэн, одоогийн сонгуулийн тогтолцоогоор иргэдийн жинхэнэ төлөөлөл гарах боломжгүй, тойргоо сольж зугтаадаг, иргэдийг бодитоор төлөөлж, эргэх холбоотой ажиллаж чадахгүй байна гэж үзсэн сонгогчдын дургүйцэл зэрэг нь УИХ-ын гишүүдийн тоог эргэн харах нөхцөлийг бүрдүүлжээ гэж дүгнэж болохоор байна.

Тоо хэд байвал оновчтой вэ?

Хууль тогтоох байгууллага хэдэн гишүүнтэй байвал зохистой байх талаар судлаачид олон арга ашиглан тооцоолж үзсэн боловч төгс аргачлал хараахан олоогүй байна.

Хүн амын тоо болон улс төрийн намуудын тоо хоёрыг илүү бодитой хүчин зүйл гэж дүгнэдэг аж. Нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийг тодорхойлдог олон хувьсагч ашиглан тооцоолж гаргаж болох ч төгс тоо байх эсэх нь эргэлзээтэй.

Иймд иргэдийг боломжийн хэмжээнд төлөөлж чадахуйц, гаднын нөлөөнд автахгүй байхаар тооцож, УИХ-ын байнгын хорооны гишүүдийн 50 хувиас доошгүй нь тухайн байнгын хорооны чиглэлийн мэргэжлийнх байх түвшинд УИХ-ын гишүүдийг тоог тогтоох боломжтой.

Тоо нэмснээр ард түмний амьдрал сайжрах уу?

Гишүүдийн тоо нэмэгдсэний маргааш автомашины түгжрэл арилж, орчны бохирдол арилж, хавдрын өвчлөлгүй орон болж чадахгүй нь ойлгомжтой. Харин гишүүдийн тоог нэмснээр доорх болон бусад шууд үр дүнг авчирдаг. Үүнд:

  • Нэг гишүүний нөлөө, эрх мэдэл буурч авлига, эрх мэдэлтний хулгай хумигдана;

  • Нийгмийн олон бүлгийн төлөөлөл УИХ-д орж, хууль тогтоох байгууллагын бүтээмж нэмэгдэж, бодлого, хууль тогтоомжийн чанар сайжирснаар амьдралд ойр байж хэрэгжих боломжтой болно. Хууль тогтоомж нийгмийн харилцааг оновчтой зохицуулснаар амьдралын чанарт мэдэгдэхүйц үр нөлөө үзүүлдэг. Нийгмийн хамгаалал, халамжийн тогтолцооны шинэчлэл хийгдсэн, гэмт хэргийн тоо буурсан, хувийн хэвшил дэх төрийн оролцоо буурсан гэх мэт эерэг үр дүн гарсан жишээ олон бий;

  • Нэг гишүүний төлөөлөх иргэдийн тоо багассанаар гишүүд болон сонгогчдын эргэх холбоо сайжирч, олон нийтийн санал, санаачилга төрийн бодлого, шийдвэрт тусдаг болно;

  • Олон намын төлөөлөл УИХ-д багтсанаар МАНАН, шударга бусын хонгил гэх мэт үгсэж хуйвалдсан мафийн бүтэц бий болох эрсдэл буурна;

  • Улсын төсөв батлах, зарцуулахад тавих хяналт нэмэгдсэнээр татвар төлөгчдийн мөнгийг оновчтой зарцуулах, байгалийн баялгаас орж ирэх орлогыг шударга хуваарилах нөхцөл бүрдэнэ.

Гэх мэтээр эерэг дүнг харуулсан урт жагсаалт гарна. Гэхдээ УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэхдээ дархлаа бий болгохоо мартаж болохгүй. Эрх мэдэлд хүрсэн нам, улс төрчид байр сууриа бататгахыг хүсэх нь зайлшгүй. Ингэхдээ хуулийн хийдэл, цоорхойг юуны өмнө хайна.

Гишүүдийн тоог нэмэхдээ сонгуулийн пропорционал буюу хувь тэнцүүлсэн тогтолцоотой хамтад нь Үндсэн хуульд "уяхгүй" бол дараагийн УИХ нь сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулаад тоог нь хэвээр үлдээгээд, тогтолцоог нь дахин өөрчилж нэг нэр дэвшигч ердөө 10,000 сонгогчийн саналыг худалдаж аваад гараад ирдэг болох эрсдэл байгааг тооцох буй за.

Хуульч, дипломатч П.Баяр /iKon.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Зочин (172.69.252.133)
    Олон хулгайчтай л болно !!!
    2023 оны 04 сарын 02 | Хариулах
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 3 цаг 30 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 3 цаг 41 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 3 цаг 59 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 4 цаг 7 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 4 цаг 10 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 4 цаг 15 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 4 цаг 20 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 4 цаг 25 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 19 цаг 24 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 19 цаг 28 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 23 цаг 13 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 23 цаг 27 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 23 цаг 39 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Монголын баг тамирчид “Дакар-2026” залуучуудын олимпоос хоёр...
Top