x

Акуркачид*: Шинэ бүхний дайсан

Гүтэнбергийн ном хэвлэх арга, ажиллагаа бол хүн төрөлхтний тэргүүний ололтын нэг. Гэхдээ Гүтэнбергийн хэвлэсэн анхны хэдэн Библийг “чөтгөрийн бүтээл” гэж хочлоод шатаачихсан юм. Амэнь. Сүм хийдийнхэн Библи хуулж зардаг байсан юмсанж. Гүтэнбергийн хэвлэл хийдийн гар бичмэлээс хямдхан учир зах зээлээ алдах нь гэдгийг хашрууд ойлгожээ. Тэгээд л... Амэнь. Хүн шинэ юманд дайсагнадаг. Ихэвчлэн хувийн шалтгаантай. Амэнь.

Онцгой чухал мэдээ

Сангийн дэд сайд С.Мөнгөнчимэг (2022.05.03) “никитон агуулсан шингэн тамхины хуулийн зохицуулалт, стандартын талаар санал өгч” ажиллажээ. Сангийн дэд сайдын үг стандартад нэмэртэй л байлгүй. Ямартаа ч ойрмогхноос хэн хүнгүй электрон тамхи ярих боллоо. Аль олон үзэгчтэй телевизүүд мэдээ бэлтгэж, ярилцлага, бүр нэвтрүүлэг хийжээ. Ноднин хэдэн сайтад мэдээ гарсныг бодоход илүү санаа тавиад эхэлсэн нь анзаарагдана. Энэ сэдвээр ярьдаг мэргэжилтэн ч нэгийн зэрэг тодорч. НЭМҮТ-ийн ажилтан Б.Майцэцэг. Бүх хэвлэл мэдээллийнхэн Б.Майцэцэгээс ярилцлага, тодруулга авдаг аж. Тэр бүгдийнх нь агуулга хоорондоо тохирчихсон мэт адилхан. “Электрон тамхи гэж хүн төрөлхтнийг үгүй хийх цоо шинэ аюумшигт хорыг огтоос хяналтгүй зарж байна. Монголын гэрэлт ирээдүй болсон хүүхэд залуус л татаад байна”. 

Онцгой чухал хууль

П.Анужин, Б.Жаргалмаа нарын УИХ-ын гишүүд электрон тамхийг хянах хуулийн төсөл өргөн барьжээ. Хэлэлцэх ч биз, батлах ч биз, хэрэгжүүлэх ч биз. Харин Баянзүрх, Багануур дүүрэг; Дундговь, Төв аймгийн Зуунмодод электрон тамхи зарахыг хориглосон бол Орхон аймагт электрон тамхи зарсан дэлгүүрийн тусгай зөвшөөрлийг цуцалсан. Бид хууль гээчийг ойлгох ч биш, ойшоох ч биш. Дарга бол “буй биеэрээ хууль” гэж үздэг хойно. Зарим засаг дарга Тамхины хяналтын тухай хуулийн “6.7.14. ерөнхий боловсролын сургуулийн хичээлийн болон дотуур байраас 500 метрийн дотор тамхи худалдахыг хориглох” гэснийг дурдсан буй. Өнөөхөндөө Монгол Улс электрон тамхийг “тамхи” гэж хуульчлаагүй байгаа юм. Тэгээд ч тусгайлсан хууль гэж суухаар Тамхины хяналтын хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах төдийгөөр шийдчихэж болмоор. 

Онцгой их аюул

Электрон тамхины тухай мэдээ “никотин зэрэг донтуулдаг олон хорт бодис агуулдаг” болохыг онцолно. Залгуулаад мэргэжилтэнд “Электрон тамхинаас болж хэдэн хүн үхэв?” гэдэг гол асуултаа тавьдаг аж. Мэргэжилтэн “Орост 12 настай нэг хүүхэд үхсэн. Австралийн нэг эр тамхинаас гарах гэж 10 жил электрон тамхи хэрэглээд уушгины хорт хавдраар үхсэн” гэх хоёр жишээгээ хэлнэ. МҮТВ ажил гаргаж нэвтрүүлэг бэлтгэснийг хараад бахархаж л суулаа. Мань мэтийн архаг тамхичид 14, 15-тайгаасаа тамхинд орсон байдаг. Электрон тамхийг энэ насныхан түлхүү хэрэглээд байгаа гэнэ. Сэтгүүлчид мэргэжилтнээс тодруулга авахдаа “электрон тамхи энгийнхээсээ илүү хортой” гэж хэлүүлэхийг хичээх аж. “Утаат тамхи нь дээр” гэдэг мессэж ч юм шиг. Жишээ нь, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газрын судалгаагаар манай тамхичид дунджаар 18.9 настайгаасаа тамхинд орсон ажээ. Монгол Улсын хуулиар 18-ыг нас биед хүрлээ гэж үздэг болоод л энэ. Том болчихсон хойно тамхи таталгүй л яах вэ. 

Онцгой их ашиг

Манайх 700 мянга гаруй тамхичинтай гэнэ. Өнгөрөгч 2-3 жилд 100 мянга гаруй нь электрон тамхи руу “уравжээ”. Утаа баагидаг нь никотинтой өвс, уур савсуулдаг нь никотин уусгасан шингэн. Электрон нь өмхий үнэргүй, сонголт ихтэй, хэлбэр загвар олон. Алив шинэ соргог зүйлийг сонирхдог залуус электрон тамхи хэрэглэж байна. Ирээдүйн хэрэглэгчид. Тамхины зах зээл жилдээ 620 тэрбум төгрөгийн эргэлттэй. Гурил, будааг ч хавьтуулахгүй тоо. Утаат тамхины 85 хувийг “Алтангадас трейд”, “Волтам” компаниуд нийлүүлдэг. Утаат тамхины үнэ харьцангуй тогтвортой явж ирсэн. Миний 10 гаран жил татсан тамхины үнэ долларын ханштай харьцуулахад сүйдтэй нэмэгдээгүй. Тусгайлан судалмаар сонирхолтой шинжлэх ухаан.

Онцгой сонин нэршил

Татаад дууссан тамхины иш хот суурингаас гардаг хамгийн том хуванцар хог. Манай гаргийнхан жилд 5.6 их наяд ширхэг тамхи татдаг. Үүний 2/3 буюу 4.5 их наяд нь хот газар хог болдог. Янжуурын шүүлтүүрийг ацетат целюлолз хэмээх нэгэн зүйл биохуванцраар хийнэ. Байгальд 10 орчим жилийн дараа бүрэн задарч дуусна. Anglia Ruskin их сургууль татсан тамхины иш ургамлын өсөлтөд ямар нөлөө үзүүлдгийг судалжээ. Хот суурингийн гол ургамал хошингорын ургалтыг сааруулж, үндсэнд нь нөлөөлдөг аж. Акурка бол хогийн саванд хаягддаггүй ганц хог. Монголчууд татчихсан тамхины ишийг “акурка” гэнэ. Уул нь “окурок” гэж орос үг*. Утаат тамхи ойрын ирээдүйд бүрмөсөн устахгүй, хот суурин акурканаас салахгүй биз ээ. Энэ төрлийн тамхинд холбогдох этгээдүүдийг “акуркачид” гэвэл зохилтой. “Шинэ юмны дайсан” гэдэг утгаар шүү. Хуучинтайгаа зууралдаж, шинийг зүхэх акуркачид минь. Далаад оноос өмнөх үеийнхэн акурка түүж татсаар тамхичид болсон бөлгөө. Одоо бол ядарсан ч янжууртайгаа:

Янжуур тамхийг татъя гэвэл

Янзын үнэр ханхлаад байна аа хө

Янагийн сэтгэл янзаараа байвал

Яагаад ч гэсэн уулзана даа хө...

Д.Батбаяр /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 4 цаг 33 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 4 цаг 44 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 5 цаг 2 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 5 цаг 9 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 5 цаг 13 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 5 цаг 18 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 5 цаг 23 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 5 цаг 28 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 20 цаг 27 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 20 цаг 31 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Монголын баг тамирчид “Дакар-2026” залуучуудын олимпоос хоёр...
Top