x

Хүүхдийн сүү ба үндэстний ирээдүй

Хэрэв багадаа тэр хэрэгцээт шим тэжээлээ аваагүй бол том болоод олох орлогод нь хүртэл нөлөөлдөг гэнэ. Иод, төмөр, кальци гэх мэт бичил тэжээлийн элементүүд хүртэл эдийн засгийн хөгжилтэй холбогддог.

Хүний аз жаргал, амжилт нь хүүхэд байхдаа шаардлагатай шим тэжээлээ авсан эсэхээс ихээхэн хамаардаг ажээ. Хэрэв багадаа тэр хэрэгцээт шим тэжээлээ аваагүй бол том болоод олох орлогод нь хүртэл нөлөөлдөг гэнэ. Иод, төмөр, кальци гэх мэт бичил тэжээлийн элементүүд хүртэл эдийн засгийн хөгжилтэй холбогддог. Энэ дүгнэлтийг 2019 оны Нобелийн шагнал хүртсэн MIT сургуулийн эдийн засагчид Абхижит Банерже, Эстер Дуфло нар хийжээ. Тэд олон орны ядуу иргэдийн асуудал, ядуурлыг шийдэх төр засгийн оролдлогыг судалсан дээрх дүгнэлтээ 2010 онд хэвлүүлсэн “Poor economics” (Ядуу эдийн засаг) номондоо оруулжээ.

Ер нь нийгмийн тэгш бус байдал, ядуурлын эх сурвалж нь хүүхэд байхаас, зарим тохиолдолд бүр төрөхөөс өмнө бий болдог. Тийм ч учраас олон орны бодлого боловсруулагчид бага насны, тэр дундаа сургуулийн насны хүүхдүүдэд зориулж тусгай хөтөлбөр хэрэгжүүлэх болжээ. Жишээлбэл бага насны хүүхдүүдэд зориулсан үдийн цай, сургуулийн сүү гэх мэт хөтөлбөрүүд юм.

Хятад ба Өмнөд Солонгос

Хүүхдүүдийн шим тэжээлийн дутагдлыг нөхөх замаар ядуурлыг бууруулах, боловсролын чанарыг сайжруулах зорилгоор Хятад улс Сургуулийн сүү хөтөлбөрийг 2000 оноос хэрэгжүүлж эхэлжээ. Үндэсний, мужийн, хотын түвшинд энэ хөтөлбөрийг хариуцсан нэгжүүд, нийлүүлэгчдийг бий болгож, гэрчилгээ олгон баталгаажуулах зэрэг олон ажил тэд  зохион байгуулав. “Сургуулийн сүү” гэсэн шошго бий болгов. Таван жилийн дотор 28 муж, 60 хотын 10 мянган сургуулийн 2,4 сая сурагчдыг хамруулав. Өдөрт хоёр жижиг сав сүү уусан хүүхэд, сүү уугаагүй хүүхдээс илүү хурдан өссөн (6 сарын дотор 7,2 мм-ээр илүү), шүд нь илүү цагаан болсныг судалгаагаар тогтоов. Энэ хөтөлбөр өнөөгийн хятад залуус өндөр, эрүүл шүдтэй болоход нөлөөлсөн гэнэ ээ.

“Сургуулийн сүү” хөтөлбөр ирээдүй үеийн эрүүл мэндээс гадна, БНХАУ-ын эдийн засагт ч эерэгээр нөлөөлжээ. Сүүний чиглэлийн үйлдвэрлэл хөгжиж, үнэ цэнийн хэлхээнд (value chain) чанарын шинэчлэлт авчирчээ. Хятад улс 1999 онд 8 сая тонн сүү үйлдвэрлэж байсан бол 2002 онд 14 сая, 2017 онд 35 сая тонн болсон жишээтэй.

Өмнөд Солонгос улс НҮБ-ын Хүүхдийн Сангийн тусламжтайгаар 1953 оноос сургуулийн хүүхдийн үдийн цай хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна. Солонгосын дайны дараа эхлүүлсэн энэ хөтөлбөр өрхийн санхүүгийн байдлаас нь үл хамааран бага, дунд, ахлах ангийн бүх сурагчдыг бүрэн хамруулж иржээ. Мөн 1970-аад оноос “Сургуулийн сүү” хөтөлбөр нэмж эхлүүлсэн байна. Сүү хөтөлбөртэй сургуулийн сурагчид хөтөлбөр эхлээгүй сургуулийн сурагчдаас 1,5 дахин илүү уураг авч буйг судалгаагаар тогтоожээ. Мөн сурагчид өдөрт авах ёстой кальцийн хэрэглээнийхээ талаас илүү хувийг энэ хөтөлбөрөөр дамжуулан авч байна.

Зарим орны судалгаануудаас харахад бага насны хүүхдүүд сүү, сүүн бүтээгдэхүүнээс зөвхөн шаардлагатай уураг, бусад шим тэжээлийг аваад зогсохгүй, мөн сүү, сүүн бүтээгдэхүүн насан туршдаа хэрэглэх зуршилтай болж байна. Ер нь энэ хөтөлбөрийн ач тусыг олон улсад хүлээн зөвшөөрч, хэрэгжүүлж байна.

ad3a8a12b35ff8304f477b4aca2ab9e4.png

Эх сурвалж: Dairyasia.org, 2017

Монгол

Монголд “Үдийн цай” хөтөлбөрийг ЕБДСургуулиудад 2006 оноос хэрэгжүүлж эхэлжээ. Харамсалтай нь энэ хөтөлбөрийг хүүхэд бүрт өгөх шим тэжээлээр биш зарцуулах төгрөгөөр хэмждэг ажээ. Нэг хүүхдэд ногдох зардлыг анх 300 төгрөг, жилийн дараа 600 төгрөгөөр хэмжих болов. 2019 оны хавар Үдийн цай хөтөлбөрийг “Үдийн хоол” болгох хуулийг УИХ баталжээ. Нийгмийн сүлжээгээр хоолны төсөв нэмэгдсэний хэрээр худалдан авах үнэ нь өсч байгаа тухай шүүмжлэл өрнөх боллоо. Улс төрчид хэдэн төгрөг зарцуулснаа л ярихаас, хичнээн калори, ямар шим тэжээл өгсөн, ямар үр дүнд хүрснээ ярих соёл Монголд тогтохгүй байна. Үдийн цай хөтөлбөрийн үр дүнг нэгтгэн дүгнэсэн албан судалгаа олдохгүй байна. Энэ хөтөлбөр сургуулийн хүүхдүүд, ялангуяа бага орлоготой өрхийн хүүхдүүдэд суралцахад нь нэмэр болдог гэж зарим эцэг эхчүүд л хэлж байна.

Ямар ч гэсэн энэ төрлийн хөтөлбөр нь бага насны хүүхдийн хоол тэжээл, витамины дутагдлыг нөхөх зорилготой билээ. МУ-ын хүн амын хоол тэжээлийн үндэсний 5 дугаар судалгаагаар 6-11 насны хүүхдүүдийн 7 хувь нь өсөлт хоцролттой, 3 хувь нь туранхай гарчээ. Харин нийт хүүхдийн 22 хувь илүүдэл жинтэй, 6 хувь нь таргалалттай байна.

Энэ нөхцөлд МУ “Үдийн хоол” хөтөлбөртөө, сүүг тусгайлан оруулах нь илүү үр дүнтэй болохыг бусад орны туршлага батлаж байна. Монголд сурагчдын ердөө 5 хувь нь сургууль дээрээ сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэдэг ажээ. (Ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай, 2018). Уг нь бид хүүхдүүддээ хангалттай сүү амархан өгч чадах юм.

d72fdb1f359de76e81328c209281eda5.png

Эх сурвалж: Dairyasia.org, 2017

Энэ хүснэгтээс харахад Хятад зэрэг улсуудад сүүний нийлүүлэлтээ нэмэгдүүлэхэд хүндрэлтэй бол, Монгол бүрэн боломжтой. Гэвч сүү нь байгаа ч, нийлүүлэх дэд бүтэц дутагдалтай байна. Сүү эмзэг бүтээгдэхүүн учир илүү нарийн стандарт, хяналт шаарддаг. Нийгмийн өмнө тулгарсан олон асуудлуудын суурь бол ядуурал бөгөөд үүнийг шийдэхэд ийм чухал үүрэгтэй ч, монголчуудын үл тоож буй нэгэн шийдвэр бол хүүхдийнхээ өдрийн хоолонд сүү оруулах хөтөлбөр юм.

Д.Жаргалсайхан /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iШинэ мэдээ
Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-ын гишүүн боллоо 26 минутын өмнө Коронавирус: Долоон сартай нярай бүрэн эдгэрчээ 49 минутын өмнө Урт цагааны барилгыг нураах эсэх асуудлыг НИТХ-аар шийдэгдэнэ 1 цаг 18 минутын өмнө “Иргэний тэтгэвэр барьцаалсан зээлийн төлбөрийн үүргийг үнэт цаасаар төлөх тухай гэрээ”-нд гарын үсэг зурлаа 1 цаг 56 минутын өмнө И Ёо Хун: Хоёр орны харилцааг стратегийн шинэ түвшинд хүргэхийн төлөө ажилна 2 цаг 14 минутын өмнө Ардчилал шинэчлэлийн нам Монгол улсад бүртгэлтэй 36 дахь нам боллоо 3 цаг 51 минутын өмнө Х.Алтанхуяг: У.Хүрэлсүх ээ, хэзээ сэлмээ сугалж, хулгайч гишүүдийнхээ толгойг цавчих гэж байна 4 цаг 1 минутын өмнө Сар шинийн баярын өдрүүдэд цахим гүйлгээний шимтгэл авахгүй гэв 4 цаг 16 минутын өмнө Урт цагааны үйл ажиллагааг ЗОГСООХ шийдвэр гарлаа 4 цаг 31 минутын өмнө С.Чинзориг: Тэтгэврийн зээл олгож эхэлсэн нь хорио цээрийн дэглэмд саад учруулахгүй 4 цаг 39 минутын өмнө Говь-Алтай аймгийн засаг даргыг ажлаас нь чөлөөлжээ 4 цаг 57 минутын өмнө Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ажиллагаа” байсан уу? 4 цаг 58 минутын өмнө Шинэ гүүрэн гарцыг “ОЛИМПИЙН ГҮҮР” хэмээн нэрлэхээр боллоо 5 цаг 12 минутын өмнө Бага насны хоёр хүүхэд гэртэйгээ шатаж нас баржээ 5 цаг 41 минутын өмнө Эрдэмтдийн үзэж буйгаар хоёрдугаар сарын сүүл үед вирусийн тархалт оргил цэгтээ хүрнэ 6 цаг 2 минутын өмнө ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? 6 цаг 37 минутын өмнө Элчин сайд Т.Жанабазар Шведийн Цог Жавхлант Хаанд итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн барив 6 цаг 53 минутын өмнө Би дундажаас дээгүүр 7 цаг 2 минутын өмнө Импортоор авах улаан буудайг 100 мянган тонноор нэмэв 7 цаг 25 минутын өмнө Сайншанд хотод 3D кино театр ашиглалтад орно 7 цаг 51 минутын өмнө Чай Вэньруй: Хятадын ард түмэн хүний ач тусыг мэддэг, ачийг нь ч хариулдаг 8 цаг 4 минутын өмнө Хөл хорионы ХАТУУ ДЭГЛЭМ халдварын тоо буурахад нөлөөлж байна 8 цаг 21 минутын өмнө Хууль бусаар мод бэлтгэсэн 13 үйлдлийг илрүүлжээ 8 цаг 30 минутын өмнө ХНХ-ын сайд С.Чинзориг цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл хийнэ 8 цаг 50 минутын өмнө Ихэнх нутгаар цасан шуурга шуурч, хүйтэн байна 9 цаг 10 минутын өмнө Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан хүн ХУЛГАНА жилд хол явахгүй 22 цаг 39 минутын өмнө Амгалан амаржих төвд ӨББ-ын сургалт зохион байгуулав 23 цаг 5 минутын өмнө Гарааны бизнес, энтрепренерийн хөгжлийн хүрээлэнгийн төлөөлөгчидтэй уулзав 23 цаг 17 минутын өмнө Орос, Герман эрдэмтэдтэй Монгол эмч нар хамтран ажиллав Өчигдөр 17 цаг 05 минутад МИАТ компани Бангкок болон Токио чиглэлийн зарим нислэгүүдээ цуцаллаа Өчигдөр 16 цаг 54 минутад Өнөөдрөөс тэтгэврийн зээлийг ЗУРГААН сараар олгож эхэллээ Өчигдөр 16 цаг 45 минутад Газраа бэлэн орон сууцаар сольсон эхний айлууд ТҮЛХҮҮРЭЭ гардаж авлаа Өчигдөр 16 цаг 25 минутад Хот руу орж, гарч байгаа хөдөлгөөнийг бүрэн автомат системээр хянаж байна Өчигдөр 16 цаг 11 минутад Байгалийн хийн хоолойг Монголын нутгаар дамжуулах асуудлаар ажлын хэсэг байгуулжээ Өчигдөр 15 цаг 54 минутад “Амгалан дулааны станц”-ийг төрийн өмчит компани болгожээ Өчигдөр 15 цаг 46 минутад Онцгой байдлын алба нисэх нэгж шинээр байгуулж, 12 нисгэгч бэлдэнэ Өчигдөр 15 цаг 25 минутад Улс, хот хоорондын замын хөдөлгөөнийг ТҮР ХААХ шийдвэр гарлаа Өчигдөр 14 цаг 42 минутад Онцгой комисс ХААЛТТАЙ хуралдаж байна Өчигдөр 14 цаг 12 минутад Их тойрууд 25000 машины авто зогсоол барина Өчигдөр 14 цаг 02 минутад Сүхбаатар аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлах шийдвэр гарлаа Өчигдөр 13 цаг 28 минутад Улаанбаатар хотод “Эргүүл” арга хэмжээг эхлүүллээ Өчигдөр 13 цаг 10 минутад ЭМЯ: Халдварын шинэ тохиолдол буурч байгаа ч тайвширч болохгүй Өчигдөр 12 цаг 43 минутад БНСУ-д коронавирусийн халдварын тохиолдол огцом өсчээ Өчигдөр 12 цаг 21 минутад Шалган нэвтрүүлэх дээр ажиллаж буй албан хаагчдыг амны хаалт, витаминаар хангана Өчигдөр 11 цаг 55 минутад Дорнод аймагт 4.27 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ Өчигдөр 11 цаг 38 минутад Коронавирусийн халдвараас сэргийлэхэд зориулж ЗГНС-гаас 5.5 тэрбум төгрөг гаргажээ Өчигдөр 11 цаг 24 минутад Ялахгүй гэсэн сонгуулиасаа ялж гарах нь улс төр юм Өчигдөр 11 цаг 14 минутад С.Мөнхбат: 38 бөхөөс допинг илэрсэн гэдэг нь худлаа байгаасай Өчигдөр 10 цаг 55 минутад Коронавирусийн шинэ халдварын тоо огцом буурчээ Өчигдөр 10 цаг 25 минутад Дараах алхмуудыг хэрэгжүүлбэл зээлийн хүү гарцаагүй буурна! Өчигдөр 10 цаг 05 минутад
iИх уншсан
Х.Тэмүүжин: Монгол улсад хуулийн гэхээсээ илүү хувь хүний за... З.Энхболд, Сү.Батболд нарын “зассан зам” Ялахгүй гэсэн сонгуулиасаа ялж гарах нь улс төр юм Н.Энхболд: Аймаг дангаараа зам хаах шийдвэр гаргах эрх байхг... Эрүүдэн шүүх улс төрийн шоглоом М.Оюунчимэг: Байгалийн баялгийг тэгш хуваарилах нь ардчиллын... Хэдэн хүн шоронд хийгээд сонгогдоно гэвэл үгүй шүү, Ерөнхий ... Японы уран зохиолын 7 гол бүтээл Цагаан сарын аатай, адтай, аагтай яриа "Эрүүл ухаантай удирдагч нар бий бол эмнэлгийн талаар зөв ши... Сэтгэл байвал утаанаас ч сална Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан... Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ... Ерөнхий сайдын толгой хаана вэ? ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Х.Тэмүүжин: Хонгилыг нураах боломж Ц.Элбэгдоржид байсан, одо... Зургаан аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлалаа Бурхан ба үрэл Ухань хотын эмнэлгийн дарга коронавирусийн халдвараар нас ба... Хятадын академич улсынхаа иргэдийг "Монгол үндэстнээс суралц...
Top