x

Метрийн систем хэзээ анх батлагдсан бэ?

Метрийн систем хэзээ анх батлагдсан бэ?

Хэмжилт (эртны Франц хэлээр mesurement) бол аливаа объект болон үйл явдлыг тоогоор илэрхийлж буй хэрэг юм. Энэ нь байгалийн шинжлэх ухаан, технологи, эдийн засаг ба тоон судалгаа шинжилгээ зэрэг олон шинжлэх ухааны тулгын чулуу болдог. 

Жин, уртын хэмжээний нэгдсэн системийг XVIII зууны хоёрдугаар хагаст Францын ШУА боловсруулан бүтээж уртын нэгжийн хэмжээг метр гэж нэрлэн системийг өөрийг нь метрийнх гэж нэрлэсэн байв. Систем зөвхөн метр дээр үндэслэгдэн түүнээс бусдыг нь тогтоожээ. Талбайн нэгжийн хэмжээг квадрад метр, жингийн хэмжээг  килограмм гэж тогтоожээ.

Метрийн системийн хэмжилтэд шилжсэнийг Францын хувьсгалын ололт гэдэг ч ер  бол түүний суурийг XVI Людовик хаан тавьжээ. 1791 оны гуравдугаар сарын 30-нд Үндэсний ассамблей Францын Шинжлэх ухааны академид байгалийн үзүүлэлтүүд дээр тулгуурласан  үндсэн хэмжилтийн нэгжүүдийг бүтээх үүрэг өгчээ. Тусгай комисс байгуулсан байлаа. Шинэ системийг хүлээн автал улс орныхоо хувьсгалын замбраагүй байдлыг янзлах хэрэгтэй байсан ба дөрвөн жил шаардагджээ.

Францын эрдэмтдийн дэвшүүлснээр 1 метр гэдэг нь Дэлхийн экватороос, Парис хотыг дайран Умард туйл хүрэх зайн 1/10,000,000-тэй тэнцүү хэмжээг үндэс болгон авчээ. Энэ стандартыг дэлхий даяар 1960 он хүртэл хэрэглэгдсэн бөгөөд, 1983 онд Жин, хэмжүүрийн нэгдсэн бага хурлаас (The General Conference on Weights and Measures): 1 метр нь үнэмлэхүй вакуум орчинд, 1/299,792,458 секундэд гэрлийн туулах зайтай тэнцэнэ гэж тодорхойлжээ. Энэ тодорхойлолтыг одоо мөрдөж байгаа билээ.

1795 оны Дөрөвдүгээр сарын 7-нд Францын Үндэсний Конвент Метрийн системийн хэмжигдэхүүнийг нэвтрүүлэх тухай хуулийг баталжээ. Хожим метр ба килограммын цагаан алтан жишгийг бэлтгэсэн ба Францын үндэсний архивт хадгалагддаг. Метрийн системийг эхнээс нь олон улсынх гэж бодсон учраас үндэсний ямар нэгэн хэмжээтэй нэгж нь таардаггүй. Метрийн системийн давуутай тал нь түүний аравны нэгийн деци, санти, милли, дека, гекто, кило гэсэн угтвартай үзүүлэлтүүд болдог.

"“...километр ба мириаметр нь замын уртыг хэмжих үндсэн хэмжигдэхүүн болон мянган метр ба арван мянган метртай тэнцэх болно...” (1795 оны дөрөвдүгээр сарын 7-нд батлагдсан Францын хуулийн зургадугаар заалтаас)".

Тэр үед километр нь ганцхан Францад замын хэмжигдэхүүн болж байсан бол 200 жилийн дараа дэлхийн бараг бүх орнуудад хэрэглэгдэх болсон байна.

Метрийн системийн нэгжийг харуулсан 1800 оны гар зургууд

Франц дэлхийд хамгийн анх удаа 1837 оны хуулиар Метрийн системд шилжжээ. Энэ систем зөвхөн 1875 онд Метрийн конвенци гарч ирснээр олон улсын чанарт оржээ. Хуучин метрийн систем нь хэд хэдэн нэгжийн бүлгүүдээс бүрддэг. 1960 онд сантиметр-грамм-секунд (сгс) системээс илүүтэйгээр метр-килограмм-секунд (мкс) систем дээр үндэслэн СИ нэгжийн системийг бий болгосон.

Олон улсын нэгжийн систем (франц Le Système international d'unités нэрний хураангуй нь SI буюу Монголоор СИ) - метрийн системийн орчин үеийн хувилбар. СИ нь дэлхий дээрх хамгийн түгээмэл хэрэглэгдэж буй нэгжийн систем бөгөөд худалдаа, аж үйлдвэр болон шинжлэх ухааны аль алинд нь өдөр тутам хэрэглэгддэг.

Сонирхолтой баримтууд: 

  • Хамгийн анхны уртын хэмжээнүүд нь хүний биеийн хэсгүүдийн хэмжээгээр тогтоогдсон, алга, хуруу, тохой, алд гээд л эрт дээр үеэс хэрэглэгдэж иржээ.
  • Английн дюйм эхлээд эрхий хурууны өргөнтэй тэнцэж байгаад 14-р зуунд II Едуард хаан овъёсын дараалан тавьсан гурван үртэй тэнцэх тухай зарлигаар өөрчлөгджээ. Фут нь хөлийн улын дундажаар, ярдыг бүсээр хэмжинэ. Кубит гэж тохойн хэмжээ юм. Англичууд өнөөдөр ч уртыг футаар хэмждэг. Тэр нь 30,48 см, Дюйм нь 2,5 см – тай тэнцэнэ. Ярдын урт нь 91,44 см болдог.
  • Эртний Ромд холын зайг алхамаар хэмждэг байсан ба 2000 алхам нь цаашдаа нэг миль буюу 1,609 км болжээ.
  • Метрийн системийн үндэс нэг метр нь 39,37 дюймтай тэнцдэг.
  • Хөлөг онгоцны хурдыг тогтооход секторын лаг гэх гурвалжин самбрыг олсонд уян ашигладаг. Олсыг тодорхой  зайгаар  зангидсан байсан ба самбрыг усанд хаяад зангилаануудын хоорондын зайг туулснаар хөлгийн хурдыг тогтоодог байв. Хагас минутын дотор хичнээн зангилаа хураагдсан байхаар нь хурдын тодорхойлох бөгөөд Энэ хэмжилтыг “зангилаа” гэх. Хэрэв зангилааг далайн милийн зайтай зангидсан бол (жишээлбэл, 1/120 миль) хурдыг миль/цагаар тогтоож болно.
  • Карат нь эвэрлэг модны зомгол  ба түүний хэмжээгээр жин ба хэлбэрийг мөн алтны цэврийг тогтоодог.

М.ЦОГТ

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
"Зэвсэгт хүчнийг улс төртэй холбож, олон нийтэд сөрөг мэдээлэл цацах нь хууль зөрчиж буй үйлдэл" 2 цаг 4 минутын өмнө АНУ-ын Мянганы сорилтын корпорацтай байгуулсан Хоёрдугаар компакт гэрээ хүчин төгөлдөр боллоо 2 цаг 56 минутын өмнө С.Зориг агсны хэлсэн онцлох эшлэлүүд 3 цаг 31 минутын өмнө Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад хариуцлага тооцохыг ХҮНам УИХ-аас шаардана 4 цаг 16 минутын өмнө Орост Навальныйг дэмжигчдийн жагсаал болно 4 цаг 57 минутын өмнө Алслагдсан хороодод дархлаажуулалтын явуулын цэг ажиллана 5 цаг 13 минутын өмнө Нийтийн тээврээр үйлчлүүлэхдээ заавал бээлий өмсөөрэй! 5 цаг 18 минутын өмнө Эмэгтэй бизнес эрхлэгчид сорилттой илүү амжилттай нүүр тулж буй тухай өгүүлэх нь 5 цаг 24 минутын өмнө Х.Мөнхзул: Төрийн захиргааны байгууллагын гурван хүн тутмын нэг нь бэлгийн дарамтад өртдөг гэсэн судалгаа гарсан 6 цаг 2 минутын өмнө Завхан аймагт эмчилгээ хийлгэж байсан нэг иргэн нас барлаа 6 цаг 20 минутын өмнө С.Зоригийн хүсэл ба гэр бүлийн сонирхол 6 цаг 36 минутын өмнө УБТЗ хүнд жинтэй, 80 вагон ачаатай галт тэргийг туршилтаар аялуулжээ 6 цаг 59 минутын өмнө Коронавируст халдварын улмаас нас барсан иргэдийн тоо 57 боллоо 7 цаг 5 минутын өмнө Монголд анх удаа цээжний хонхойх гажиг засах мэс заслыг амжилттай хийлээ 7 цаг 14 минутын өмнө "Явганы хөдөлгөөн их хэвээр байвал хязгаарлах, чангаруулах шаардлагатай" 7 цаг 26 минутын өмнө У.Хүрэлсүх өөрөө л намаа “Цаазалсан!” 8 цаг 10 минутын өмнө Өнөөдөр С.Зоригийн төрсөн өдөр 8 цаг 49 минутын өмнө Гэр шатсаны улмаас таван иргэн түлэгдэж, нэг иргэн нас барлаа 8 цаг 54 минутын өмнө МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамж Үндсэн хууль болон бусад хуулийг зөрчсөн гэв 19 цаг 52 минутын өмнө С.Зориг агсны гэр бүлийнхэн мэдэгдэл гаргажээ 21 цаг 57 минутын өмнө
iИх уншсан
Шадар сайдын шахаасаар томилогдсон МҮОНРТ-ийн шинэ захирал ө... Ц.Анандбазарын авлигын үзүүрт У.Хүрэлсүх байсан бол яах вэ? Харуулын даргаа буудсан хоёр байлдагчийн хэрэг хаашаа эргэх ... ХӨЛ ХОРИОНЫ ДҮРЭМ: Халдвар авбал өөртөө гомд! “Их тэнгэрийнхэн” Ц.Анандбазараас Бага тэнгэрээ хамгаалж чад... МҮОНРТ-ийн захирал А.Бүрэнбаатар хүчирхийлэгчид хаалгаа нээс... УИХ Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авна. Харин дараа нь... О.Мөнхсайхан: Төрийн тэргүүн байсан хүн дахин Ерөнхийлөгчид ... Шинэ он тоололд бэлэн үү?! У.Хүрэлсүх өөрөө л намаа “Цаазалсан!” С.Зоригийн хүсэл ба гэр бүлийн сонирхол Б.Сүндэръяа: Буурал Гансүх ах аа, эхнэрийн чинь чат надад би... БИЧЛЭГ: Төрийн албан хаагч эмэгтэй ажилтнаа доромжлоод шалны... Э.Бат-Үүл: Ерөнхийлөгчийн зарлиг хуульд нийцсэн байх ёстой! Б.Хурц, Ц.Нямдорж хоёрын орос хэлийг шалгая Ү.Сарнай: С.Зоригийг хөнөөсөн хэргийг тойрсон эрх мэдэлтнүүд... С.Зориг агсны гэр бүлийнхэн мэдэгдэл гаргажээ Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад хариуцлага тооцохыг ХҮНам УИХ-аас ша... Тусгай үүргийн нислэгийг хэвийн горимд шилжүүлсэн хуваарь Ц.Нямдорж сайдын "мэнгэ голлосон" өдөр
Top