Өнөөдөр улс төрийн үзэл баримтлалуудыг тодорхойлохдоо баруун жигүүр, зүүн жигүүр гэсэн ойлголтыг өргөн хэрэглэдэг. Энэ нэр томъёо нь Францын агуу хувьсгалын үеэс эхтэй бөгөөд тухайн үед Францын Үндсэн хуулийн Ассамблейн гишүүдийн суудлын байрлалаас үүдэлтэй ажээ.
Түүхэн гарал үүсэл
1789 онд Францын хувьсгалын дараа байгуулагдсан Үндсэн хуулийн Ассамблей нь улс орны цаашдын төрийн тогтолцоог хэлэлцэж, шийдвэрлэх гол үүрэгтэй байгууллага байв. Тухайн үед гишүүд гурван үндсэн бүлэгт хуваагдаж, байрлалын хувьд дараах байдлаар хуралдааны танхимд суудаг байжээ:
- Баруун талд: Хаант засгийг дэмжигчид буюу консерватив үзэлтэй гишүүд
- Зүүн талд: Хувьсгалчид, шинэчлэгчид буюу радикал үзэлтэй гишүүд
- Төвд: Тодорхой байр суурьгүй, төвийг сахисан бүгд найрамдахчууд
Энэхүү байрлал нь аажмаар улс төрийн ойлголт болон хөгжиж, баруун жигүүрийнхэн уламжлалт, тогтвортой засаглалыг дэмжигчид, харин зүүн жигүүрийнхэн хувьсгал, өөрчлөлт, шинэчлэлийн төлөө тэмцэгчид гэсэн утгатай болжээ.
Барууны үзэл: Уламжлалт болон тогтвортой байдал
Баруун жигүүрийн улс төрийн үзэл баримтлал нь консерватизм (уламжлалыг хадгалах), либерализм (хувийн эрх чөлөөг дэмжих), үндсэрхэг үзэл (улсын эрх ашгийг тэргүүнд тавих) зэрэг хандлагыг багтаадаг. Тэд улс төр, нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой байдал, зах зээлийн эдийн засаг, хувь хүний эрх чөлөөг хамгаалахын зэрэгцээ уламжлалт үнэт зүйлсийг хадгалахыг эрмэлздэг.
Түүхийн явцад баруун жигүүрт хамаарах улс төрийн хүчинд:
- Хаант засгийг дэмжигчид
- Капиталист, бизнесийг дэмжигч намууд
- Хувийн өмч, чөлөөт зах зээл, жижиг засгийн газрыг дэмжигчид
- Үндэсний аюулгүй байдал, хууль сахиулах хүчийг чухалчлагчид багтаж байв.
Орчин үед АНУ-ын Бүгд найрамдах нам, Их Британийн Консерватив нам, Европын олон орны барууны чиглэлийн нам, байгууллагууд энэ үзэл баримтлалыг хадгалдаг.
Зүүний үзэл: Шинэчлэл, нийгмийн тэгш байдал
Зүүн жигүүрийн улс төрийн үзэл баримтлал нь социализм (нийгмийн тэгш байдлыг чухалчлах), ардчилал (ард түмний оролцоог дэмжих), прогрессивизм (шинэчлэл, өөрчлөлтийг дэмжих) зэрэг хандлагыг багтаадаг. Тэд нийгмийн шударга ёс, төрийн зохицуулалт, баян хоосны ялгааг бууруулах бодлого, цөөнхийн эрхийг хамгаалахыг зорьдог.
Зүүн жигүүрт дараах улс төрийн бүлгүүд багтаж байв:
- Хувьсгалчид, ардчиллын төлөө тэмцэгчид
- Хөдөлмөрийн эрхийг хамгаалагчид
- Нийгмийн тэгш байдлыг дэмжигчид
- Төрийн зохицуулалтыг чухалчлагчид
Орчин үед АНУ-ын Ардчилсан нам, Их Британийн Хөдөлмөрийн нам, Европын олон орны социалист чиглэлийн намууд зүүний үзэл баримтлалыг илэрхийлдэг.
Цаг хугацааны явцад үзэл баримтлал өөрчлөгдөв
Францын хувьсгалын дараахан либералууд шинэчлэл, хувьсгалыг дэмжиж байсан тул зүүнтнүүд гэж тооцогдож байв. Гэвч 19-20-р зууны үед зах зээлийн эдийн засгийг дэмжигчид баруун жигүүрт, харин төрийн зохицуулалт, нийгмийн хамгааллыг дэмжигчид зүүн жигүүрт хамаарах болсон.
Зөвлөлтийн болон социалист улс орнуудад, тухайлбал, Монголд:
- Коммунистууд нь барууны гэж тооцогдож, төрийн тогтвортой байдлыг хамгаалагчид байсан.
- Шинэчлэлийн төлөө тэмцэгчид нь зүүнийхэн буюу ардчилал, эдийн засгийн шинэчлэлийг дэмжигчид байв.
