x

2020 оныг улираая!

Нэг. Илүү жилтэй зуун

Бидний 2020 оныг “Ковид-19” юу ч биш болголоо. “Токиогийн 2020” олимп “Токио 2021” болж таарав. Япон хүнийг хүртэл амнаас нь буцааж, худлаа хэлүүлнэ гэж юу гэсэн үг вэ, таминь? Дэлхий дахины хувь заяаг G7 шийддэг байсан бол одоо C19-ийн гарт шилжиж байна.

    Харин тийн, харинтийн тавиад хамаг баярыг маань оромдуулчихлаа. Хулгана жилийн цагаан сар, Март, Цэргийн баяр, аягүй бол “4 сарын 1”... хоолой зангираад цаашаа тоолж чадахгүйнэ ээ... “Нэгэнт өнгөрсөн баяруудаа санахаар хүрэл зүрх байтугаа хүрэл сүх ч хайлна

...Уучлаарай, энэ толбыг арччихаад цааш нь уншаарай. Корона вирус нулимсаар дамждаггүй юм шиг байна лээ. Эмч нар нусаа нийж, найтааж байгаа хүнээс болгоомжлоорой гэсэн атлаа уйлж байгаа хүний талаар юм хэлээгүйг бодоход.

   Гэвч “Зовлонгийн араас жаргал дагана, Зомбигийн араас муми гэтнэ” гэгчээр бидэнд энэ бүхнийг туулах сэтгэлийн тэнхээ байгаа. “Асуудлын ард шийдэл явдаг, авгайн ард үглэлт дагадаг” ч гэж манайхан ярьдаг. 

    Иймээс алдагдсан баяр, цүүлсдсэн нийллэг,пад харласан паари-гаа нөхөх сайхан санаа надад байна.

     Хойтонг дахиад 2020 он болгох санал. XXI зууны 20 оныг хоёр дараалан тоолно гэсэн үг. Илүү сартай зун гэдэг шиг “илүү жилтэй зуун” гэсэн үг. Хоёрдугаар сар нь 29 хоногтой өндөр жилийн адил 20 он нь хоёр давхарласан “өндөр зуун” байж болно гэсэн санаа. 

     Коронагаас болж алдсан цаг боломжийг ингэж л нөхнө. Яахав дээ, Дорнын тоололд зарим өдрүүд давхцаж, эсвэл дундаасаа бүлтэрч алга болдог шиг зүйл. Илүү жилтэй зуун байж яагаад болохгүй гэж. 

    Бас, муу сурвал анги улираадаг байсантай зүйрлэж ч болно. Хүн төрөлхтөн “Ковид-19”-ийн “он дэвших шалгалт”-д ташраараа унаад анги улирсан гээд бодчихьё! 

    Календариа тэгшитгэхийн тулд 2021 оныг хасаад 2020 оныхаа араас 2023 оныг залгуулж болж байна. Энэ санааг манай ерөнхийлөгч дэмжиж таарна. Жил нь алгасагдчихаар тэр үед болох учиртай Ерөнхийлөгчийн сонгууль ч юу яаж таардаг юм байгаа биз дээ.

    Зарим хүн энэ саналыг буруушааж “цаг хугацааг ухрааж болохгүй” хэмээн эсэргүүцэж харагдана. 2020 оныг улираах санал нь цаг хугацааг ухраасан хэрэг огоот биш. Харин “Цаг хугацааны суналтын онол”-ын жишээ. Орон зайд цаг хугацаа эрзээн шиг сунадаг, бас агшдаг, мултарвал харвадаг тухай шинэ онол. Сүүлийн үед, хэтэрхий сунгаснаас болж мулт үсэрч, чавхдсан цаг хугацаа огторгуйг цоо цохисноос “хар нүх үүссэн” гэх таамаглал гарсан байдгийг сануулах юун. Багадаа дүрсгүйтэж, чавхаар айлын цонх хага харваж байсан хүүхдүүдийг “Тухайн огторгуйд хар нүх үүсгэж байсан хэрэг” хэмээн тэр профессор үзсэн байдаг.

   Цаг хугацааны суналтын онолыг энгүүнээр “турсикний онол” гэх нь ч бий. Профессорууд энэ онолыг тайлбарлахдаа, оюутнуудын турсикний эрзээн дээр жишээ авдаг байснаас үүдэж тэгсэнбайна.

     2020-ийг дахихаас үүдэн нас сүүдрээ хэрхэн тоолох тал дээр маргаан гарч байна. Энэ хэцүү юм биш. Манайхан “хий настайгаа төд” хэмээн хэлдэг аргыг хэрэглээд “Календариар бол тийм, хий настайгаа бол ийм” гээд хоёр нас хэлж болно. Ер нь манай орон дэлхийн анхны “албан ёсны хоёр давхар настай улс” болоод Гиннесийн номд орохыг хэн байг гэх вэ? 

    Эсвэл энэ жил хүрсэн насаа хоёр улираан хэрэглэж ч болох. Ухаандаа, бүсгүй та гуч хүрэлгүй гацаад, хоёр жил дараалан 29 настай байвал гоё уу?

    Ер нь бол би “Хүн бүр өөрийн таалагдсан насаа сонгож хэрэглэх эрхтэй” гэж үздэг болохоо энэ дашрамд илэрхийлье. Юмыг яаж мэдэх вэ, намайг гишүүн болгочихвол “Иргэн бүр өөрийн насыг сонгох эрх”-ийг хуульчилна гэж боддог. Та иргэний паспортон дээр хүссэн насаа тэмдэглүүлээд л болно гэсэн үг. 

   Хэрвээ, 2020 оныг улираах саналыг НҮБ дэмжвэл Токиогийн олимп ч хойтон, гэхдээ товлосон 2020 ондоо багтаж болно. Гол нь Монголчууд бид хулгана жилийнхээ цагаан сар, маарт, цэргийн баяр, Балинтойн бүгдийг нь нөхөөд хийчихнэ. Хулгана жил гэснээс энэ жаран маань “хулгана давхцсан жаран” болох гээд байна. Давхцах ч яахав, жаран маань 61 жилтэй байж таарахгүй учраас нэг жилийг дундаас нь “аних” хэрэг гарч байна. Зуд турхан чинь мичин жилд голдуу таардаг бил үү, айн?

ХоёрАсуумж ба хариуламж

   Ерийн үед хүмүүс асуултад хариулдаг байсан бол Онцгой байдлын үед бид “асуумж” бөглөх хэрэг гарч байна. Захирамж, санамж гэдэг шиг эрх мэдэл шингэсэн асуулт. Асуумж бол онцгой байдалд орсон асуулт юм. Асуумжид жирийн байдлаар хариулахын оронд “хариуламж” үйлдэх учиртай. 

    Тээврийн товчоон дээр цагдаа зогсоогоод “асуулт” тавибал зүгээр л шалгаж байгаа хэрэг. Харин “асуумж” гаргаад ирвэл Онцгой байдал гарчээ гэсэн үг. Цаашдаа, цагдаагийнхан Онцгой байдлын мэндчилгээтэй болоод “Амрамжийг эрье” гэдэг болох юм гэсэн. Хэрвээ, цагдаа нь ингэж мэндэлбэл та “халуурамж бий эсэх”, “хэнтэй нэгдүгээр зэргийн хавьтамж болсон” зэргээ сэргээн санах хэрэг гарна.

   Монгол судлаачид ч гэсэн “мж” хоёр үсгийг цаашид “Онцгой байдлыг гийгүүлэгч” нэрээр монгол хэлний дүрэмд оруулж, жийрэглэж орсон эгшгийг гээхгүй бичин “Зөв бичлэгийн хүндэтгэл” үзүүлэх болсон гэдэг. Цаашдаа, сурах бичигт “Эгшигт долоо”, “Заримдаг ес”, “Онцгойн хоёр” гэхчлэн орно. Ер нь бол Онцгой байдлын үед хууль үйлчлэх үү, хуулимж хэрэгжих үү гэдгийг ч бодох цаг болжээ.

    Улмаар, “Онцгой байдлын гийгүүлэгч”-ийг Онцгой байдал тогтоосон үед, нэр үгүүдэд нэмж оруулж байх болжээ. Жишээлэхэд, Тэргүүн шадар сайдыг “Тэргүүмж Шадарамж сайдамж” гэхчлэн. Харин хүнийх нь нэрийг хэрхэх эсэх дээр тодорхойгүй. Хэрвээ чингэвэл, манай хэнийг Энхтүвшимж гэх болж байна. 

  Харин, “Эрүүл мэндийн яамамж” гэх үү, “Эрүүлэмж, мэндэмжийн яам” гэвэл зүгээр үү гэдгээ хараахан шийдээгүй байгаа ажээ.

   Өдгөө 11 цагт хийдэг мэдээллээ цаашид “мэдээлэмж” болгохыг үгүйсгэхгүй гэнэ. 

   “Онцгой гийгүүлэгчийн үе”-д янз бүрийн сонин явдламжих гарч байна. Манай тусгаарлах байрамжид байгаа зарим хүн зохимжгүй авирламж гаргасан мэдээлэл их гарч байна. Зарим нь хооломжиндоо голомж үзүүлсэн ч гэх шиг. Идэмжээ голоод зогсоогүй өгсөн талхыг нь эмчийнхээ нүүрэмж рүү шидэмж хийсэн ч гэх шиг. Бас мөөгтэй хооломж өглөө гээд уйламж үйлдсэн явдал ч гарчээ.

   Бүүр “ийм оромжин дээр унтамж хийхгүй” гээд загнамжилсан ч дуулдав. Эмч нар нь хөөрхий “ Та нар ямар, зочломж хийж байгаа биш дээ” гэсэн тайлбарламж хийсэн гэнэ. 

    Тусгаарлалтаас гарсан нэг этгээд гэртээ цэвэр усаар уумж хийхийн оронд архи хэрэглэж, согтомж үзүүлсэн ноцтой зөрчил гарчээ. Ингэмж хийж яаж болох билээ, таминь!

Б.Цэнддоо /2020.03.31/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • зочин
    Элгэмж авах юмаа. Өвчимжтэй хог шүү. Kоронавирусийн энэ хүнд үед инээд бэлэглэсэн Цэнддоод баярлалаа. Kайф авав.
    2020 оны 04 сарын 01 | Хариулах
iШинэ мэдээ
Өнөөдөр БНСУ-аас 250 иргэнээ татан авна 2 цаг 5 минутын өмнө Ж.Батбаясгалан: Иргэд өөрсдийн болон бусдын аюулгүй байдлыг хангаж, хариуцлагатай амарч зугаалах шаардлагатай байна 2 цаг 23 минутын өмнө Гол, мөрнүүд үерийн түвшинг 5-50 см даван хүчтэй үерлэж байна 2 цаг 28 минутын өмнө “Сонгууль-2020”- Халуухан сэдэв 2 цаг 35 минутын өмнө ФОТО: Хөвсгөлд сүүлийн 18 жил болоогүй үер болжээ 2 цаг 45 минутын өмнө Буйр нууранд завьтайгаа алга болсон 4 хүнийг Монгол Улсын хил орчмоос олжээ 2 цаг 51 минутын өмнө Афганистанаас 113 энхийг сахиулагч эх орондоо ирлээ 2 цаг 55 минутын өмнө Улсын аварга П.Бүрэнтөгс түрүү бөхийн шагнал “Тоёота Hiace” автомашинаа НЭМГ-т гардууллаа Уржигдар 12 цаг 48 минутад Баяр наадмын амралтын өдрүүдэд үзвэр, үйлчилгээний газруудын ажиллах хуваарь Уржигдар 11 цаг 57 минутад Д.Нямхүү: 80 настай эмэгтэй эдгэрч, дараагийн шатны ажиглалтад шилжлээ Уржигдар 11 цаг 16 минутад Улаанбаатар хотод дуу цахилгаантай аадар бороо орно Уржигдар 10 цаг 51 минутад ЗӨВӨЛГӨӨ: Үерийн дараа ХЭРЭГЛЭХ халдваргүйжүүлэх бодисыг БЭЛТГЭХ заавар Уржигдар 09 цаг 39 минутад Афганистанаас 62 энхийг сахиулагч ЭХ ОРОНДОО ирлээ 2020-07-12 23:34 Ерөнхийлөгчийн зарлигаар П.Бүрэнтөгсөд “Улсын аварга” цол олголоо 2020-07-12 20:54 Х.Баттулга: Түүхийг тасалж, ёсыг алддахгүйг хичээн наадмаа зохион байгууллаа 2020-07-12 20:43 Долдугаар сарын 11-ний өдөр зам тээврийн ослоор 5, усанд эндэж 3 хүн амиа алджээ 2020-07-12 20:36 Налайх дүүргийн 4.4 км авто замын эхний ээлжийн 3.5 км замын зорчих хэсгийг нээжээ 2020-07-12 20:25 Говь-Алтай аймагт нэг хүүхэд тарваган тахал өвчний сэжигтэй тохиолдлоор нас баржээ 2020-07-12 20:19 Их Монгол улс байгуулагдсаны 814 жилийн ойгоор ШИНЭ аварга төрлөө 2020-07-12 20:11 Долоон начин, гурван харцага, нэг заан цолтон шинээр төрлөө 2020-07-12 19:01
iИх уншсан
Заавал нэг хулгайчтай байж засаг барьсан болдог Л.Баярсайхан: Аав, ээж нь хүүгээ алдсан, дээрээс нь эмнэлгий... Гадаадад байгаа монголчууд онгоц хөлслөөд ирэх нь ИЛҮҮ ХЯМД Н.Номтойбаярыг ял авахад “ТОПОР” ахтайгаа муудалцсан нь нөлө... Алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг ҮАБЗ мэдсэн үү? БНСУ-д нутаг нэгт дөрвөн залууд зодуулсан монгол залуу нас б... У.Хүрэлсүх: Би үхэхээс бусдыг үзсэн парламентын гишүүн. Би э... Тав даваагүй бөх Улсын аварга П.Бүрэнтөгс түрүү бөхийн шагнал “Тоёота Hiace” ... Афганистанаас 62 энхийг сахиулагч ЭХ ОРОНДОО ирлээ С.Эрдэнэ Ц.Туваанд АН-ын тамгыг хоёр удаа шилжүүллээ  Д.Одбаясах: 20 жил дэлхийн алдартай 100 тайзан дээр тоглож б... Баяр наадмын төсөвт 3 тэрбум төлөвсөн байснаас 1.6 тэрбум тө... Ерөнхийлөгчийн зарлигаар П.Бүрэнтөгсөд “Улсын аварга” цол ол... Орон нутгийн замд автомашин онхолдож 7 хүн амиа алджээ Орон нутагт ЗАМ ТЭЭВРИЙН ослоор нэг өдөрт 11 хүн АМЬ хохирчэ... Баяр наадмын амралтын өдрүүдэд үзвэр, үйлчилгээний газруудын... НОБ-ын албанд түймэр унтраах зориулалттай 4 дугуйт мотоцикл,... Говь-Алтай аймагт нэг хүүхэд тарваган тахал өвчний сэжигтэй ... Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт нас биед хүрсэн 19 минжийг н...
Top