Өнгөрсөн долоо хоног улс төрийн хүрээнд хүндхэн долоо хоног болж өнгөрлөө. УИХ дахь цорын ганц сөрөг хүчин болох АН УИХ-д бүлэггүй болох шахав. Намын эсрэг үйл ажиллагаа явуулсан хэргээр УИХ-ын гурван гишүүн Ц.Туваан, Н.Ганибал, Ж.Батсуурь нарыг АН-ын ҮДХ-ны шийдвэрээр АН-ын гишүүнчлэлээс дөрвөн жилийн хугацаатай хасч, сахилгын шийтгэл оногдуулав. Ингэснээр УИХ дахь АН-ын бүлэг найман гишүүнтэй үлдлээ. Дахиад нэг гишүүн намаасаа хөөгдвөл АН УИХ-д бүлэггүй болно. 

АН-ын гишүүд ийнхүү ойр ойрхон намаа орхиж буй шалтгаан нь тус намаас Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож ажилласан Х.Баттулга МАН-ын даргын зөвлөх болсонтой холбоотой. МАН-ын даогын зөвлөх АН-ын гишүүдийг өрөөндөө дуудан үүрэг даалгавар өгдөг болсон тухай ордноор нэг яриа. Х.Баттулгын хувьд Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаас буусныхаа дараа намынхаа гишүүнчлэлийг сэргээлгээгүйн дээр МАН-ын даргын зөвлөх атлаа АН-ын дотоод үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцох болсонд дургүйцсэн намын удирдлагууд УИХ дахь түүний гар хөлүүдийг ил цагаан “тайрч” эхэлсэн нь энэ.

Үүнээс илүү ноцтой зүйл нь УИХ-ын 18, 28-р тойргийн нөхөн сонгуулийн хоёр удаагийн санал хураалтаар сонгогчдын ирц хуульд заасан доод хэмжээ буюу сонгогчийн 50 хувьд хүрээгүй боловч /Хэнтийд 46 хувь, Сонгинохайрханд 48 хувь/ СЕХ Ц.Идэрбат, Н.Батшугар нарыг УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсонд тооцож, гишүүний үнэмлэх олгосон явдал. СЕХ-ны энэ хууль бус шийдвэрийг албажуулж, хоёр нөрхийг тангараг өргүүлсэн УИХ ч мөн хам хэрэгтэн болж, Цэцэд дуудагдах нөхцлөө хангав.

УИХ-ыг Цэцийн өмнө аваачих ажлыг УИХ-ын гишүүн, Хууль зүйн сайд асан Х.Тэмүүжин толгойлж байгаа юм байна. Түүний хувьд өмнө нь хоёр удаа парламентад сонгогдож ажиллахдаа УИХ-ын баталсан хуулийг хамгаалахаар хамгийн олон удаа Цэцийн хуралдаанд оролцож байсан туршлагатай хуульч, Үндсэн хуулийн мэргэжилтэн хүн.

Нэмж хэлэхэд, 65 суудалтай МАН-ын парламент 2020 оны сонгуулийн өмнө УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулахдаа “нийт сонгогчийн 50 хувийн ирц бүрдээгүй тохиолдолд сонгууль хүчингүй болох” тухай хуулийн зохицуулалтыг хулгайлсан байна. Тэр нь “Сонгууль бүх нийтийн байх, төрийн эрх барих байгууллагаа иргэд олонхиороо сонгож байгуулах” Үндсэн хуулийн зарчмыг алдагдуулсан тул УИХ баталсан хуультайгаа, сая гаргасан шийдвэртэйгээ хамт Цэцийн өмнө очих бололтой.

Сануулахад, СХД-ийн 28-р тойрог 114 мянган сонгогчтой. Үүнээс 55700 нь /48,89 хувь/ сонгуульд оролцсон. Үүнээс Н.Батшугар 28.537 санал авч тойргийн нийт сонгогчийн ердөө 25 хувийн саналаар УИХ-ын гишүүн болжээ.

Хэнтий аймгийн 18-р тойрог 50752 сонгогчтой. Үүнээс 23677 сонгогч буюу 46.65 хувь нь сонгуульд оролцсон. Харин нэр дэвшигч Ц.Идэрбат 17264 санал буюу нийт сонгогчдын 34 хувийн саналаар УИХ-ын гишүүн болчихов. Ямар олон мандаттай том тойрог биш дээ. Ганц мандаттай жижиг тойргоос сонгогчийн 20, 30-хан хувийн саналаар сонгогддог байж болох уу? Үүнийг төлөөллийн ардчилал, олонхийн засаглал гэж нэрлэх үү?

Тиймээс УИХ ямар шалтгаанаар сонгуулийн ийм дүнг хүлээн зөвшөөрч, хоёр нөхрийг тангараг өргүүлсэн бэ? гэдгээ Үндсэн хуулийн цэцийн өмнө хариуцан тайлбарлах хэрэгтэй болох нь. Ядаж сонгогчдын 50 хувийн ирцийг бүрдүүлнэ гэсэн хуулийн наад захын шаардлагыг хангах ёстой биз дээ. 

Б.ЗАЯА