x

Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг “жидүү”-тэй их хуралд найдахаа больё

Өчигдөр УИХ-ын гишүүн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Д.Лүндээжанцан мэдээлэл хийж, Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төсөлд УИХ-ын ажлын хэсгээс оруулж буй зарчмын зөрүүтэй саналуудыг таницууллаа.

Зарчмын зөрүүтэй 16 саналыг Байнгын хороод, УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэхээр болсны дотор сонгуулийн тогтолцооны асуудал ч мөн орж иржээ. Тодруулбал, УИХ-ын гишүүнийг намын жагсаалтаар бус, “ард түмнээс шууд сонгох” зарчмыг Үндсэн хуульд оруулах саналыг ажлын хэсгүүд гаргасан байна.

Өмнө нь хоёр жил гаруй (2017 оноос хойш) ажилласан том ажлын хэсгийн өргөн мэдүүлсэн төсөлд “Сонгуулийг тогтолцоог УИХ хуулиар батлах”-аар тусгасан байсан нь УИХ-ын гишүүдийн хүчин чармайлтаар ийнхүү нуран унаж байх шиг. Товчоор хэлбэл, одоогийнх шигээ тойргоос сонгогддог мажоритари системээ авч үлдэхээр гишүүд шийджээ.

Ингэхдээ “ард түмнээс шууд сонгох” гэдэг Үндсэн хуулийн тэс өөр зарчмыг зэвсэг болгосон нь дахиад хууль зүйн алдаанд хүргэж байна. Уг нь бол энэ зарчмаар юуг илэрхийлдэг тухай өмнөх хоёр парламентын турш УИХ өөрөө Үндсэн хуулийн Цэцтэй маргасаар ирсэн билээ. Мөн энэ тал дээр Үндсэн хуулийн алдаатай, дутагдалтай зүйлийг ч шүүмжлэн хэлэлцэж, органик хуулиараа засч залруулахыг оролдсоор ирсэн байдаг.

Дэлхийн дэвшилтэт үндсэн хууль бүхий улс орнуудад сонгууль явуулах зарчмыг хоёр тусад нь бичдэг. Нэгдүгээрт, сонгууль бүх нийтийн, тэгш эрхийн байна гэж. “Бүх нийтийн” гэдэг нь сонгуульд бүх нийтээрээ оролцоно, ял эдэлж байгаа болон сэтгэцийн өвчтэйгээс бусад насанд хүрсэн бүх хүн сонгуульд оролцох эрхийг нь хангаж өгнө гэсэн үг. “Тэгш эрхийн” гэдэг нь сонгууль өгч байгаа хүн бүрийн санал ижил жин дарна, нэгнийх нь санал нөгөөгийнхөө өгсөн саналаас илүү жин дардаг байж болохгүй гэсэн үг. Тиймээс хүн нэг бүрийн саналын нийт сонгуулийн дүнд эзлэх хувь тэгш буюу ойролцоо байхын төлөө сонгуулийнхаа тогтолцоог хийдэг. Энэ бол сонгууль явуулах үндсэн зарчим.

Хоёрдугаарт иргэн саналаа илэрхийлэх аргыг “шууд, нууцаар” гэж тодорхойлдог. Иргэний саналыг хэн нэгэн өмнөөс нь төлөөлж өгөхгүй, хэн нэгний нөлөөнд автахгүйгээр бие дааж саналаа гаргах ёстой. Үүний тулд саналаа шууд, нууцаар гаргадаг. Түүнээс биш хэнийг сонгох, сонгохгүй тухай асуудал биш юм.

Гэтэл манай Үндсэн хуульд сонгуулийн буюу иргэний саналаа илэрхийлэх энэ хоёр зарчмыг салгаж бичээгүйгээс Үндсэн хуулийн Цэц гэдэг улс төрийн захиалгын байгууллага “иргэн саналаа шууд өгнө” гэсэн Үндсэн хуулийн заалтыг дуртайгаараа ашиглан гуйвуулсаар өдий хүрсэн билээ. Дээр нь сонгуулийн үндсэн зарчим болох “тэгш эрхийн” зарчим Үндсэн хуульд бүр ор тас хаягдсан.

Сануулахад УИХ-ын 2016 оны сонгууль холимог тогтолцоогоор явсан. УИХ-ын 76 гишүүний 28-ыг намын жагсаалтаар буюу хувь тэнцүүлсэн (пропорциональ) системээр, 48 гишүүнийг мажоритари системээр буюу тойргоос сонгож байлаа. Энэ үед ч гэсэн улс төрийн зарим намуудаас Сонгуулийн тухай хууль Үндсэн хууль зөрчсөн тухай иргэдээр өргөдөл өгүүлж, Цэцэд маргаан үүсгэж байсан ч Үндсэн хуулийн Цэц тухайн үед “Зөрчөөгүй байна аа” гэж шийдвэрлэсэн байдаг. Харин 2015 онд үүнийгээ дахин авч хэлэлцээд, намын жагсаалтаар сонгох нь иргэний "шууд сонгох эрхэд харшилж байна” гээд хуулийг хүчингүй болгочихсон. Үндсэн хуулийг хэрхэн тайлбарлах нь Цэцийн буюу түүний ард байгаа захиалагчийн дур зорго болчихоод байв.

Үүнийг засч залруулах нь одоо яригдаад байгаа Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн нэг том зорилт байлаа. Тиймээс “Сонгуулийн тогтолцоог УИХ хуулиар тогтооно” гэж УИХ-д эрхийг нь өгсөн хэрэг л дээ. Гэтэл энэ маань ч гэсэн явахгүй тийшээгээ болж байх шиг. Ямар ч юмыг дутуу дулимаг хийх нь ийм л хор уршигтай.

Дахиад сануулахад, сонгуулийн мажоритари тогтолцоо нь иргэдийн өгсөн санал гээгдэх аюултай байна аа. 51 хувийн санал авсан нам парламентад 76 суудал эзэлж, 49 хувийн төлөөлөл парламентад орж ирэхгүй байх боломжтой тогтолцоо юмаа гэж сүүлийн 19 жил (2000 оны сонгуулиас хойш) ярьсаар ирсэн. Иргэдийн санал гээгдэхгүй байх хамгийн боломжит хувилбар нь пропорциональ буюу хувь тэнцүүлсэн тогтолцоо юм аа гэж. Мажоритари системээр явуулсан сонгууль бүрийн дараа санал нь гээгдсэн нөгөө 49 хувь 51 хувиар сонгогдсон төлөөлөгчид, тэднийг сонгосон хэсгийг хараан зүхсээр дөрвөн жилийг бардаг билээ. Нөгөө иргэн бүрийн өгсөн санал ижил жин дарах тухай “тэгш эрхийн” зарчим ингэж үгүйсгэгддэг. Харин УИХ-ын гишүүдийн хувьд энэ бүхэн хамаагүй бололтой.

Ер нь бол 60 тэрбумын сүлжээгээр сонгогдож, ЖДҮ хулгайлсан парламентын олонхид Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах “потенциальный”, ёс суртахууны эрх байхгүй нь үнэн. Гэвч өмнөх хоёр, гурван парламентын хийж чадаагүй Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг хийж чадах үнэмлэхүй олонхи тэнд бүрдсэн учраас нэг удаа найдаад үзье гэсэн горьдлого нийт олонд байв. Хэрвээ хийх ёстой, зөв зүйтэй өөрчлөлтийг хийж чадвал шүү дээ.

Гэвч “алим модноосоо хол унадаггүй ээ” гэдэг үгийг Ардын намын олонхи дахиад л баталлаа. Өөрөөр “чоно махнаас гардаггүй” ч гэдэг. Нэгэнт хулгай, хуйвалдааны замаар замнасан хүмүүс нэгмөсөн өөрчлөгдөөд нийтийн эрх ашгийн төлөө явна гэдэг үлгэр юм байна. Тиймээс “Жидүү”-тэй УИХ-д Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг найдахаа л больё.   

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Хэрэг хуучирдаггүй хэрээ цайрдаггүй
    Хужаагийн тагнуулын албанд ажилладаг хужаагийн кондом Тошилийн Баярхүү гэрийнхээ цэвэрлэгчийн 14 настай охиныг хүчиндэж жирэмслүүлээд абортны мөнгө гэж 3 н сая төгрөг өгөөд зугатсан гэнээ. Шанхайд оюутан бахдаа хужаагийн тагнуулд элссэн Хүү Наранцацралт, монгол охидийн хужаа зардаг мөн хужаагийн тагнуулч охин Наранзул. Хөнгөн бетон компани. Гэр бүлээрээм250 хужаагийн тусгай албадынихорлон сүйтгэгчдийг монголд оруулж оршин суулгаж хятадын бичиг баримт зөвшөөрлийг үхэн хатан хөөцөлдөж хахуульдаж бүтээж өгдөг гэр бүлийн баг. https://youtu.be/m8VjtAnhTeo
    2019 оны 07 сарын 09 | Хариулах
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iШинэ мэдээ
Монголын ард түмнээс БНХАУ-д 30 мянган толгой хонь хандивлав 7 цаг 59 минутын өмнө БНСУ-д оршин суугаа иргэдийн АНХААРАЛД! 12 цаг 12 минутын өмнө Хот орчмын найман чиглэлд өглөө 06:30-07:40, орой 18:30-19:30 хооронд автобус явна 12 цаг 22 минутын өмнө Голомт банкны ажиллах цагийн хуваарь 12 цаг 30 минутын өмнө Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг айлчлалаас ирмэгц шууд тусгаарлана 12 цаг 48 минутын өмнө БНСУ-д коронавирусийн халдварын 1766 тохиолдол бүртгэгдэж, 13 хүн нас барлаа 13 цаг 1 минутын өмнө Хүнс тээвэрлэсэн автомашиныг зохих зөвшөөрлийн дагуу нэвтрүүлж байна 13 цаг 26 минутын өмнө Хулгайн замаар зорчсон жолооч нарт хариуцлага тооцно 13 цаг 41 минутын өмнө Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын БНХАУ-д хийх айлчлал эхэллээ 13 цаг 53 минутын өмнө "The Hu" хамтлаг Их Британийн амьд хөгжмийн наадамд нэр дэвшжээ 14 цаг 6 минутын өмнө Хятад улсад Монголын ЭСЯ-ны хамт олон нэг өдрийн цалингаа хандивлав 14 цаг 20 минутын өмнө Прокурорын байгууллагын ажилтан, албан хаагчид нэг өдрийн цалингаа хандивлалаа 14 цаг 28 минутын өмнө Авто замын тэмдэг, тэмдэглэгээг стандартад нийцүүлж шинэчлэнэ 14 цаг 36 минутын өмнө Ц.Мөнхбаатар: Хүндэтгэн үзэх шалтгаангүй бол нийслэл рүү оруулах боломжгүй 15 цаг 3 минутын өмнө Нийслэлд 945 бар, 87 саун, 59 фитнесс, 321 сүм хийдийн үйл ажиллагааг зогсоолоо 15 цаг 12 минутын өмнө Машинаа ухрааж байхдаа бага насны хүүхэд дайрсан хоёр осол гарчээ 15 цаг 21 минутын өмнө Ерөнхийлөгч Х.Баттулга БНХАУ-д айлчилна 15 цаг 48 минутын өмнө "Токио-2020" олимпын наадмыг аюулгүй зохион байгуулахад бэлтгэнэ 15 цаг 52 минутын өмнө Улсаа нураачихалгүй сонгууль хүргэх юмсан 16 цаг 47 минутын өмнө Бид хэтэрхий цөөхүүлээ 17 цаг 6 минутын өмнө БНСУ-ын нэг, Япон улсын нэг иргэнийг тусгаарлаж, буцаахаар болжээ 20 цаг 1 минутын өмнө Савхин хүрэм 2020 оны загварын гол тренд болно 20 цаг 40 минутын өмнө Ирэх сард ихэнх нутгаар олон жилийн дунджаас дулаан байна 20 цаг 54 минутын өмнө Хөвсгөл аймагт 2 иргэнийг ажиглалтын тусгаарлалтад орууллаа 21 цаг 14 минутын өмнө Клеопатрагийн амьдрал, хайр дурлалын түүх 21 цаг 57 минутын өмнө Дугаарын хязгаарлалт хэвээр мөрдөгдөнө 22 цаг 30 минутын өмнө ЭМЯ-наас коронавирусийн нөхцөл байдлын талаар мэдээлнэ 22 цаг 39 минутын өмнө Цасан шуурга шуурч, халтиргаа гулгаа ихсэхийг анхааруулав 22 цаг 44 минутын өмнө Б.Отгонсүх: Ажил цуглах, тарах үед нийтийн тээвэр маршрутынхаа дагуу үйлчилнэ Уржигдар 22 цаг 05 минутад Баар, фитнесс, спорт заал зэрэг үйлчилгээний газруудын үйл ажиллагааг ТҮР ЗОГСООЛОО Уржигдар 21 цаг 45 минутад Багануурт тусгаарлагдсан иргэдээс коронавирус илэрсэнгүй Уржигдар 21 цаг 41 минутад Хятадад коронавирусийн эсрэг уудаг вакцин гаргаж авчээ Уржигдар 17 цаг 44 минутад Нийтийн тээврийн үйлчилгээг гуравдугаар сарын 3 хүртэл бүрэн зогсоолоо Уржигдар 16 цаг 11 минутад Ө.Энхтүвшин: Хөдөлгөөн хязгаарласан хугацаанд ямар ч шалтгаантай байсан иргэдийг хот руу нэвтрүүлэхгүй Уржигдар 15 цаг 20 минутад У.Хүрэлсүх: Хаана, хорино, шийтгэнэ. Ингэж байж нөхцөл байдлыг бид давна Уржигдар 15 цаг 07 минутад Коронавирусаас урьдчилан сэргийлэх ЦОГЦ үйл ажиллагаанд төсөв нэмж баталлаа Уржигдар 14 цаг 41 минутад Титэмт вируснаас хамгийн ихээр хэлмэгдэж байгаа 10 орон Уржигдар 13 цаг 17 минутад Хот хоорондын замыг ирэх сарын 2 хүртэл хааж, Японы нислэгийг 14 хоногоор цуцална Уржигдар 12 цаг 56 минутад Орон нутгийн замын хөдөлгөөний хязгаарлалтыг сунгана Уржигдар 11 цаг 56 минутад Багануурт коронавирусийн сэжигтэй тохиолдол бүртгэгдэж, хэсэгчилсэн хөл хорио тогтоов Уржигдар 11 цаг 06 минутад Баян-Өлгийд коронавирусийн сэжигтэй гадаадын иргэнийг тусгаарлажээ Уржигдар 10 цаг 48 минутад 27-ны өглөөнөөс эхлэн нийслэл рүү орох, нийслэлээс гарах иргэдээс асуумж авна Уржигдар 10 цаг 00 минутад Д.Нарангэрэл: БНСУ-д байгаа монгол иргэнээс коронавирусийн халдвар илэрсэн 2020-02-25 11:46 БНХАУ-ын ЭСЯ-наас мэндчилгээ дэвшүүлжээ 2020-02-24 13:19 Гэрээт ажилтны БНСУ-д байх хугацааг 50 хоногоор сунгажээ 2020-02-24 13:01 Хулгайн замаар зорчихгүй байхыг онцгойлон анхааруулав 2020-02-24 09:15 Х.Баттулга: Монголын уудам нутагт эрүүл энх, элэг бүтэн амьдрал өнөд оршиг 2020-02-24 08:52 У.Хүрэлсүх: Ямар их ХАРИУЦЛАГАТАЙ ард түмэн болохоо энэ цагаан сараар ХАРУУЛЦГААЯ 2020-02-23 11:18 Гахай жилийн ОНЦЛОХ 10 үйл явдал 2020-02-23 08:40 Сар шинийн баяр, амралтын өдрүүдэд нийтийн тээврээр ҮЙЛЧЛЭХГҮЙ 2020-02-22 19:54
iИх уншсан
Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ... "Хотол төгс" хэмээх "Төмөр хулгана" жилийн үхэр хөтөлсөн хүн... Би дундажаас дээгүүр ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Титэмт вируснаас хамгийн ихээр хэлмэгдэж байгаа 10 орон Гахай жилийн ОНЦЛОХ 10 үйл явдал Улсаа нураачихалгүй сонгууль хүргэх юмсан Бид хэтэрхий цөөхүүлээ "The Hu" хамтлаг Их Британийн амьд хөгжмийн наадамд нэр дэвш... Хот хоорондын замыг ирэх сарын 2 хүртэл хааж, Японы нислэгий... Х.Алтанхуяг: У.Хүрэлсүх ээ, хэзээ сэлмээ сугалж, хулгайч гиш... БНСУ-д коронавирусийн халдварын 1766 тохиолдол бүртгэгдэж, 1... Х.Баттулга: Монголын уудам нутагт эрүүл энх, элэг бүтэн амьд... Коронавирус: Долоон сартай нярай бүрэн эдгэрчээ С.Чинзориг: Тэтгэврийн зээл олгож эхэлсэн нь хорио цээрийн д... Эрдэмтдийн үзэж буйгаар хоёрдугаар сарын сүүл үед вирусийн т... Ө.Энхтүвшин: Хөдөлгөөн хязгаарласан хугацаанд ямар ч шалтгаа... Д.Нарангэрэл: БНСУ-д байгаа монгол иргэнээс коронавирусийн х... Б.Отгонсүх: Ажил цуглах, тарах үед нийтийн тээвэр маршрутынх... Хөл хорионы ХАТУУ ДЭГЛЭМ халдварын тоо буурахад нөлөөлж байн...
Top