ШХАБ-ын XXV саммитад Хятадын удирдагч Си Жиньпиний хэлсэн үгийн үндсэн агуулга

“Шанхайн үзэл санаа” гэдэг нь харилцан итгэлцэх, харилцан ашигтай байх, тэгш эрхтэй байх, харилцан зөвлөлдөх, олон соёлыг хүндэтгэх, хамтын хөгжлийн төлөө тэмүүлэх гэсэн агуулгатай бөгөөд өнгөрсөн 24 жилийн турш ШХАБ-ын гишүүн-улсууд нь зөвхөн энэ үзэл санааг удирдлага болгон хамтын хөгжлийн төлөө боломжуудаа хуваалцан, ШХАБ-ын хамтын ажиллагааны хүрээнд урьд өмнө байгаагүй хэд хэдэн амжилтад хүрлээ. 

Хил орчмын районд цэргийн салбарт харилцан итгэлцэх механизмыг анх удаа буй болгож, нийт хилийн шугамаа найрамдал, харилцан итгэлцэх, хамтран ажиллах ган бат барилдлагын хил болгож чадлаа. Урьд нь бид гурван хорт хүчинтэй тэмцэхдээ олон талт ажиллагаа явуулах, дэг журам сахиулах, аюулгүй байдлыг хангах хамтын ажиллагаагаа орхигдуулж байсан бол одоо санал зөрөлдөөн, зөрчлөө нэгэнтээ шийдэж, гаднаас хөндлөнгөөс оролцохыг хоёрдмол санаагүй эсэргүүцэж, бүс нутагт энх тайван, аюулгүй байдлыг найдвартай хамгаалж байна.

Бид “Бүс ба Зам”-ын хамтын бүтээн байгуулалтын манлайд хошуучлан явж байна. Хэд хэдэн чухал төслүүд хэрэгжүүллээ. Том биш ч нийгмийн төслүүднь үр дүнгээ өгөх болно. Аж үйлдвэр, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаагаа идэвхтэй урагшлуулж бүс нутгийн хөгжил цэцэглэлд ширгэшгүй үр дүн авчрах болно. Хятад болон ШХАБ-ын гишүүн оруудын хоорондын худалдааны хэмжээ 2.3 их наяад долларт хүрлээ. Олон түвшний тээврийн холболтын сүлжээгээ боловсронгуй болгож байна. ШХАБ-ын гишүүн орнуудын нутаг дэвсгэрээр дамжих олон улсын авто замын нийт гарц хэсгүүд 14 мянган километрээс давлаа. Хятад-Европ гэсэн олон улсын төмөр замын маршрутаар 110 гаруй мянган рейс хийлээ.

Бид анх удаа Найрсаг хөрш, найрамдал, хамтын ажиллагааны урт хугацааны гэрээ байгуулж, “Үеийн үед найз нөхөд байна, хэзээ ч дайсагналцахгүй” гэдгээ баталгаажууллаа.Найрсаг хөрш, найрамдал, хамтын ажиллагааны асуудал хариуцах ШХАБ-ын Хороо ажиллаж, иргэдийн хооронд найрсаг солилцоо явуулах сүлжээ буй болгож, бүс нутаг, хэвлэл мэдээлэл, экспертүүд, эмэгтэйчүүд, залуучуудын хэлхээ холбоог өргөжүүлж, гишүүн улсуудын ард түмнүүдийг ойртууллаа, харилцан ойлголцлоо бэхжүүллээ.

Хамтран зөвшилцөх, хамтран бүтээн байгуулах, хамтран ашиглах, жинхэнэ олон талт ажиллагааг амьдралд хэрэгжүүлэх үзэл санааны үндсэн дээр Глобал засаглал нэвтрүүлэх талаар бид анх удаа санал санаачилга дэвшүүллээ. Бид НҮБ болон олон улсын бусад байгууллагатай хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлж, олон улсын ба бүс нутгийн асуудалд ажил хэрэгчээр оролцож, олон улсын шударга ёсны талд үүрд зогсож, иргэншлүүдийн хүлцэл тэвчил, харилцан нөхөхийн төлөө байж, жанжлал, хүчээр түрээ барихын эсрэг зогсож, манай гаригийн энх тайван хөгжлийн үйлсэд жинтэй хувь нэмэр оруулж байна. 

ШХАБ бол 26 улсыг багтаасан, 50 гаруй салбарт хамтын ажиллагаа явуулдаг, эдийн засаг нь нийтдээ 30 их наяад доллар бүхий даян дэлхий дэх бүс нутгийн томхон байгууллага бөгөөд олон улсын нэр хүнд, татан дагуулах хүч нь улам бүр өсөн нэмэгдэж байна.

Дэлхий дахиныг өөрчлөх үйл явц биднийг хүлээж байна. Энэ дунд бид “Шанхайн үзэл санаа”-нд үнэнч байхгүйгээр бэрхшээлийг даван туулах боломжгүй бөгөөд бат бэх ШХАБ-ын үүрэг ролийг бадруулах хэрэгтэй. 

Нэгдүгээрт, олон янз байдлыг хадгалсан эв нэгдлийн төлөө байцгаая. Бидний хүч, давуу тал бол консенсуст хүрэх нийтлэг хүсэл тэмүүлэл, бидний сэтгэл зүрх, оюун ухаан юм. Гишүүн бүх улсууд бол найз нөхөд түншүүд учраас бие биеийнхээ олон янз байдлыг харилцан хүндэтгэж, стратегийн яриа хэлэлцээг дэмжиж, нийтлэг ойлголтоо нэгтгэж, эв нэгдлээ бэхжүүлэн, харилцан ажиллагаагаа өргөжүүлж, улс бүр потенциалаа бүрэн гүйцэт ашиглаж, манай бүс нутгийн энх тайван тогтвортой байдал, хөгжил цэцэглэлийн төлөө хариуцлага хүлээх хэрэгтэй.

Хоёрдугаарт, харилцан ашигтай байх, хоёр тал хоёулаа хожих зарчимд үнэнч байя. “Бүс ба Зам”-ын хүрээнд үндэсний хөгжлөө өндөр чанартай хамтын ажиллагааны стратегитайгаа давхцуулж, бүс нутгийн хөгжлөө хүчтэй чиглүүлж, хамтын зөвшилцөл, хамтын бүтээн байгуулалт, ашиглалтаа ард түмнүүдийнхээ сайн сайхан амьдралыг дээшлүүлэхэд зориулцгаая. Аварга том зах зээлийнхээ давуу байдлыг дүүрэн ашиглаж, худалдаа, хөрөнгө оруулалтын түвшнийг ахиулж, эрчим хүч, дэд бүтэц, ногоон аж үйлдвэр, цахим эдийн засаг, техникийн инновацын салбарт хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж, нийтийн ирээдүйнхээ төлөө харилцан дэмжих замаар шинэчлэлээ хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. 

Гуравдугаарт, нээлттэй, хүртээмжтэй байдалдаа үнэнч байя. Дорно ба Өрнийн дунд эртний иргэншлийн өлгий болохын хувьд Евроазийн тив нь хүн төрөлхтний дэвшлийг ахиулж байна. Евразид суурьшсан ард түмнүүд хэдийгээр өөр өөр улс орнуудад аж төрдөг ч зуун зуунаар байгаа бүхнээ хуваалцаж, бие биенээ өгөөмрөөр баяжуулж иржээ. ШХАБ-ын гишүүн улсуудын хувьд соёл хүмүүнлэгийн солилцоогоор дамжуулан зүрх сэтгэлээ ойртуулж, эдийн засгийн харилцан ажиллагаандаа бие биенээ дэмжиж, хамтын хөгжил цэцэглэл, бүх нийтийн сайн сайхан байдал, эв найртай зэрэгцэн орших үзэл санааны дор хамтын хүчээрээ иргэншил соёл цэцэглэсэн цэцэгт хүрээлэн бүтээн байгуулах хэрэгтэй.

Дөрөвдүгээрт, тэгш эрх, шударга ёсны төлөө тууштай байя. Дэлхийн II дайны тухай түүхэн үнэнийг баримталъя. Хүйтэн дайны сэтгэлгээ, эвсэл блокуудын сөргөлдөөн, дээрэлхэх явдлыг эсэргүүцье. НҮБ төвтэй дэлхийн дэг журмыг хамгаалж, ДХБ-д суурилсан олон талт худалдааны тогтолцоог дэмжье. Эрх тэгш, эмх цэгцтэй олон туйлт, хүртээмжтэй байя. Хүртээмжтэй эдийн засгийн даяаршлыг дэмжиж, шударга ёс, оновчтой байдалд чиглэсэн глобал засаглалын тогтолцоог бүрдүүлэхэд ахиц дэвшил гаргах шаардлагатай.

Тавдугаарт, прагматик хандлага, үр ашгийг баримтлах. ШХАБ-ын механизмыг боловсронгуй болгож, шийдвэрүүдийг шинжлэх ухаанч, үр дүнтэй гаргаж, үйл ажиллагаагаа илүү үр дүнтэй болгохын тулд ШХАБ-ын шинэчлэлээ тууштай урагшлуулах, нөөцийн хуваарилалтаа нэмэх, чадавхыг дээшлүүлэх явдал нэн чухал байна. Гишүүн орнуудын аюулгүй байдал, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд илүү хүчтэй дэмжлэг үзүүлэх үүднээс Эрсдэл ба аюулгүй байдлын сорилттой тэмцэх универсал төв, Хар тамхи-наркотикийн эсрэг ШХАБ-ын төвийг аль болох хурдан нээж, ШХАБ-ын Хөгжлийн банк байгуулах шаардлагатай байна.

Хятад улс хөгжлөө ШХАБ-ын хөгжилтэй, бүх гишүүн орны ард түмний сайн сайхан амьдрах хүсэл эрмэлзэлтэй холбож ирсэн. Одоогийн байдлаар ШХАБ-ын бусад гишүүн орнуудад оруулсан Хятадын хөрөнгө оруулалтын нийт хэмжээ 84 тэрбум ам.доллар даваад байна. Өнөөдөр Хятадаас бусад гишүүн орнуудтай хийж байгаа хоёр талын худалдааны жилийн эргэлт 500 гаруй тэрбум доллар байна.

Хятадын тал ШХАБ-ын хөгжлийг ахиулахад үргэлж бодитой хандсаар ирсэн. Бид гишүүн орнууддаажижиг боловч өндөр үр дүнтэй нийгмийн төсөл 100-г хэрэгжүүлэх, энэ оны эцэс гэхэд гишүүн орнуудад 2 тэрбум юанийн буцалтгүй тусламж үзүүлэх, ирэх гурван жилд Банк хоорондын холбооны гишүүдэд 10 тэрбум юанийн шинэ зээл олгох, мөн ШХАБ-ын тусгай тэтгэлгийн квотоо ирэх жилээс хоёр дахин нэмэх, судалгааны авьяас төлөвшүүлэх үүднээс ШХАБ-ын докторын хамтарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Ирэх 5 жилд гишүүн орнуудын нутаг дэвсгэрт шинээр“Лү Бан цех” 10-ыг байгуулж, хүний нөөцийн мэргэжил дээшлүүлэх сургалтад 10 мянган квот олгохыг хичээнэ.

Нийтлэг зорилго нь биднийг нэгтгэж, бүх саад бэрхшээл, зайг гэтэлгэдэг. Анхны эрхэм зорилгодоо үнэнч байж, ШХАБ-ыг тогтвортой хөгжилд хүргэхийн төлөө илүү итгэлтэй байр суурин дээр зогсож, илүү прагматик арга хэмжээнүүд авч, хариуцлагаа идэвхжүүлж, хүн төрөлхтний хувь заяаны хамтын нийгэмлэг байгуулах гайхамшигт ирээдүйн замыг тууштай баримталцгаая.

Д.Баярхүү хөрвүүлэв. Тяньжин. 2025.09.01