Хүний бие гэдэг нь янз бүрийн систем нэгэн бүхэл болсон маш нарийн ажиллагаатай амьд машин юм. Организмын бүх хэсэг нь эсээс бүрэлдэх бөгөөд насанд хүрсэн хүний бие ойролцоогоор 100 их наяд эсээс бүрэлддэг. Тэдний хэсэг нь үхэж, оронд нь шинэ эс үүсч байдаг. Хүний организмын мах бодь, эрхтнүүдийн бүрэн шинэчлэгдэх хугацаа нь янз бүр. Организмын олон эсийн тэр хугацааг нилээдгүй нарийнаар тогтоож чадсан байгаа. Хэрэв биеийн байцаалтаар таны нас 35 байхад арьс чинь төрөөд хоёр долоо хоног, яс чинь 10-тай, нүдний болор линзүүд нь ойролцоогоор таньтай нас чацуу байх  жишээтэй.

Арьсны эсүүд

Арьсны бүрхүүлийн эсийн давхрага 14 хоногт шинэчлэгдэнэ. Арьсны эс нь  арьсан давхрагуудын гүнд бий болоод аажмаар дээш гарч хуучин үхэж, хагдарсан эсийн давхрагыг шинэчилдэг. Нэг жилийн дотор гэхэд л  бидний организм арьсны шинэ хоёр тэрбум орчим эсийг үйлдвэрлэнэ.

Булчингийн эсүүд

Араг ясны  булчингийн эд эс бүтнээрээ 15-16 жилийн дараалалтайгаар шинэчлэгдэж байдаг. Эсийн төлжих хурд нь хүний наснаас хамааралтай. Хөгшрөх тутам энэ үйлдэл удааширна.

Араг яс

Ясны эд эс 7-10 жилд бүрэн шинэчлэгддэг. Араг ясны бүтцэд хөгшин, залуу эсүүд нэгэн зэргээр  ажиллаж байдаг. Тиймээс тэнцвэргүй хооллолт нь  шинэ эсийн чанарыг муутгадаг. Өдөр бүр ясны эд эс хэдэн зуун сая шинэ эсийг бэлтгэж байдаг.

Цусны эс

Цусны эс бүрэн шинэчлэгдэхэд 120-150 хоног шаардагдана. Эрүүл хүний организм нь өдөр үхсэн эсийн адил тооны шинэ эсийг үйлдвэрлэж байдаг. Тэр нь янз бүрийн зориулалтын 500 тэрбум эсийн хэмжээтэй адил юм.

Ходоод

Ходоодны ханын гадаргын эсийн бүрхүүл нь тэжээллэг бодисыг  организмын дотор шүүн дамжуулдаг. Тийм учраас  энэ гадаргын эсүүд 3-5 хоногийн дотор шинэчлэгдэнэ. Бас эдгээр эс нь ходоодны хоол боловсруулах хүчил зэргийн түрэмгий орчинд амьдардаг нь хурдан шинэчлэгдэх бас нэг шалтгаан юм.

Бүдүүн нарийн гэдэс

Бүдүүн нарийн гэдэсний өнгөрийн давхрагын эсүүд тав хоногт шинэчлэгдэх бөгөөд гэдэсний дундаж нас нь 15-16 жил болж байна.

Элэг

Түүний эсүүд 300-500 өдөрт бүрэн шинэчлэгдэнэ. Гайхалтай нь элэгний эсийн 75 хувь алдагдсан байхад элэг нь бүрэн хэмжээгээр 3-4 сар  ажиллах чадвартай. Тиймээс эрүүл хүн  өөрийн эрүүл мэндийн төлөө нэг их айлгүйгээр элэгний дутагдалд орсон хүнд өгч, шилжүүлэн суулгаж болно. Тэр дахиад л ургачихна.

Зүрх

Миокардын (зүрхний булчингийн эд эс) эс ер нь шинэлэгддэггүй хэмээн саяхан болтол үзэж иржээ. Гэтэл саяхны судалгаа нь  зүрхний эд эс 20 жилд бүтнээр шинэчлэгддэгийг  батлан үзүүлж өглөө.

Хараа

Харах мэдээллийг хариуцсан нүдний болор линз, тархины эсүүд нь хүний настай адилхан хугацааных. Нүдний  эвэрлэг давхрагын  эс л өөрчлөгдөн шинэчлэгддэг. Эвэрлэг давхрагын эсийн шинэчлэлийн бүтэн үе нь 7-10 хоног.

Тархи

Гиппокамп гэх сургалт, ой санамж ба үнэр хариуцсан хэсэг байнга шинэчлэгдэж байдаг. Биеийн болон тархи идэвхи өндөр байх тусам эдгээр хэсэгт шинэ нейронууд үүсч байдаг.

М.Цогт