УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2025 оны тавдугаар сарын 14-ний өдрийн хуралдаанаар Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын (ХЭҮК) 24 дэх илтгэлийг хэлэлцлээ. Энэ удаагийн илтгэлд “Сонгох, сонгогдох эрх” болон “Сэтгүүлчдийн эрхийн нөхцөл байдал” гэсэн хоёр үндсэн асуудлыг онцолж, 2024 оны сонгуулийн үйл явцад хийсэн дүн шинжилгээ, кэйс судалгаанд үндэслэсэн санал дүгнэлтийг танилцуулсан байна.

Илтгэлийн дагуу:

• Оршин суугаа газартаа бүртгэлгүй иргэд, оюутнууд, бүтээн байгуулалтад ажиллаж буй иргэд сонгох эрхээ эдэлж чадахгүй байгаа нь хүний эрхийн зөрчил болж байгааг тэмдэглэжээ.

• Цахимаар, шуудангаар, урьдчилсан санал хураалт хийх зэрэг нэмэлт хувилбаруудыг хуулиар зохицуулах шаардлагатай гэж ХЭҮК үзжээ.

• Сонгуулийн сурталчилгааны 17 хоногийн хугацаа хангалтгүй, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн саналын нууцлал хангагдахгүй байдал, тойргийн хүн амын тэнцвэргүй байдал зэрэг асуудалд анхаарахыг санал болгосон байна.

Мөн илтгэлийн хүрээнд ХЭҮК-ын гишүүн С.Дондов сэтгүүлчдийн эрхийн нөхцөл байдлын судалгааг танилцуулж, улс төр, эдийн засгийн хараат байдал, мэдээллийн эх сурвалжийн аюулгүй байдал, үзэл бодлын чөлөөт илэрхийллээр ялгаварлагдаж, дарамтад өртөж байгааг дурдсан байна. Судалгаанд оролцсон 430 орчим сэтгүүлчийн дийлэнх нь хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хууль, бодлогын түвшинд илүү өргөн хүрээнд хамгаалах шаардлагатайг онцолжээ.

ХЭҮК-ийн саналд дараах гол өөрчлөлтүүд багтсан:

• Сэтгүүлчийн эх сурвалжийг олон улсын жишгийн дагуу хамгаалах эрх зүйн орчин бүрдүүлэх.

• Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйл, мөн иргэний нэр төр, алдар хүндтэй холбоотой зохицуулалтыг нарийвчлан ялгаж хуульчлах.

• Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуулийг явцууруулалгүй, өргөн хүрээтэйгээр шинээр найруулан боловсронгуй болгох.

Хуралдаанд оролцсон УИХ-ын гишүүд санал, асуулт тавьсан бөгөөд УИХ-ын гишүүн Г.Уянгахишиг “сэтгүүлчийн хараат бус байдлыг хамгаалах хуулийн зохицуулалтыг шинэ хуулиар хумих вий” гэсэн болгоомжлол илэрхийлсэн. Хариуд нь С.Дондов гишүүн “сэтгүүлч бол хүний эрхийн хамгаалагч бөгөөд тэдний үйл ажиллагаанд төрөөс хараат бус нөхцөл бүрдүүлэх нь чухал” хэмээн тодотгов.

Байнгын хороо илтгэлийг хэлэлцсэн талаарх санал дүгнэлтээ Хууль зүйн байнгын хороонд хүргүүлэхээр тогтжээ.

Эх сурвалж: Улсын Их Хурал