x

МАН-ын түүхийг 1920 оноос эхлэн тооцъё

"Монгол Ардын Намын 101 жилийн ой яг 7 хоногийн дараа тохионо".

Эрх баригч намынхаа байгуулагдсан оныг “1920 он”-оор авах, Данзан, Бодоо нарыг эгнэгт цагаатгасан тогтоол шийдвэр гаргуулах, хөшөө дурсгалыг нь босгох, нэрийг нь мандуулах, ядаж нэрэмжит газартай болох, мөнгөн тэмдэгт дээр залах гэх мэтээр сэдэж эхэлбэл яасан юм бэ, МАН эрх барьж байгаа дээрээ? “Данзан, Бодоо” нар байгаагүй бол “Сүхбаатар, Чойбалсан” нар байхгүй ээ гээд би өмнө нь, арав, хорин жилийн өмнө ганц нэг бичсэн дээ. 

Заавал 1921 оны Ардын хувьсгалын ойтой давхцуулж тэмдэглэж ирснээ нэг жилээр урагшлуулах санал дэвшүүлье! 2021 он МАН-ын 100 жил, бас хөршлөөд ХКН-ын 100 жил. Харин МАН нь 1920 оны 6 дугаар сард үүсэн байгуулагдсан, хятадын ах дүү намаас нэг жилээр ах байсаар байтал заавал “21 он” гэсэн хатуу тоо заах хэрэг байна уу?

Би МАН ба улсын түүхэнд хэрэг болох үнэн, зөв түүх хөндөж байна шүү. Анхааралтай уншаарай.

Түүх сөхье. “Монгол Ардын Нам” хэмээх хувьсгалт байгууллагын хурлаас Зөвлөлт Орос Улсад одох төлөөлөгчдийг томилсон тухай тогтоолыг 1920.06.25-нд Хүрээнд үйлдэж байсан талаар архивын баримт байнаа. “Бидний нам нэгэнт Коминтерны Дорнод хэлтсийн төлөөлөгчөөс зарагдсан Сороковиковтой учирч, хэрэг ажилд угтан туслалцуулах зам чигийг нэгэнт олсон учир...” гээд байж байх юм аа. Коминтерны оролцоо туслалцаатайгаар МАН байгуулагджээ гэсэн мөрүүд ярайж байна.

Төлөөлөгч томилохдоо намын нөхдийн нэрсийг хэсэг хэсэг цаасан дээр бичээд хуйлж байгаад шодуулсанд Данзан, Чойбалсан хоёрын нэр таарч Орос руу явуулахаар тогтож хурлыг тараажээ. 

Тэгснээ гурав хоногийн дараа нь “Зөвлөлийн засагт улсаас тусламж гуйхаар явуулах Данзан, Чойбалсан нарыг одоо даруй явуулах нь чухал”, хэмээж “тэр хоёр болбаас Монгол Ардын Намын төлөөлөгч мөн” хэмээсэн үнэмлэх–баталгаа бичиг тус тус бичиж өгчээ. Тэгж хэлэлцүүлэхдээ тэр хоёрыг хэрхэн илгээх, тусламжийн ямар бичиг үйлдэх, хэн үйлдэх, ямар морь унуулах (Данзанд Бавуу гүний морь, Чойбалсанд Даваагийн морь гэх мэт), хувь мөнгө цуглуулсан 100 төгрөгийг тэр хоёрт өгч явуулах зэргийгшийдвэрлэжээ.

Тэгснээ сарын дараа 1920.07.30-нд ийм бичиг үйлдсэн байх аж:–“Монгол Ардын Нам” хэмээх хувьсгалт байгууллагын хурлаас Сүхбаатар нарыг Зөвлөлт Орос Улсад явуулах тухай шийдвэр гэжээ. “Сүхбаатар нарыг” гэдгийг хожим МАХН-ын түүхчид нэмж зохиосон байх магадлалтай. Данзан, Чойбалсан нарын нэрсийг бичихдээ ч Чойбалсангийн нэрийг урд нь гаргаж бичсэн нь хожмын зохиомж болов уу хэмээн хардахаар. 

Ямар ч атугай 1920.07.30-ны тэр шийдвэрийг бүрэн эхээр нь буулгая. 

Энэхүү хурлаар хэлэлцсэн хэргийн нэгдүгээрт, дээр хэлэлцсэн ёсоор хойш явсан нөхөр Данзан, Чойбалсан нарын хойноос хэн хэн, хэдэн хүнийг нэмэн явуулах тухайг хэлэлцэж, мөн урьдах адил тус тусын нэрсийг бичиж сугалж шодоход Бодоо, Сүхбаатар, Лосол, Чагдаржав, Догсом нар тохиолдсон учир тэд нарыг одоо даруй явуулах ба мөн эдний замын зардал хэрэглэл, хүнс, уналга морь зэргийг нийт намын гишүүдээс хуваарилан гаргуулахаар тогтлоо. Үүнд урьд ёсоор тус тусад нь нууц нэр өгсөн нь Бодоод “Иван”, Сүхбаатарт “Ээж”, Лосолд “Аав”, Чагдаржавт ”Феодор”, Догсомд “Георгий” хэмээжээ. Хоёрдугаарт, Холбоот Улсаас тусламж гуйх бичгийг зохион тэрхүү бичигт богдын тамга даруулж бэлтгэх явдлыг зайсан хэмээгдэх Жамьяанд даалгаад хурлыг тараажээ.

Тодорхой юм биш үү? МАН гэж хувьсгалт байгууллага 1920 онд байгуулагдчихаад хэд хэдэн хурлаа хийгээд төлөөлөгчдөө томилоод шийдвэр гаргасан нь? Ардын Намын “анхны 7” маань нэрс ба нууц нэрстэйгээ ярайж байна. Болсон явдал бодитой юм байна.

Данзан, Бодоо гэж хоёр лидертэй явснаа тэр хоёр нь буруутаад цаазлуулсан, хожим маршал Чойбалсан ганцаараа үнэмлэхүй лидер болж авсны дараа МАХН-ыг (1924 оноос тэгж нэрлэсэн) үндэслэгч үнэмлэхүй лидер нь Сүхбаатар, Чойбалсан нар болж таарсан ба тэгж түүхнээ мөнхөрнө гээд 1921 оны “Хувьсгалт байгууллагын дараагийн зөвлөлгөөн”-өө МАН байгуулагдсан 3 дугаар сарын 1-ний өдөр болгож нэг жилээр ухраасан, 1921 оноос түүхийг нь бичиж эхэлсэн, 1940-өөд онд хожмын, өнөөгийн түүхийг хөдлөшгүй болгосон гээд логикоор сэтгэвэл...?

Үргэлжлэл бий...

О.Баярхүү /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 7 цаг 7 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 7 цаг 18 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 7 цаг 36 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 7 цаг 43 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 7 цаг 46 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 7 цаг 51 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 7 цаг 57 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 8 цаг 2 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 23 цаг 1 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 23 цаг 5 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Энэ 7 хоногт Монгол Улсад
Top