Канола, наранцэцгийн тос зэрэг үрийн гаралтай ургамлын тоснууд сүүлийн жилүүдэд эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй гэх мэт олон хэл аманд өртөж, "хор", "хортой бодис" гэх нэр зүүж, интернет дэх шүүмжлэл, айдас хүйдэс дагуулсан гол сэдэв болсон. “Үзэн ядсан найм” хэмээн нэрлэгдсэн эдгээр тосонд канола, эрдэнэ шиш, хөвөнгийн үр, усан үзмийн яс, шар буурцаг, будааны хивэг, наранцэцэг, сафлор ордог бөгөөд зарим хүн зүрх судасны өвчин, чихрийн шижинг эдгээртэй холбон үздэг.

Гэвч шинжлэх ухааны нотолгоо юу хэлж байна вэ?

Омега-6 тосны хүч ба төөрөгдөл

Омега-6 тосны хүчил бол бидний бие махбодид зайлшгүй шаардлагатай өөх тос боловч өөрсдөө нийлэгжүүлж чаддаггүй. Зарим судлаач омега-6 нь архаг үрэвсэл үүсгэж зүрхний өвчин, хавдар зэрэгт хүргэнэ гэж үздэг ч бодит судалгаанууд эсрэгээр дүгнэлтэй. Жишээлбэл, АНУ-д 30 жилийн турш 200,000 гаруй хүнийг хамарсан судалгаагаар ургамлын тос хэрэглэдэг хүмүүс зүрх судасны өвчнөөр нас барах магадлал харьцангуй бага байжээ. Харин цөцгийн тос ихээр хэрэглэдэг хүмүүсийн дунд нас баралт өндөр байв.

Линолын хүчил ба зүрхний эрүүл мэнд

Омега-6 тосны хүчлүүдийн нэг болох линолын хүчил нь муу холестериныг (LDL) бууруулах нөлөөтэй. Харвард болон Жон Хопкинсын их сургуулийн судлаачид 30 гаруй судалгааг нэгтгэн дүгнэхэд, цусан дахь линолын хүчил өндөртэй хүмүүс зүрх судасны өвчин тусах эрсдэл 7 хувиар бага байжээ. Мөн энэ хүчил нь цусан дахь сахарын түвшин, инсулины мэдрэмжийг сайжруулдаг байна.

Омега-3 ба 6-ын тэнцвэр

Өрнөдийн орнуудад омега-6 хэрэглээ омега-3-аасаа хэт давамгайлдаг (50:1 хүртэл харьцаатай). Зарим судалгаанд энэ нь сэтгэл гутрал, гэдэсний үрэвсэл, танин мэдэхүйн бууралтад нөлөөлдөг гэжээ. Гэхдээ ихэнх эрдэмтдийн үзэж байгаагаар омега-6-ыг багасгахын оронд омега-3-ын хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь зөв бөгөөд хоёулаа эрүүл мэндэд чухал ашигтай.

Үрийн тосны боловсруулалт

Үрийн тосыг гаргаж авахдаа заримдаа химийн бодис болох гексан ашигладаг. Гэхдээ үүнийг дараа нь шүүлтүүрдэж, цэвэршүүлж, үнэргүйжүүлдэг учир хэрэглээнд аюултай гэх нотолгоо хангалтгүй. Харин хүйтэн шахалтын аргаар гаргасан тос илүү цэвэр боловч өндөр үнэтэй.

Хорт хавдартай холбоотой эсэх

2024 онд хийгдсэн судалгаагаар хөхний хавдрын хамгийн хүнд хэлбэр болох "гуравдагч сөрөг" хавдрын эсүүд линолын хүчлээр тэжээгдэн өсдөг болохыг лабораторийн нөхцөлд тогтоосон. Гэвч энэ үр дүн нь зөвхөн энэ төрлийн хавдарт хамаатай байж болох тул нийт хүн амд шууд хамаатуулж болохгүй гэж судлаачид анхааруулж байна. Омега-6-г бүрэн хасах нь эсрэгээрээ сөрөг нөлөөтэй гэдэгтэй эрдэмтэд санал нэгдэж байна.

Аль үрийн тос хамгийн эрүүл вэ?

Канола болон шар буурцгийн тос нь хамгийн сайн судлагдсан тоснуудын тоонд ордог. Тэдгээр нь омега-3, омега-6 болон нэг ханаагүй тосны хүчлүүдийг тэнцвэртэй агуулдаг. Канола тос нь зүрхэнд тустай, үрэвсэл дарах үйлчилгээтэй бөгөөд зарим судалгаанд оливын тосноос ч илүү холестериныг бууруулж байжээ. Шар буурцгийн тос ч мөн ижил үр дүнтэй бөгөөд өдөрт ердөө 5 граммаар нэмэлт хэрэглээ хийсэн хүмүүсийн дунд нас баралтын эрсдэл 6 хувиар буурсан байна.

Төөрөгдөл юунаас үүдэв?

Үрийн тосыг их хэмжээгээр хэрэглэдэг боловсруулсан хүнсний бүтээгдэхүүн (UPFs) нь чихэр, давс, цардуул ихтэй байдаг тул эдгээрээс үүдэлтэй сөрөг нөлөөг үрийн тосонд хамааруулж ойлгосон байж болохыг судлаачид онцолжээ.

Эцэст нь...

Үрийн тосыг хор хөнөөлтэй хэмээн үзэх нь бодит судалгааны үндэслэлгүй хэт дүгнэлт бөгөөд эрүүл хооллолтын хүрээнд хэрэглэхэд олон талаараа ашигтай. Тэнцвэртэй хэрэглээ, боловсруулаагүй эсвэл бага боловсруулсан байдлаар хэрэглэх нь хамгийн оновчтой хандлага юм.

Эх сурвалж: BBC.com