Оросын төрийн Думын дарга В.В.Володины хоёрхон хоног хийсэн айлчлал эхэлсэн шигээ дуулиантай өндөрлөв. Эхний өдөр Их эзэн Чингис хааны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүлэхээс татгалзсан Думын дарга айлчлалын хоёр дахь өдөр Монгол, Оросын парламент хоорондын Комиссийн анхдугаар хуралдаан дээр “Хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын түвшинд хүрсэн бүх тохиролцоог ажил хэрэг болгоход хууль тогтоох байгууллагаас хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд хамтран ажиллах ёстой” хэмээн мэдэгдсэн нь хэвлэлийнхний чихэнд хүрч, сүүлийн гурав, дөрөв хоног монголчуудыг бухимдуулав.

Нийгмийн сүлжээгээр л нэг хараал зүхэл. Арга ч үгүй биз. Өмнөх зууны 70 жилд нь Зөвлөлтийн колони явсан ард түмэн ийм мэдэгдлийн дараа бухимдах нь зүй.  

Нэг зүйлийг сануулахад, Монгол бол Орос биш. Парламентын засаглалтай, олон намын системтэй, ардчилсан улс. Манай Үндсэн хуульд зааснаар парламент бол төрийн эрх барих дээд байгууллага. Ерөнхийлөгчийн засаглалтай, нэг хүний дарангуйлал тогтчихсон Орос орон биш. Ерөнхийлөгч нь гадаадад улс орноо төлөөлөх эрхтэй боловч төрийн дээд эрх мэдэл ард түмэнд буюу ард түмнээс сонгогдсон парламентад байдаг. Өөрөөр хэлбэл парламентад олонхи болсон нам бодлогоо гаргадаг. Түүнд нь парламентын цөөнх буюу сөрөг хүчний намууд хяналтаа тавьдаг.

Тиймээс Монголын парламент гаднын аль нэг улсын шаардлага шахалтаар ажиллахгүй. Төрийн тэргүүн нь ч хүртэл парламентдаа үүрэг даалгавар өгөх эрхгүй. Ард нь хэн ч байлаа гэсэн. Гагцхүү энэ тухай Думын даргын нүүрэн дээр хэлэх, санах хүн манай парламентын, парламентаа төлөөлөөд Комиссийн хуралдаанд суусан манай гишүүдийн дотор байсангүй. Үүнийг засч залруулах үүрэг нь сөрөг хүчний намуудад бий. Олон нийтийн сүлжээгээр ноцох биш, парламентын түвшинд гаргаж тавиад Оросуудын чихэнд хүргэх хэрэгтэй шүү дээ. Аяганы хариуг өдөрт нь гэдэг биз.

Хоёрдугаарт, Володины өгсөн энэ удаагийн “анхааруулга” манай төрийн өндөрлөгүүдэд ч бас хамаатай. Төрийн тэргүүнүүд нь гадагшаа явахаараа эрх мэдлийг бодитоор хэрэгжүүлж байгаа парламент, Засгийн газраасаа давсан асуудал ярьдаг, амлалт авдаг байж болохгүй. Дотооддоо ямар ч зөрчилдөөнтэй байсан гадагшаа гарахдаа нэг амтай, бодлоготой нэгтэй бай гэдгийг сануулж байгаа хэрэг. Өмнөх Ерөнхийлөгч маань нэг удаа ШХАБ гэдэг цэрэг, улс төрийн эвсэлд улсаа зарчихаа шахаад ирсэн гашуун түүх бий шүү дээ. Одоо яриад байгаа Орос орон маань ч гэсэн ШХАБ-ад нөлөө бүхий улсын нэг.  

Ер нь бол парламент хоорондын комиссийг байгуулсан шалтгаан нь өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд манай хоёр орны хооронд үүссэн тулгамдсан асуудлууд, тэр дундаа эрчим хүч, нефть бүтээгдэхүүний импорт, гадаад худалдааны алдагдлыг нааштайгаар шийдвэрлэхэд чиглэсэн гэж ойлгоод явж байгаа. Энэ тал дээр парламент хооронд ярилцах, зөвлөлдөх, зүй зохистой шийдэл хайх, гарц, боломжуудыг эрэлхийлэх нь зүй. Ингэхдээ хил хязгаар нь тодорхой байх ёстой. Албан ёсны юм гэдэг чинь албан ёсны л байдаг, ам алдвал барьж болдоггүй.

Ер нь ч тэгээд одооноос эхлээд парламент хоорондын Комисс байгуулсан шалтгаан, түүний зорилго болоод хэлэлцэж ярилцах асуудлуудынхаа хүрээ хязгаарыг нэг мөр тогтож авах хэрэгтэй юм байна. Тэгэхгүйгээр дараачийн удаа бидэнд ямар шахалт, тулгалт ирэхийг таахад бэрх.

Б.ЗАЯА