x

Төмөр замын цариг ба Давхар дээл: Х.Баттулгын хийсэн ялын наймаа

Өнгөрөгч баасан гаригт Тавантолгой-Гашуунсухайтын төмөр замыг нээж, анхны тээвэрлэлтээ хийв. Монголын анхны нэгдүгээр зэрэглэлийн (хүнд даацын) төмөр зам гэж нэрлээд байгаа 313 километр төмөр замын ажлыг 2019 онд эхлүүлсэн. 1,520 мм-ийн царигтай, шилжүүлэн ачих болон ачилтын тус бүр нэг терминалтай.

Монгол Улс жилдээ 30 сая тонн нүүрсийг БНХАУ-д экспортолдог. Төмөр зам ашиглалтад орсноор 50-60 сая тонныг нийилүүлэх боломжтой, экспортын орлого хоёр дахин нэмэгдэж, тээврийн зардал хоёр дахин буурна хэмээн мэдэгдэж байв. Гэвч ковидын улмаас энэ жилийн хувьд 18 сая тонн нүүрс экспортод гаргахаар гэрээ хийсэн. Өнгөрөгч сарын 22-ны байдлаар 13 сая тонныг нь экспортолчихсон. 

12 жилийн дараа арай гэж ашиглалтад оруулсан экспортын төмөр замынхаа ид шидийг энэ ондоо байтугай ирэх хоёр жилдээ үзэхгүй бололтой. Яг сайхан замаа нээгээд нүүрсээ ачуулсан чинь Гашуунсухайт боомтоос 10 км-ын наана очоод нам зогсов. Цааш нь машинаар зөөх гэнэ. Шилжүүлэн ачих терминалыг барьж, туршилт шалгалт хийгээд ашиглалтад өгтөл дахиад хоёр жил болох сурагтай. 

Гэсэн ч манай нөхөд иймхэн зүйл дээр гудийх биш дээ, “Бид чадлаа, бид яллаа” гэдэг пиарыг сүүлийн гурав хоног тултал хийлээ. Гушуунсухайтын төмөр замыг 12 жил гацаасан хуучин Ерөнхийлөгч нь “мөс зүсэгч, төмөр замын түгжээг мултлагч” болж хувираад, удаах Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх “Х.Баттулгын гацаасныг бид хөдөлгөсөн шүү” хэмээн шагналаа булаалдаж байна.

Атал энэ хооронд хойд хөрш маань манай хилийг тойруулан 1000 км нарийн царигтай төмөр зам тавиад жилд 100 сая тонн нүүрс нийлүүлэх гэрээг Хятад улстай хийчихсэн. Тэгэхээр хэн нь ялж, ялагдсан болж таарах вэ? Хэрвээ У.Хүрэлсүх ялсан нь үнэн юм бол төмөр замын царигаас үүдсэн алдагдлыг хэнээс нь нэхэмжлэх ёстой вэ? Төмөр замыг гацаансы улмаас үүссэн алдагдлыг Х.Баттулгаас нэхэмжлэх нь үнэн бол төмөр зам тавих гэж яваад шоронд орсон М.Энхсайханыг хэзээ цагаатгах вэ?

Ердөө ганцхан сарын өмнө Хуульзүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “Экспортын төмөр замыг гацаасны улмаас учирсан 80 их наядын алдагдлыг экс Ерөнхийлөгчөөс нэхэмжлэх учиртай” хэмээн мэдэгдэж байв. Х.Баттулга дээр АТГ-аас эрүүгийн хэрэг нээгээд ажиллаж эхэлсэн тухай ч мэдээлж байлаа. Атал яагаад ч юм Цэцийн шийдвэр гарч Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар дээлээ давхарласнаас хойш энэ тухай яриа мартагдаж эхэллээ. Ял наймаалцсан байж магадгүй гэх хардлага улам бүр газар авсаар. Хэрэвзээ тиймгүй бол Хууль зүйн сайд “төмөр замын алдагдсан боломж” гэж агаарын юм ярьж байхаар (УИХ-аар батлаагүй гэрээний төслөөр М.Энхсайханд ял тулгасан шиг) Хөгжлийн банкнаас авсан зээлийнх нь асуудлыг уудлахад л Х.Баттулгыг хуулийн өмнө өлхөн зогсоож чадах байлаа. Х.Баттулга гэдэг хүн У.Хүрэлсүхтэй зэрэгцэж гарч ирээд “мөс зүсэгч” болж тодрохгүй байлаа. 

Тийм болохоор Хууль зүйн сайдын хийсэн өмнөх мэдэгдэл нь Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын дээлийг давхарлахаар Х.Баттулгатай ял наймаалцсан асуудал байхыг үгүйсгэх боломжгүй. МАН-ын өмнөөс Цэцэд өргөдөл гаргах авилгач, хулгайч АН-аас олдлоо олдлоо гэхэд очиж очиж Женкогийн тэжээсэн уяаны ноход байдаг нь зүгээр ч нэг давхцал биш байх. Жил шахмын өмнө Цэцэд гаргасан өргөдлийг нь Цэц хэлэлцдэг байлаа гэхэд заавал Х.Баттулгад хавтаст хэрэг нээсний дараа хуралдсан нь ч гэсэн санамсаргүй тохиолдол биш байх. Тэгээд Цэц шийдвэрээ гаргахдаа хүртэл хуулиа зөрчин шууд Их суудлаа хуралдуулсан нь ч гэсэн МАН-ын оролцоогүй хийгдсэн зүйл биш байх. 

Тэр ч байтгай царигийн маргаанаас болж 12 жил гацсан экспортын төмөр замаа “экспортын бус” царигаар тавьсан нь ч гэсэн хоёр Ерөнхийлөгчийн хоорондын тохироо байсан байх. Зүв зүгээр хил даваад Хятадын төмөр зам дээр гарчих байсан чингэлгүүдийг дунд нь зогсоогоод ачиж буулгана гэдэг нь жир монгол хүний хийж чадах бизнес лав биш байх. 

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 4 цаг 14 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 4 цаг 26 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 4 цаг 43 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 4 цаг 51 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 4 цаг 54 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 4 цаг 59 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 5 цаг 4 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 5 цаг 9 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 20 цаг 8 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 20 цаг 12 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 23 цаг 57 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Монголын баг тамирчид “Дакар-2026” залуучуудын олимпоос хоёр...
Top