2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчдийн нэрийг СЕХ маргаашийн дотор олон нийтэд зарлана. Гэсэн хэдий ч нэр дэвшигчдийн нэрс бараг тодорхой болов. АН-аас С.Эрдэнэ, МАН-аас У.Хүрэлсүх, ХҮН-аас Д.Энхбат нэр дэвших юм байна. Өрсөлдөж буй намууд бүтэн жил хуйнд нь нуусан сэлмээ сугалаад У.Хүрэлсүхийн хэлдгээр “гардан тулаан”-д орлоо. Хамгийн түрүүнд сэлмээ сугалсан хүн Х.Баттулга болов. Тэрээр таван сарын өмнө /өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард/ УИХ-аар баталсан Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуульд хориг тавилаа. Хуулиараа Ерөнхийлөгч хуульд хориг тавих хугацаа хууль батлагдсанаас хойш 14 хоног. Юу бодож хориг тавьсныг нь тааварах ч арга алга.
Энэ мэтчилэн хөл толгой, эрэмбэ дараагаа алдсан “тахлын үеийн” улс төр дахиад нэг сар гаруй үргэлжлэх байх. Нэр дэвшигчид ээлж дараагаар тодорч эхэлснээсхойших сүүлийн долоо хоногийн хугацаанд иргэд лав ХӨСҮТ-өөс өдөр тутам зарлаж байгаа халдварын тохиодлын тоо мянгаас давсан, буурсан талаар хэлэлцэхээ больсныг анзаарсан байх. Энэ чигээрээ үймж, улсаараа талцаж нэг сар “зодолдоод” сонгуультай золгоно доо.
Уг нь бол улс төрийг соёл бүхий оронд сонгогчидоо хүндэлдэг намууд бол нэр дэвшигчдээ тодруулах гэж бараг бүтэн жилийн ажил болдог. Аль нам хэнийг нэр дэвшүүлэх вэ гэдэг нь бараг жилийн өмнөөс тодорхой болчихсон, нийтээрээ тэр хүнийх нь тухайн шүүн хэлэлцээд дууссан байдаг. Ардчилал, олон намын систем бий болоод 30 гаруй жил болж байхад манай намуудад тийм соёл, төлөвшил бий болоогүй нь бидний аз дутсан хэрэг байх л даа.
Ардчилал, чөлөөт сонголтын тухай хамгийн их ярьдаг АН гэхэд ердөө дөрвөн жилийн өмнөөс нам дотроо сунгаа явуулж эхэлсэн. Сүүлд зарласан хоёр ч сунгаа нь цар тахал төдийгүй намын дотоод тэмцлээс болж хошиг шогийн үзэгдэл шиг юм болов. Намын дотоод тэмцэлсээд байх ч юмгүй, Ерөнхийлөгч Х.Баттулга гэдэг ганц хүний хэтийдсэн шуналаас болсон хэрэг. Гээд нэг хүний өрсөн тоглоомонд намаараа нурж унаж байна гэдэг улс төрийн намын хувьд хэр их доройтсоны л тэмдэг дохио л доо. Тамгаа булаалдаж хэрэлдэж хэрэлдэж хоёр талд нэр дэвшүүлсэн чинь нэг нь АН-аас гараад дөрвөн жил болсон хүнийг АН-д огт байгаагүй хүнтэй өрсөлдүүлж байх. Нөгөө тал нь баахан нэр дэвшигч гаргаж ирснээс сүүлийн мөчид “нэр дэвшихээр огт төлөвлөөгүй байсан” намын дарга нь гэнэт орж ирээд нөгөөдүүлээ цэвэр ялж гэх мэт.
Эсрэгээрээ МАН гэтэл У.Хүрэлсүхийгээ Бага хурлын 369 гишүүнээр 100 хувь гар өргүүлээд, дээр нь МАХН -аар дэмжүүлээд сонгуульд орж байна. Таван хүн нэр дэвшихэд У.Хүрэлсүхээс бусад нь нэг ч санал аваагүй байна гэдэг энэ намд ч гэсэн “лидерийн хомсдол” гэдэг зүйл нүүрлэсний тод жишээ. Хэнд тамга, эрх мэдэл байна, түүний хөлд бултаараа очиж сөгдөж мөргөдөг болж. Яг Н.Энхбаярын үе шиг. “Хаан шалдан байна” гэж хэлэх зоригтой нэг ч хүн энэ намд алга. Н.Энхбаяр нь У.Хүрэлсүхийгээ “Хэлсэндээ хүрдэг хүн” гэж тодорхойлсон нь иргэд, сонгогчдын эрх ашгийн үүднээс гэхээсээ илүү “Надтай тохирсон наймаа тохироогоо мартуузай” гэсэн сануулга байх. Товчхондоо нэг нь эрх баригч, нөгөө нь сөрөг хүчин гэдгээс өөрөөр нэг нь нөгөөгөөсөө дээрдэхээр зүйл алга.
Ийм нэг “сонголтгүй” сонгуулийн өмнө иргэд дахиад тулж ирлээ. ХҮН-аас нэр дэвшсэн Д.Энхбатын хувьд уг хүнийг нь шүүмжлэх аргагүй ч нам нь хэний дохио зангаагаар хөдөлдөг билээ гэдэг ойлгомжтой. УИХ-д суудалтай болсноос хойш бүтэн нэг жилийн турш ХҮН-ын дарга МАН-ын “кондоом” шиг л явж ирсэн. Энэ удаад ч гэсэн хэний эсрэг хэнтэй өрсөлдөх вэ? гэдэг наймаа тохироогоо бараг хийчихсэн болов уу.
Б.ЗАЯА
