x

Д.Сайханчулуун: Олон улсын татварыг оруулж ирснээр маргаантай асуудлыг шийдсэн

МОНГОЛ ТАТВАРЫН АЧААЛАЛ БАГАТАЙ ОРОН

Татварын багц хууль ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлнэ. Үүнтэй холбоотой Татварын ерөнхий газрын Дотоод аудитын газрын дарга Д.Сайханчулуунтай хуулийн шинэчлэл, шинэ журмын талаар ярилцлаа.

-Ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн шинэчлэн батлагдсан татварын багц хууль хэрэгжинэ. Уг хуулийг дагаж мөрдөх журмууд бэлэн болсон уу?

-Татварын багц хууль шинэчлэгдсэнтэй холбогдуулан 49 журам боловсруулсан. Эдгээр журмыг бүгдийг бэлэн болгосон бөгөөд Үүнээс 35 нь татвар төлөгч рүү чиглэсэн. Үлдсэн 15 журам нь татварын албаны дотоод үйл ажиллагаатай холбоотой учир татвар төлөгчдөд танилцуулах шаардлагагүй.

Татвар төлөгч рүү чиглэсэн 35 журмыг энэ оны аравдугаар сарын 11-ний өдрөөс эхлэн хэлэлцүүлэн, татвар төлөгчдөөс санал авч, журмын сүүлийн хувилбарыг бэлтгэх ажил хийж үндсэндээ дууслаа.

Татвар төлөгчдийн мөрдөх журам нь олон юм шиг сонсогдож байгаа ч багцлаад үзвэл зургаан бүлэгт хуваагдана. Тухайлбал, татвар төлөгчийг бүртгэхтэй холбоотой гурав, татвар ногдуулалт, тайлантай холбоотой хоёр, татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлттэй холбоотой хоёр, буцаан олголт, олон улсын татвартай холбоотой зургаа гэх мэтчилэн дотроо задраад 35 болж байгаа юм.

Хуучин журмуудыг хуультайгаа нийцүүлэн өөрчилсөн. Харин олон улсын Татварын шинэ хуульд цогц өөрчлөлт орсон тул энэ журмууд үндсэндээ шинээр боловсруулагдаж байгаа гэж ойлгож болно.

-Шинэ хуулинд олон улсын татварын асуудал ямар байдлаар тусгагдсан юм бол?

-Иргэдийн дунд татвар төлөлт тэгш, шударга байж чаддаггүй, Монгол Улсын байгалийн баялаг, лицензийг гаднынхан эзэмшиж тэднээс татвар авахгүй байна, гэх асуудал яригддаг. Татварын хуульд олон улсын татварын асуудлыг тодорхой оруулж ирснээр дээрх маргаантай асуудлыг шийдэж өгч байгаа юм. Жишээ нь, манай улсын газрын баялгийг цаагуураа гаднынхан эзэмшээд эдгээрээс татвараа авахгүй байна гэдэг.

Гэтэл бодит байдал дээрээ Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй бүртгэлтэй компаниуд татвараа төлөөд, хувьцаа эзэмшигчид нь өөрчлөгдөөгүй.үйл ажиллагаа нь хэвийн явагдаж байдаг.

Харин Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа компанийн дээд талын, түүний дээд талын хувьцаа эзэмшиж байгаа гадаадын хөрөнгө оруулалттай компаниуд хоорондоо хувьцаагаа борлуулж, татвараас зайлсхийх тохиолдол цөөнгүй. Бид үүнийг илрүүлсэн ч татвар авах хуулийн зохицуулалт муу байсан. Мөн үнэ шилжилтийн асуудлыг бид энэ хуульд оруулж ирснээр Монгол улсаас эх үүсвэртэй орлого олж байгаа гадаадын компаниас ч татвар авах нөхцөл бүрдэж байгаа гэх мэтээр их олон заалт нэмэгдсэн.

-Шинэ оноос хэрэгжиж эхлэх хуулийн шинэчлэлийн бэлтгэл ажил хэр хангагдаж байна. Иргэд аж ахуйн нэгжүүдэд хүндрэл бэрхшээл тулгарахгүй шууд хэрэгжих боломжтой юу?

-Уг хуулийг төслийн ажлын явцад татвар төлөгчдийн дунд хэлэлцүүлж, татвар төлөгчдийн саналыг бүрэн тусгасан. Хууль өнгөрсөн гуравдугаар сард батлагдсанаас хойш татварын алба хуулийн сурталчилгаа, танин мэдүүлэх ажлыг эхлүүлсэн. Татварын албыг нийслэлийн, баруун, зүүн, төвийн дөрвөн бүсэд хувааж, татварын албадын байцаагчдыг сургалтад хамруулсан.

Бүх сувгаар татвар төлөгчдөд хуулийн сургалт, сурталчилгаа бүрэн хүрсэн гэж ойлгож байгаа. Татварын албаны үйл ажиллагааны шинэчлэлийн хүрээнд татвар төлөгчдийг цар хүрээ, үйл ажиллагааны төрлөөр нь дөрвөн төрөл (сегмент)-д ангилсан.

Сурталчилгаагаа сегментийн ангилалд тохирох хүсэл сонирхлоор нь ангилж явуулж байгаа. Шинээр боловсруулсан журмын хувьд 2019 оны арванхоёрдугаар сарын 10 гэхэд батлаад мөрдүүлнэ гэсэн төлөвлөгөөтэй байна. Тэгэхээр хууль хэрэгжиж, эхлэхэд бэлтгэл ажил бүрэн хангагдана гэж ойлгож болно.

-Татвар төлөгчийн дөрвөн төрлийн ангилалд 50 хүртэл сая төгрөгийн борлуулалтын орлоготой бизнес эрхлэгчид жилд нэг удаа тайлан гаргах зэргээр хялбаршуулсан горимыг тусгасан байсан. Энэ нь аж ахуйн нэгжүүдэд боломж олгож байгаа хэлбэр үү?

-Тийм. Бичил бизнес эрхлэгчид санхүүгийн мэдлэг боловсрол багатай. Хүнээр тайлангаа гаргуулдаг Тайлан гаргахад анхан шатны баримт хэрэгтэй. Гэтэл ихэнх бичил бизнес эрхлэгчдэд энэ баримт байдаггүй, үүнийгээ бүрдүүлж чаддаггүй гэх мэт хүндрэл гардаг. Тиймээс эдгээр бизнес эрхлэгчдээ дэмжих зорилгоор нэмэлт заалтууд оруулсан.

Гол нь тухайн бизнес эрхлэгч 50 хүртэлх сая төгрөгийн борлуулалтын орлоготой гэдгээ нотлох хэрэгтэй. Энэ орлогоо цахим төлбөрийн баримтаар батлах юм. Өөрөөр хэлбэл, НӨАТ-ын баримтыг үйлчилгээндээ бүрэн хэрэгжүүлж, баримтын дүнгээ манай байгууллагад илгээснээр борлуулалтын орлого нь баталгаажна.

Жилийн орлого нь 50 хүртэлх сая төгрөгийн борлуулалттай бизнес эрхлэгч тайлан өгөхөд заавал анхан шатны баримт бүрдүүлэх шаардлагагүй. Татвараа ч нэг хувиар төлнө.

-Мөн 1.5 тэрбум төгрөг хүртэлх борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгжүүд нэг хувийн татвар төлөх зохицуулалттай болсон. Энэ нь далд эдийн засгийг ил болгож, тайлангаа үнэн зөв өгөх гарц мөн үү?

-Жижиг бизнес эрхлэгчид буюу 1.5 тэрбум төгрөгийн борлуулалтын орлоготой бизнес эрхлэгч тайлангаа жилд хоёр удаа гаргаад 10 хувийн татвар төлнө. Төлсөн татварын 90 хувиа буцааж авна гэсэн үг. Мөн энэ орлогоо нотлохын тулд цахим төлбөрийн баримт ашиглах ёстой.

Энэ татварын шинэчлэгдсэн хууль нь Монгол Улсад амьдарч байгаа бүх хүнд хамаатай. Ихэнх хүн үүнийг том компаниудад хамаатай гэж хараад байна. 50 саяас 1.5 тэрбум төгрөгийн орлоготой компаниудад хамааралтай. Иргэн бүр төлсөн төлбөрийн баримтаа аваад Цахим төлбөрийн системдээ бүртгүүлээд хэвшчих юм бол цаад утгаараа далд эдийн засаг устгах юм.

-Шинэ хуулиар иргэнд ямар таатай нөхцөл үүсэж байгаа вэ? 

-Иргэнд хамгийн их хамааралтай хууль нь Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль юм. Уг хуульд иргэдэд таатай нөхцөл бүрдүүлэх хэд хэдэн өөрчлөлт орсон. Тухайлбал, орон сууцны хөнгөлөлттэй зээл байна.

Ипотекийн зээл, банкны өндөр хүүтэй зээл хоорондын зөрүүд төлсөн дүнтэй тэнцэх хэмжээний татварын хөнгөлөлт үзүүлэх зохицуулалт орсон, Орон сууц худалдаж авах, шинээр анх удаа хувьдаа орон байр барьсан иргэн гурав хүртэлх сая төгрөгийн татварын хөнгөлөлт эдэлдэг байсан.

Шинэ хуулиар зургаан сая хүртэлх төгрөгийн татварын хөнгөлөлт эдэлнэ. Мөн өргөж авсан болон үрчилсэн хүүхдүүдийн сургалтын төлбөр хөнгөлөгддөг байсан. Үүн дээр дагавар хүүхдийг сургалтын төлбөрөөс чөлөөлөх гэх мэт таатай өөрчлөлтүүд нийлээд байгаа.

-Бичил бизнес эрхлэгчид татварын ачааллаас болоод бизнес эрхлэхэд хүндрэлтэй гэдэг. Хууль шинэчлэгдсэнээр энэ дарамт багасна гэж ойлгож болох уу?

-Манай иргэд татварын ачаалал гэдгийг ялгаж сайн олгохгүй байх шиг байна. Татварын дарамтыг өр төлбөрөө нэхээд утасдах, олон дахин нааш, цааш явах, тайлан тушаахыг сануулах гэх мэт татвартай холбоотой үйл ажиллагааг татварын ачаалал гэж ойлгодог.

Олон улсад татварын дарамт гэдгийг тухайн аж ахуй эрхлэгч нь улсдаа ямар нэгэн бизнес эрхлээд орлогоо цэвэр ашигтай нь харьцуулсан дүнгээс хэдэн хувиар татвар авч байна. Тэр нь тухайн бизнес эрхлэгчийн санхүүгийн үйл ажиллагаанд ямар нөлөө үзүүлж байна гэдгээр тодорхойлдог. Манай улсыг татварын ачаалал багатай улс гэж тодорхойлдог.

"Үндэсний шуудан" сонин

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт мөрдөгдөж эхэллээ 6 цаг 53 минутын өмнө Ноос хогонд, ноолуур банкны ӨРӨНД! 7 цаг 4 минутын өмнө АНХААР! Хүүхдийн бэлгэнд хугацаа нь дуусах дөхсөн бүтээгдэхүүн оруулсан байжээ 7 цаг 7 минутын өмнө Өнгөрсөн онд эрэгтэй хүүхдэд Ананд гэсэн нэрийг хамгийн их өгчээ 7 цаг 19 минутын өмнө Хорио цээрийн хугацааг зургадугаар сарын 30-ныг хүртэл СУНГАЛАА 7 цаг 31 минутын өмнө Ч.Улаан: 100 мянган төгрөгөөр ноолуураа авч чадсангүй. Малчдаасаа хүлцэл өчье 7 цаг 46 минутын өмнө У.Хүрэлсүх: Ард иргэд үүргээ ухамсарлаж, албан хаагчдын шаардлагыг хүлээн авах ёстой 8 цаг 21 минутын өмнө Ногоон зээлийг үргэлжлүүлэн олгоно 8 цаг 47 минутын өмнө Орон нутгийн замд машин онхолдож, найман сартай нярай энджээ 9 цаг 1 минутын өмнө Өнөөдрийн байдлаар нийт 108 хүн ХӨСҮТ-д эмчлүүлж байна 9 цаг 14 минутын өмнө Үндсэн хуулийн өөрчлөлт: Цэцийг ч гэсэн сэгсрээд үзье 9 цаг 22 минутын өмнө Наоми Осака хамгийн өндөр орлоготой эмэгтэй тамирчдын жагсаалтыг тэргүүллээ 10 цаг 39 минутын өмнө Дэлхийн элгэнд шившгээ дэлгэхээс өмнө хилээ нээж иргэдээ авчиръя 12 цаг 16 минутын өмнө Хожимдсон таван харуусал 12 цаг 19 минутын өмнө Энэ долоо хоногт ОХУ-аас нийт 500 оюутнаа татан авна 12 цаг 48 минутын өмнө Энэ долоо хоногийн теле хичээлийн ХУВААРЬ  13 цаг 0 минутын өмнө “Иргэдийн оролцоотой ногоон хот” аян эхэллээ 13 цаг 8 минутын өмнө Аварга Э.Оюунболдын шүүх хурал хойшлогджээ 13 цаг 14 минутын өмнө Эдийн засгийг “ХҮРЭЛСҮХ” хэмжүүрээр шинжихүй 13 цаг 25 минутын өмнө “Playtime” олон улсын хөгжмийн фестиваль хойшлогдлоо 13 цаг 30 минутын өмнө
iИх уншсан
Х.Тэмүүжин: УИХ-д орж ирээд хулгай хийх, ах дүүгээ албан туш... Намын шалгуур үргэлж зөв байдаггүйг илтгэх цөөн баримт Орос гацааг хоёр хөршийн гацаа гэсээр байх уу? А.Адьяасүрэн: АН алсыг харсан, орчин үетэйгээ хөл нийлсэн бо... Эрүүдэн шүүсэн хэрэг: Эргэлзээтэй асуудлыг ил хэлэлцье Эдийн засгийг “ХҮРЭЛСҮХ” хэмжүүрээр шинжихүй Хожимдсон таван харуусал Үндсэн хуулийн өөрчлөлт: Цэцийг ч гэсэн сэгсрээд үзье П.Батчимэг: Дорнодод очихыг минь мэдээд нэг хүү зугтчих шиг ... В.Якунинаас С.Батболдод илгээгдсэн 4644 тоот захианы шаардла... Зорилтот бүлэгт чиглэсэн ипотекийн зээлийг арилжааны банкууд... Я.Санжмятав: Сонгууль нэлээд хүч тэнцвэргүй нөхцөл байдалд э... Франк Юнг: Бид энд тайван алхаж байгаа бол Германд ч гэлтгүй... МАН-ын тэргүүлсэн УИХ “ХАР ЖАГСААЛТ” гэсэн дүн тавиулчихаад ... Н.Баярмаа: Хайр гэдэг чинь нэг алдуурхаараа ухаанд дийлддэгг... О.Содбилэг гадаадаас ирж амжилгүй бүрэн эрхээ дуусгах нь Дэлхийн зөгийн өдөрт зориулав: Зөгийн нийгэмд үзүүлэх ач хол... Б.Хурц нарын 9 хүнд холбогдох шүүх хурал хойшлогдлоо УОК хөл хорио сунгах эсэхийг ирэх даваа гаригт хэлэлцэнэ Б.Ариунболд: Намаа муулахгүй, гэхдээ зүгээр орхихгүй
Top