АНУ-ын Тусгаар тогтнолын өдөр-250 жилийн ой... "250" гэхээр залуухан Төрт-улс мөн л дөө. Тэгэхдээ хөгшин залуудаа биш өнөөдөр хэн бэ гэдэгтээ учир утга нь оршино. Энэ нийтлэл Америкийг үзэн ядагчид, хараагчид руу чиглээгүй шүү. Тэгж эндүүрэв. Нийт монголчууддаа мэдээлэл, болж өгвөл мэдлэг өгчих санаатай бичсэн үзэл бодол (ятгалга биш) гэх үү дээ.

Г.Дамдиннямын магистрын дипломын ажлын судалгааг нь санхүүжүүлж удирдсан Dirk Van Zil нь Оюутолгойн хог хаягдлын аюулгүй байдлын шинжээчээр “Рио Тинто”-д ажиллаж байсан. Хамтран удирдсан Julian Dierkes нь Оюутолгойн гэрээ, Дубайн гэрээнд засаглалын үнэлгээ хийж, “ОНТРЭ”-гийн лиценз цуцлагдахад олон улсын хэвлэлээр тэр компанийг өмгөөлж байж.

ТӨК-иудын захирлуудын цалинг ил тод болгосон шигээ тогтолцоо, эрх зүйн өөрчлөлт, шинэчлэлтийг эр зоригтойгоор эхлүүлэх шаардлагатай байна. Гагцхүү үүнийг сүүлийн 30 гаруй жил засагласан эрх баригч МАН хийж чадахгүй гэдэг нь туйлын үнэн боллоо.

АН-ын зүгээс асуудлыг шинээр тодорхойлж байгаа нь чухал. Парламентын хяналтыг сайжруулах, олонх цөөнхийн тэнцвэртэй байдлыг хангах, мэтгэлцээнийг идэвхжүүлэх... гэхчлэн. Энэ бүгд Парламентын дархлаа. Монголын нийгэмд бүх зүйл Хууль тогтоох засаглалын хяналт дор байх ёстой. Ердөө л энэ. Гэвч МАН, тэдний байгуулсан Засгийн Газар нь Парламентын хяналтаас бүрэн гарах замдаа орлоо. Энэ давралтыг АН-ын зүгээс хуулиар хазаарлан зогсоож чадна.

Энэний жинхэнэ гавьяатан нь Г.Занданшатар. Тэрээр Ерөнхий сайд байхдаа Рио Тинтод: Эзэн нь юмаа мэддэг гээд хэлчихсэн юм. Тэр тэгж хэлээгүй бол, тэгээд басхүү: Ерөнхийлөгч Аюулгүйн зөвлөлийг хуралдуулаагүй бол… гээд олны тус дэмийг мартаад хэрэггүй байх.

Өнөөдөр Монголд тамхины хууль бус худалдаа, хуурамч тамхи байхгүйтэй адил. Татвар огцом нэмчихээр замаа алдана, Nielsen Consumer LLC олж тогтоосноор Тажикстан татвараа огцом нэмэгдүүлэхэд хууль бус наймаа 94.7 хувьд хүрчээ.

Шилдэг менежменттэй 10 цэцэрлэг, шилдэг менежменттэй 9 сургууль, шилдэг менежменттэй-зөвлөгч 10 цэцэрлэг, шилдэг менежменттэй-зөвлөгч 3 сургуулийг шалгарууллаа.

"Манай Жасрай гуайг манай нохой ч танина” гэж марзганахын зэрэгцээ, танай Бат-Үүл чинь ... “Хэ, хэ. Малчин ард баян болоод гадаадад зугаалах цаг ирнэ” энэ тэр гээд галзуу солиотой нь мэдэгдэхгүй юм ярьж явдаг хүн...

Н.Учрал бол одоо шууд л гуйж байна. Өнгөрөгч 5 дахийн мэтгэлцээн дээр: Надад хугацаа өгөөч гэж байсан. Ийм маягаар ил гуйчихсан. Далдуур бас янз бүрийн санал тавьж буулт хийгээд байгаа л сонсдоод байгаа. Тэгж байж намар хүртэл буюу 100 хоногоо гүйцтэл сууж магадгүй болж байна.

Монгол улс өнөөдөр элэгний хавдрын өвчлөлөөрөө дэлхийд нэгдүгээр байранд, элэгний хавдрын шалтгаант нас баралтаараа мөн нэгдүгээр байранд ордог ба элэгний эмгэгийн өвчлөл хамгийн өндөр орон болчихоод байна.

АН-ын дотоод дүрэм нь бүх шатны сонгуульд оролцох хүн суманд бол сумын намын удирддаг бүлэгт гишүүн байх, аймагт бол аймгийн намын бодлогын хороонд юм уу аймгийн намын бага хурлын гишүүн байх, УИХ-д бол намын бага хурал, ҮБХ-ны гишүүн байх зохицуулалттай аж. Тэднийг намд нь хүн мэддэг байлаа гэхэд иргэд бол “гөлөөг” ч гэж тоодоггүй гэнэ.

Төрийн өмчийн компаниудаа цөөлөх, олон нийтийн буюу хувьцаат компани болгох, төрийн өмчийн хувь эзэшлийг бууруулах, хувийн өмчид тулгуурласан эдийн засагтай болох нь үе үеийн Засгийн газруудын мөрөөдөл, ажил хэрэг болж өгдөггүй амлалт хэвээр явж ирсэн. Н.Учралын Засгийн газар ч энэ жишиг рүү халтирлаа.

Энэ бохир давхаргыг үе үеийн сайд нар бойжуулсан юм. Үе үеийнсээд байх ч юм байхгүй. МАН-ын энэ салбарт хандаж ирсэн хандлага, явуулсан бодлогоор бий болсон ужиг зузаан давхарга гэсэн үг. Хоёргүй утгаар шүү. Одоо сайд гэх нэр саад гэж л уншигддаг болсон.

Энэ лоозонгийн хамгийн хоржоонтой бөгөөд эмгэнэлтэй тал нь түүний цаана нуугдаж буй давхар стандарт. Улстөрчид хүүхдийн нэр барьж ямар нэгэн зүйлийг хориглох, хязгаарлах, шийтгэх болохоор маш соргог, идэвхтэй байдаг хэрнээ, хүүхдийн амьдрах орчныг бодитоор дэмжих, хамгаалах, хөгжүүлэх асуудал дээр бүрмөсөн “хэлгүй, дүлий” болчихдог.

Сая Отгонтэнгэрийн төрийн тахилгыг хараад үнэндээ нүд халтирлаа. Удахгүй Бурхан халдуны төрийн тахилга болох гэнэ. Оройн дээд Отгонтэнгэр хайрханы тахилга шиг улаан тоос болгомооргүй байна. Уул усаа хайрласан шиг хайрлая.