Өөрийгөө танин мэдэж, өөрийнхөө гүнийг, хязгаарыг таньж мэдэхийн тулд оюун санааны агуу саруул ухаан хэрэгтэй...
Энэ хэсэгхэн бичвэр та бидэнд зориулж Хорхе Луис Борхесийн 1962 онд хэвлэн нийтлүүлсэн Лабиринт (Labyrinths) номон дахь "Оньсогон толь" нэртэй богино, гайхалтай эссэ юм.
Гэгээн Паулын "Videmus nunc per speculum in aenigmate" буюу "Бид одоо толин тусгалаа харж байна, оньсого мэт" хэмээх мэдлэг ба нууц, шинжлэх ухаан, оюун санааны хооронд гүнзгий хүчин чармайлт гаргасан сэтгэгчдийн уг цөм үг бий. Тус үгийг Борхес "Орчлон ертөнцийн түүх ба түүн доторх бидний амьдрал, бидний амьдралын хамгийн нарийн ширийн зүйл нь тоолж баршгүй их юм" гэж бэлгэдлийн агуулгаар нь тайлжээ.
Тэрээр өөрийн өвөрмөц яруу найргийн нарийвчлалтайгаар энэхүү нийтлэг бөгөөд ядмагхан таамаглалыг нэгтгэн дүгнэхдээ,
"Гадаад ертөнц - хэлбэр, температур, сар нь хүмүүсийн мартсан эсвэл бидний бараг ялгаж чаддаггүй хэл юм" гэжээ.
Францын зохиолч, яруу найрагч, гүн ухааны товхимол Леон Блой шиг энэ найдваргүй таамаглалыг хэн ч баттай нотолсонгүй гэж Борхес үзсэн байна.
Бичигдсэн бодлын амьд үлдсэн хэсгүүдийг ухаж үзэхэд тэрээр, Блогийн метафизикийн ердийн бус физикийн бэлгэдэл болсон хэсэг болох 1894 онд түүний Гэгээн Паулын сургаалыг сонирхож байснаас үүдэлтэй хэсэг гарч ирэв.
Блой Борхес өөрөө орчуулсан:
Гэгээн Паулын мэдэгдэл нь хүний сүнс болох жинхэнэ ангал руу өөрийгөө живүүлэх гэрэл гэгээ байх болно. Сансар огторгуйн ангалын аймшигт хэмжээс нь хуурмаг зүйл, бидний "толинд" мэдрэгддэг ангалын гаднах тусгал юм. Бид нүдээ эргүүлж, зүрх сэтгэлийнхээ хязгааргүйд агуу одон орон судлал хийх ёстой ... Хэрэв бид Сүүн замыг сүрдэж гайхан ширтдэг бол бид сэтгэлээ ч бас ийн тольдох учиртай юм.
Милан Кундера өөрийн "Тэвчихийн аргагүй хөнгөн оршихуй" сонгодог романдаа бидний мөнхийн сорилт бол бид өөрсдөө юу хүсч байгаагаа мэдэх юм гэж үзэхээс нэг зуун жилийн өмнө Блой бидний амьдарч буй болон доторх өөрийн маань тунгалаг байдлын талаар ийн бичжээ.
"Бүх зүйл бэлэг тэмдэг, тэр ч байтугай хамгийн цочмог өвдөлт ч ямар нэг юмны дохио. Бид нойрондоо хашгирдаг мөрөөдөгчид. Биднийг зовоож буй зүйлс бидний далд аз жаргалын нууц эхлэл мөн үү, үгүй юу гэдгийг бид мэдэхгүй" хэмээж.
Эдгээр санаанууд Блоигийн сэтгэлийг хөдөлгөж, түүний товхимол, шүлэг, романуудыг нь үүтгэж, дараа нь 1912 онд бичсэн "Наполеоны сэтгэл" хэмээх номоороо тэсэрсэн байдаг. Хүн бүр* өөрийн мэдэхгүй зүйлээ бэлгэдэж, Бурханы хотыг барихад үйлчлэх үл үзэгдэх материалын бөөм юм уу уулсыг ухаарахын тулд дэлхий дээр байдаг.
[…]
Өөрийгөө хэн бэ гэдгээ баттай хэлэх чадвартай хүн дэлхий дээр байхгүй. Түүнийг юу хийх гэж энэ ертөнцөд ирснийг, түүний үйлдэл юунд нийцэж байгааг, түүний мэдрэмж, санаа бодол, эсвэл түүний жинхэнэ нэр, гэрлийн бүртгэлд мөнх нэр нь юу болохыг хэн ч мэдэхгүй. Мөн цэгүүд нь бүхэл бүтэн шүлэг эсвэл бүлгээс багагүй үнэ цэнэтэй боловч нэг ба нөгөөгийн ач холбогдол нь тодорхойгүй бөгөөд утга агуулга нь гүн гүнзгийд нуугдаж байдаг.
Гэвч эдгээр оршихуйн хэмжээлшгүй байдлын талаар эргэцүүлэн бодох үед та эргэцүүлэн бодохын хязгаар буюу үндсэн үнэнтэй холбоотой утгыг бий болгох хязгаартай тулгардаг.
Борхес үүнийг хүлээн зөвшөөрч, эссэнийхээ төгсгөлд "Ертөнц утга учиртай эсэх нь эргэлзээтэй ... энэ нь давхар эсвэл гурав дахин утгатай байх нь бүр ч эргэлзээтэй" гэж хүлээн зөвшөөрсөн байна.
А.Долгор
