x

Эрчмээ алдсан эрчим хүчний салбар

Цахилгаангүй хөгжил гэж байхгүй. Монголын хүн амын 15 хувь нь цахилгаангүй, 70 хувь нь модон жорлонтой, гуравны нэг нь ядуу амьдарч байна.

Суурь шалтгааны нэг нь эрчим хүч хүрэлцээгүй, нийлүүлэлт найдваргүй байгаа явдал. Энэ тухайгаа монголын нийгэм нухацтай хэлэлцэж, өөрчлөхийн оронд улс төрчдийг даган хөөрч, тэдний хоосон амлалтанд хууртаж, сонгуулиас сонгуулийн хооронд талцан маргалдсаар 20 жилийг барав.

Манай улс нүүрс, нар, салхи зэрэг эрчим хүчний асар их нөөцтэй атлаа, хүн амаа эрчим хүчээр бүрэн найдвартай хангаж чадахгүй байж, Ази тивийг хангана гэж “хошгируулах” болсны цаана эрчмээ алдсан эрчим хүчний бодлого нуугдаж байна.

Эрчим хүчний нийлүүлэлт ба тариф

Эрчим хүчний салбар ийм байх нь төр засагт ашигтай, түмэн олонд хортой болохыг шинэ зуунтай уралдан энэ салбарыг хагас “задалснаас” (unbundling гэх) хойших үйл явдал харуулж байна. Нэгдсэн босоо удирдлагатай эрчим хүчний салбарыг задлан, олон улсын жишгээр эрчим хүч үйлдвэрлэх, дамжуулах, түгээх шатлалаар нь салгаж, тус тусад нь төрийн өмчийн хувьцаат компани болгов. Эрчим хүчний тухай хуулиа 2001 онд шинэчлэн Эрчим хүчний зохицуулах газар байгуулж, 10 жилийн дараа дахин өөрчилж энэ газрыг Эрчим хүчний зохицуулах хороо болгов. Хорооны үндсэн зорилго нь эрчим хүчний үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөл олгох, тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч болон хэрэглэгчийн тарифыг хянаж батлах, тэдний эрх ашгийг тэнцвэртэй хамгаалах, шударга өрсөлдөөнийг бий болгох нөхцөл бүрдүүлэхэд орших аж. Тэгвэл яагаад 20 жилийн дараа энэ салбар хоцрогдсон, алдагдалтай, ямар ч өгөөжгүй, эзэнгүй айл шиг болчихов оо?

cce6384d32f8301f622a71dcecd083b5.pngМУ өнгөрсөн жилийн байдлаар 8.3 тэрбум кВт.ц цахилгаан эрчим хүч хэрэглэжээ. Хэрэглээний 80 хувийг дотооддоо үйлдвэрлэж, 20 хувийг гаднаас авлаа. Өөрийн нөөц байхгүй. Цахилгаан эрчим хүчний 5 станцын нас нь 32-57 жил, цахилгаан дамжуулах, түгээх шугам сүлжээний нас нь 30-60 жил болсон ч өвлийн оргил ачааллын үед бүгдийг нь бүрэн чадлаар нь “зүтгүүлж” байна.

1e352605882c946918ef95509d091dbe.png

Засгийн газар цахилгаан, дулааны станц, нүүрсний уурхайн хүчин чадлыг л нэмэхийг хичээхээс, үр ашгийг нь тоохоо ч больсон учраас өчүүхэн осол гарахад Монгол улсын 52,166 аж ахуйн нэгж, 633,071 айл өрх харанхуй болох, эсвэл хөлдөх эрсдэл тулгараад байна.

d891a70189a1fc28e7a8beded06479ce.png

Ийм байдалд хүргэсэн гол шалтгаан бол бодит бус үнэ, тариф. Цахилгаан эрчим хүчний үнэ өртгөөсөө 22 хувиар (дунджаар), дулааны үнэ өртгөөсөө 2-3 дахин доогуур байна. Айл өрхөд цахилгааны үнэ өртгөөс 0.32-3.0 дахин доогуур, өнгөрсөн жилд л гэхэд 62.7 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлт үзүүлжээ. Цахилгаан, дулааны өвлийн төлбөр өрхийн орлогын 15 хувь 2005 онд байсан бол 2018 онд 6.2 хувь болжээ. Өнөөдөр дөрвөн хүнтэй айлын нэг хүн өдөрт цахилгаандаа 302 төгрөг төлдөг бол автобусаар нэг зорчиход 500 төгрөг, гар утсандаа 820 төгрөг төлж байна. Аж ахуйн нэгжүүд бусад оронтой харьцуулахад цахилгаандаа 4 дахин бага төлбөр төлж байна.

bd279108449b26de926f20b6c921eb2e.png

 

Бодит зардлаасаа ийм доогуур төлбөртэй олон жил явж ирсэн учир эрчим хүчний үйлдвэр, нүүрсний уурхайнуудын хооронд өр төлбөр үүсч, аль аль нь цаг үеэсээ хоцрогдож, хөрөнгө оруулалт, сэлбэг хэрэгслээ цагтаа базааж чадахгүй болжээ. Багануурын нүүрсний уурхай 2017 оны 3-р улирлын байдлаар 142 тэрбум төгрөгийн өртэй, 8.9 тэрбум төгрөгийн авлагатай байлаа. Шивээ-Овоогийн нүүрсний уурхай 103 тэрбум төгрөгийн өртэй, 5.8 тэрбум төгрөгийн авлагатай байв. Саяхан хоёулаа алдагдлыг төсвөөс хурдан төлөөчээ, өвлийн бэлтгэлээ хангамаар байна гээд Засгийн газраас гуйж сууна. Энэ салбарт ашгийн тухай ярьдаггүй учир, зөвхөн зардлаа өсгөх сонирхол ноёлож байна.

Одоо ДЦС-4-т 1500 хүн ажиллаж байна. Төсөөтэй хүчин чадалтай барууны компани 10 дахин бага хүнтэй. Ядаж байхад “Багануур” ХК-ийн уурхайн лицензийг “Алтайн гянт” ХХК-д 2012 онд “өгчихсөн”-ийг саяхан “Эрдэнэс Монгол” ХХК-д шилжүүлэв. “Алтайн гянт” нь “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг нийтийн мөнгөөр зувчуулсан “Mongolian Copper Corporation”-ийн харьяа “Монголын нүүрс” компанийн эзэн Ц.Пүрэвтүвшингийнх байжээ.

Үнийг чөлөөлж, хувьцааг нь борлуулах шаардлага

Энэ салбарыг эрсдлээс сэргийлэх, хүн амын эрчим хүчний хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн, баталгаатай хангахын тулд бүтцийн босоогоос гадна хэвтээ задаргаа явуулах хэрэгтэй байна. Үүнд эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн олон шинэ нийлүүлэгч, түгээгчтэй болох, дамжуулах компанидаа хөрөнгө оруулалт хийж, хүч чадлыг нь нэмэгдүүлэх, чанарыг нь сайжруулах шаардлагатай байна.

Тэгэхийн тулд юуны өмнө нүүрсний уурхай, цахилгаан станцуудын үйл ажиллагааг ашгаар нь хэмжих, үнийг зардлаа хасаад 10 хувийн ашигтай байхаар наад зах нь тооцох шаардлагатай. Мөн бүх компанийн хувьцааны 51 хувийг хөрөнгийн бирж дээр борлуулах, тэгэхдээ нэг эзэмшигч таваас илүү хувийг авахгүй байхаар зохицуулвал зардлын хяналтын тогтолцоо бүрдэнэ.

Зөвхөн ашигтай салбарт л хөрөнгө оруулагчид, шинэ тоглогчид орж ирдэг. Одоогоор шинэ станц байгуулах олон зөвшөөрөл байгаа ч, Оюу Толгой компанийн Таван толгойн станцаас бусад нь хэрэгжих боломжгүй аж. Тод жишээ нь, 20 жил ярьж, 10 удаа шавыг нь тавиад алга болсон 5-р цахилгаан станц. Хөрөнгө оруулагч нь, хөрөнгө нь бэлэн төсөлд төр засгийн түшмэд, тэдний холбоотой компаниуд оролцох гэж засаг солигдох бүрт намууд хоорондоо талцан байлдсаар энэ төсөл замхарсан.

Гашуун туршлагаасаа суралцаж, зах зээлийн үнэлгээнд шилжүүлж, эрчим хүчний салбараа, эдийн засгаа эрчимжүүлцгээе.

Д.Жаргалсайхан /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
МОНГОЛ: 11 ҮГЭЭР 1 цаг 31 минутын өмнө Халдварт өвчнөөр өвчлөл 5 хувиар нэмэгджээ 1 цаг 56 минутын өмнө Хотын дарга шинээр үйлчилгээнд гарсан сургуулийн автобусуудыг шалгав 2 цаг 9 минутын өмнө "Тавантолгой Түлш" компани Шакмен брэндийн машинуудтай боллоо 2 цаг 19 минутын өмнө Төрийн өмчит их сургуулиудыг механикаар нэгтгэх нь үр дүнгүй байна 2 цаг 47 минутын өмнө Монголын боксчид маргааш мөнгөн медалийн төлөө хүч үзнэ 3 цаг 1 минутын өмнө "Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг дахиад нэмбэл иргэд яаж амьдрах вэ?" 3 цаг 35 минутын өмнө Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд сонгуулийн шинэчлэл багтсангүй 5 цаг 36 минутын өмнө Ё.Бат-Эрдэнэ: Ёртой юм шиг "Казино ороод үзчих юмсан" гэдэг бодол төрдөг байсан 6 цаг 23 минутын өмнө 29 сургуулийн сурагчдад “Хүүхдийн автобус” үйлчилж эхэллээ 7 цаг 21 минутын өмнө Хятадын нүүрсний импорт саарч болзошгүй байна 7 цаг 26 минутын өмнө Тагнуулын ерөнхий газраас "Монголын үндэсний фронт"-од сануулга өглөө 7 цаг 33 минутын өмнө Д.Лүндээжанцан: Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөд хүндэтгэлтэй хандах байх 8 цаг 42 минутын өмнө Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг баталлаа 23 цаг 25 минутын өмнө "Friends" цувралын тусгай ангийг "HBO Max" бүтээхээр болжээ 23 цаг 28 минутын өмнө Б.Отгонсүх: Сурагчдыг автобусанд нийгмийн ажилтан харгалзаж явна Өчигдөр 17 цаг 36 минутад АН хэлэлцүүлгээс гарч, МАН, ШИНЭН хоёр ҮХНӨ-ийн III хэлэлцүүлгийг дуусгалаа Өчигдөр 17 цаг 00 минутад Ерөнхий сайд нь танхимаа бүрдүүлэх Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг дэмжлээ Өчигдөр 16 цаг 29 минутад Мөнгөө валютаар хадгалахыг сонгосон иргэдийн хувь өсчээ Өчигдөр 15 цаг 54 минутад УИХ-ын дарга Монголын үндэсний фронтын шаардлагад хариу өглөө Өчигдөр 15 цаг 37 минутад Украин улсаас Монгол улсад суух Өргөмжит консул Т.Мөнхбат үүрэгт ажилдаа орлоо Өчигдөр 12 цаг 45 минутад Цэцийн дарга ажлаа өгнө Өчигдөр 09 цаг 55 минутад Венец хот усанд автжээ Өчигдөр 09 цаг 41 минутад Эдийн засгаа солонгоруулна гэсэн амлалт хаана замхарчихав? Өчигдөр 09 цаг 31 минутад Дарангуй дэглэмийг сөрж гарах гарын авлага Өчигдөр 09 цаг 00 минутад Монголчууд 2030 онд дөрвөн сая, 2045 онд таван саяулаа болно Уржигдар 15 цаг 41 минутад Фауст хүн төрөлхтний мөнхийн асуултыг өнөөдөр биднээс асууж байна Уржигдар 15 цаг 26 минутад Түүхэнд бичигдэх хамгийн муу төсөв Уржигдар 14 цаг 04 минутад Зүг чигээ алдсан түмэн Уржигдар 12 цаг 39 минутад Өргөдлийн байнгын хороо иргэдийн 1072 хувьцааны мэдээллийг хойшлууллаа Уржигдар 10 цаг 56 минутад Төрийн тэргүүн, төрийн эргэлтийг яагаад дэмжээд байгаа юм бол?! Уржигдар 10 цаг 15 минутад Нийгмийн даатгалын тогтолцоог гурван давхаргатай болгоно Уржигдар 09 цаг 42 минутад Баянхошууны хөтлийн 200 өрхийг инженерийн шугам сүлжээнд холболоо Уржигдар 09 цаг 07 минутад Шүүх Ц.Сандуй, А.Ганбаатар нарт хуулийн заалтыг буруу хэрэглэж ял оноосон Уржигдар 09 цаг 00 минутад Бизнес эрхлэгчдэд татварын орлогын 90 хувийг буцаан олгодог болно Уржигдар 08 цаг 50 минутад Орос, Хятадын удирдагчид байгалийн хий нийлүүлэх хоолойн нээлтэд оролцоно Уржигдар 08 цаг 39 минутад УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулгад хоёр жилийн хорих ял оноолоо 2019-11-12 23:10 Цагдаагийн шалгалтад ЦЕГ-ын дарга нь өөрөө бүдрэв 2019-11-12 17:00 Иргэд худгаасаа халуун ус авах боломжтой 2019-11-12 16:43 Чикагод 900 гаруй нислэг хойшлогджээ 2019-11-12 16:28 Хүсэлт гаргасан хүүхэд бүрт мөнгө олгоход дахиад 20 гаруй тэрбум төгрөг шаардлагатай 2019-11-12 16:22 Албаны машиныг ялгах тэмдэгтэй болговол дахиад хүнд суртлын асуудал гарна 2019-11-12 16:09 Устаж үгүй болсонд тооцож байсан амьтны гэрэл зургийг авчээ 2019-11-12 15:14 Австралийн түймрийн утаа Шинэ Зеландад хүрэх төлөвтэй байна 2019-11-12 15:00 Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн төслийг эцэслэн хэлэлцэв 2019-11-12 14:09 "Монголын Үндэсний фронт" хөдөлгөөний тэргүүнээр тоймч Ш.Гантулгыг томилжээ 2019-11-12 12:57 Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийв 2019-11-12 12:36 Хар тамхины асуудлаар ерөнхий хяналтын сонсгол зохион байгуулна 2019-11-12 12:31 Хүнээ мартсан төр буюу 2020 оны төсвийн төсөл 2019-11-12 12:16 Байнгын хороодоор ирэх оны төсвийн төслийг хэлэлцэнэ 2019-11-12 10:31
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iРедакцийн сонголт
Top