x

Нийгмийн даатгал ба Монгол хүний амьд явах эрх

Даатгалын үйл ажиллагаа нь хувь хүний хариуцлага төдийгүй иргэн хүний амьд явах баталгаа болж өгдөг. Ингэж хэлэхээр хүмүүс гайхаж магадгүй юм. Хүн хөдөлмөрлөж байгаад ажлын бүтээмж буурч өндөр насанд хүрлээ. Яаж цаашдаа амьдрал ахуйгаа авч явах мөнгө яаж олох бэ? Хөдөлмөрийн бүтээмж муутай настай хүнийг хэн ч ажилд авахгүй, авахдаа дургүй. Монгол хүн болгон хангалттай хэмжээний хадгаламжтай, хураасан хөрөнгө бий болгож чадахгүй байсаар тэтгэврийн насанд хүрдэг. Монголд тэр тусмаа хөдөлмөрийн үнэлэмж, муу, эдийн засгийн нөхцөл байдлаас хамаараад хөдөлмөр эрхлэгчдийн 5 ч хүрэхгүй хувь хадгаламжтай байдаг. Ийм нөхцөлөөс үүдэн ахмад настны тэтгэврийн систем, мөн халамжийн тогтолцоог бий болгосон.

Тухайн тэтгэврийн систем нь одоо ид ажил хөдөлмөр эрхэлж буй иргэдийн нуруун дээр байх бөгөөд тэтгэврийн сангийн үлдэгдлийг ажил олгогчид бүрдүүлж өгдөг. 1990 оноос хойш мөнгөний ханшны уналт өндөр, Монгол төгрөгийн ханшны үнэгүйдэх үзэгдэл дээд цэгтээ хүрсэн. Үндсэндээ дийлэнх нь ажил олгогчийн нуруун одоо байгаа тэтгэврийн тогтолцоо явж байна гэсэн үг юм. Ажил олгогч байхгүй бол ажилтан гэж байхгүй. 1990 оноос хойш хувийн хэвшил Монгол улсын нийт иргэдийн амьжиргааг сайн муу хэлүүлэн залгуулж явж байна. Нийгмийн даатгалын хураамжийн орлогыг сан болгож ТЭД бүрдүүлж өгнө, ТЭД хурааж иргэдээс цуглуул өгнө, хүний өмнөөс НД-ийг 5 сангийн орлогыг 50 хувийг мөн өөрөөсөө гаргана. Төлж чадахгүй бол торгууль алданги төлнө, өр нь ТЭДЭНД үлдэнэ, компанийн дансаа ч хаалт тавиулдаг байсан.

Дээр дурдсанаар даатгал бол хариуцлага юм гэж хэлэхдээ санаандгүй хэлсэн зүйл биш юм. Хүн өндөр тэтгэвэр тогтоолгохыг хүсвэл даатгалын хураамжийг /шимтгэлийг/ өндөр төл, битгий даатгалаа тасалдуул, эрүүл мэндийн үйлчилгээг чанартай сайн авахыг хүсвэл, даатгалын хураамжаа /шимтгэлийг/ өндөр төл, битгий тасалдуул гэдэг зарчим үйлчилдэг. Тэтгэврийг тооцож бодохдоо 5 жилийн тэтгэврийн дунджийг 45 хувиар бодоод энгийн байгууллагаас тэтгэвэрт гарсан бол 20 жилээс дээш ажилласан жил бүрийг 1.5 хувиар /хуучин 1,7% байсан/ бодож 45% дээр нь нэмж олгоно. Жишээлбэл:

Иргэн Доржийн 5 жилийн дундаж цалин 500,000 төгрөг гэж үзье. Улсад 40 жил ажилласан, нас нь 60-тай гэвэл,

Тэтгэвэр бодогдох цалингийн дундаж: 500,000 төгрөг

20 жил ажилласан оногдох тэтгэвэр:45%=225,000 төгрөг

Нэмэгдэл 20 жилийг 1,5%иар: 30%=150,000 төгрөг

Улсын баатрын нийт тэтгэврийн хэмжээ: 425,000 төгргийн тэтгэвэр авах нь.

Ажилласан жил бага, нас нь тэтгэврийн насанд хүрээгүй бол бүр бага тэтгэвэр авах нь байна. 40 жил ажиллана гэдэг 20 наснаас 60 нас хүртлээ тасралгүй хөдөлмөр эрхэлнэ гэсэн үг. Гудамж талбайд улс төр хийж байгаа нөхцөлд ажилласнаар тооцохгүй /сайн дураар нийгмийн даатгал төлж байгаагүй бол/.

Ийм тэтгэвэртэй баатар маань олон эм хэрэглэдэг бол хөнгөлөлттэй эмэнд арай гэж хүрэх бөгөөд юу идэх, юу өмсөх бэ гээд бусад хэрэгцээнд нэг төгрөг илүү гаргаж чадахгүй, амьд байх баталгаа муутай гэсэн үг. Одоо үед 400 мянган төгрөгийн тэтгэвэртэй ахмадууд өндөр тэтгэвэртэй дээ орно.

ТЭТГЭВРИЙН ДУНДЖАА ӨНДӨР БОЛГОХЫН ТУЛД ӨНДӨР ЦАЛИН, ӨНДӨР НИЙГМИЙН ДААТГАЛ ТӨЛНӨ ГЭСЭН гэж ойлгох хэрэгтэй.

Өндөр төлөхийн тулд сайн цалин, эсвэл сайн дурын даатгалыг хураамжийг нэмэх шаардлага үүсэж байна. Энэ зөвхөн тэтгэврийн даатгал дээр яригдах асуудал бол биш. Эрүүл мэндийн даатгалын тал дээр яригддаг зүйл. Санаандгүй "амьд явах эрх" гэж нэрлээгүй. Даатгалын системээр эрүүл мэндийн системээ тэтгэдэг, эрүүл мэндийн үйлчилгээг чанаржуулдаг, иргэдийнхээ урьдчилсан үзлэг хяналтыг сайжруулах ёстой. Тиймээс хөгжингүй орнууд даатгалын менежер буюу даатгалын байцаагч эрүүл мэнд, амь насны өндөр даатгалтай иргэдээ, эрсдэлтэй спорт, эрсдэл үүсэж болзошгүй зүйлүүдийг байнга сануулж, эмнэлгийг урьдчилсан сэргийлэх үзлэг шинжилгээнд байнга хамруулж байдаг. Давхар хяналт хийдэг эмнэлэг, оношилгооны төвүүдийн тоног төхөөрөмж, үйлчилгээ, чадавх сайжирдаг. Нэг санхүүгийн зөв систем тогтоход бүх салбарыг үйл ажиллагааг тэтгэж явдаг сайн талтай.

Олон нийтийн сүлжээнд элдэв хандив тусламжийн маш их постуудыг өдөр болгон харж байгаа. Дийлэнх нь эрүүл мэндтэй холбоотой. Манай эрүүл мэндийн даатгалын систем сайн байсан бол бид хэдэн хүнээ санхүүгийн боломжгүйгээс аюулт өвчнөөр хайртай нэгнийгээ алдахгүй байх байсныг бодоод үзэх хэрэгтэй. Хэчнээн хүн чанартай тоног төхөөрөмжтэй өндөр хөгжилтэй орнуудруу эмчилгээнд явж эмнэлгийг үйлчилгээ авч болох байсныг, урьдчилсан сэргийлэх үзлэгээр хэдэн иргэдээ эрт оношлох байсныг бодох ёстой юм.

Монголд харьцангуй олон даатгалыг компаниуд үйл ажиллагаа явуулж, авто тээврийн хэрэгсэл эзэмшигч өмчлөгчийн хариуцлагын даатгал дээр бараг оршин тогтнох шахуу болж байна.

Монголын даатгалын компаниуд тэр өндөр үнэтэй эрүүл мэндийн үйлчилгээг төлж чадахгүй дааж чадахгүй гэж бодож магадгүй юм. Даатгал нь эрсдэлийг бууруулах тараан байршуулах, давхар даатгах, хамтарч даатгал, даатгалын бирж гэх мэт олон арга хэрэгслүүдтэй, түүгээрээ дамжуулан даатгаж чадах санхүүгийн ГОЁ СИСТЕМ.

Төр хэдийг гоё амлаад эрүүл мэндийн үйлчилгээг сайжруулж чадахгүй, байгаа мөнгөө халамжаар тараана, нэгдсэн холыг харсан бодлого байхгүй. Ард түмэнд ч адилхан сонголтоо өнөөдрийн гурил будаагаар хэмжинэ. Тиймээс даатгалын систем бол амьд явах баталгаа шүү. Өндөр насанд хүрээд олигтой тэтгэвэр авч чадахгүй, хэдэн хөнгөлөлттэй эмэнд, түлээ нүүрсэндээ хүрвэл хүрээд дуусна. Тэр үе ээ бод. Эрүүл мэндийн үйлчилгээг хүн амьдралдаа нэг ч авахгүй байна гэж байхгүй ээ. Тэр үедээ чанартай үйлчилгээ авахаа БОД.

Энэ нийгмийн даатгалын тогтолцоогоо сайжруулахгүй бол МОНГОЛ ХҮН АМЬД ЯВАХ БАТАЛГАА БАЙХГҮЙ ШҮҮ...

С.Лхагважав

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 3 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 9 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 13 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 7 цаг 28 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 7 цаг 39 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 7 цаг 57 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 8 цаг 4 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 8 цаг 8 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 8 цаг 13 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 8 цаг 18 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 8 цаг 23 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 23 цаг 22 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 23 цаг 26 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Энэ 7 хоногт Монгол Улсад
Top