x

Суган доогуур батлагдсан "Сонгуулийн бүсчилсэн тойрог" гэгч нь

Бүрэн эрх нь дуусч буй энэ удаагийн УИХ, эрх баригч МАН-ын зүгээс парламентын чадавхийг сайжруулах, сонгуулийг тогтолцоогоо боловсронгуй болгох тал дээр багагүй чармайлт гаргаж, чамгүй эсэргүүцэлтэй тулгаран байж өнгөрөгч зургадугаар сард Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулсан. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг баталсан.

УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлсэн, сонгуулийн холимог тогтолцоог хуульчилсан явдал нь манайх шиг давжаа парламентын чадавхийг сайжруулах, улс төрийн намуудыг намуудыг төлөвшүүлэх, сонгуулийн тогтолцоогоо сайжруулахад чухал ач холбогдолтой зүйл болсон хэдий ч оны босгон дээр баталсан Сонгуулийн тойрог тогтоох тухай УИХ-ын тогтоол нь энэ бүх ололтоо буцааж нураах хэмжээний осолтой үйлдэл болов. "Сонгуулийн бүсчилсэн тойрог" нэрээр аймгуудыг нэгтгэж, тойргуудыг томсгосон явдал нь Үндсэн хуулиар тогтоосон сонгуулийн тогтолцоотойгоо харгалдсан, зөрчилдсөн зүйл боллоо.

Өмнө нь 2012 онд бид нэг удаа сонгуулийн холимог тогтолцоог хэрэглэж үзсэн. Ингэхдээ УИХ-ын 76 гишүний 28-ыг намын жагсаалтаар, 48-ыг нь том 26 тойрог буюу 20 аймаг, хотын зургаан тойргоос сонгож байлаа. Харин энэ удаа аймгуудыг нэгтгээд 7 тойрог, нийслэлийн 6 тойрогтой нийлээд 13 тойргоос 78 нэр дэвшигчийг сонгохоор болов. Нэр дэвшигчдийн буюу мандатын тоо нэмэгдсэн ч тойргийн тоог цөөлсөн.

2012 оны сонгуулиар гурван мандаттай нэг тойрогт 28 хүртэл нэр дэвшигч өрсөлдөж байсан бол энэ удаа мандатын тоо 5-10 болж нэмэгдсэн, тойргийн тоо цөөрсөн учраас нэг тойрог дээр өрсөлдөх нэр дэвшигчдийн тоо хамгийн багадаа 3-4 дахин нэмэгдэнэ. Говь-Алтай, Завхан, Увс, Ховд дөрвөн аймгийг нэг тойрог болгоод 10 мандаттай, Дархан, Сэлэнгэ, Төв гурав нэг тойрог болоод 10 мандаттай. Нам тус бүрээс 10 нэр дэвшинэ. Сонгуульд оролцох намуудынхаа тоогоор үржүүлээд бодохоор саналын хуудсанд багадаа 50-60 нэр дэвшигч бичигдэнэ гэсэн үг. Үүнийг мажоритари сонгууль гэж нэрлэж болох уу? Эсвэл намын жагсаалттай илүү адилхан байна уу?

Олонхи сонгогчийн хувьд энэ олон нэр дэвшигчээс сонголт хийхэд хэцүү. Нэг хэсэг нь намыг нь харж дугуйлах, нөгөө хэсэг нь олонд танигдсан гэдэг утгаар нь одоо эрх барьж байгаа намын хуучин кадруудыг сонгохоос өөр замгүйд хүрнэ. Монголчууд хэзээнээсээ “дээлний шинэ, хүний хуучин нь дээр” гэж ярих дуртай. Өөрөөр, “танихгүй бурханаас таньдаг чөтгөр дээр” ч гэж ярьдаг. Дээр нь 48 нэр дэвшигч жагсаачихсан намын жагсаалтыг бас дугуйлах үүрэгтэй.

Ингээд харахаар оны өмнө УИХ-аар баталсан “сонгуулийн бүсчилсэн тойрог”  гэгч нь сонгогчийнхоо эсрэг хуйвалдсан, сонгууль өгөх эрхийг нь хаасан, боогдуулсан зүйл болоод хувирчихлаа. Тэгээд хамгийн гол нь, өнгөрөгч зургадугаар сард баталсан сонгуулийн холимог тогтолцоотойгоо харгалдаад, зөрчилдөөд явчихлаа. Эцэст нь иргэд, сонгогчид “Сонгуулийн холимог тогтолцоо гэдэг чинь ёстой новшийн юм байна. Болъё, буцъя” л гэх болов уу.

Сонгуулийг тойргийг баталсны дараа, оны босгон дээр улс төрийн намуудын төлөөллийг оролцуулсан телевизийн хэлэлцүүлэг дээр бусад намуудын зүгээс “Ийм том тойрог дээр ийм богино хугацаанд шинэ нэр дэвшигч гарч ирэх, сонгогчдод танигдах ямар ч боломж байхгүй. 3-4 аймагтай нэг тойргийг нэг удаа бүтэн тойрч ч амжихгүй” гэдгийг хэлж байсан. Суган доогуур гүйгээд батлагдчихсан "сонгуулийн бүсчилсэн тойрог" гэгч нь явж явж эрх баригч намд л ашигтай хувилбар болж байна.

Гэхдээ бидэнд бас нэг гашуун туршлага бий. 2016 оны сонгуулийн АН эрх барьж байхад УИХ-ын дарга З.Энхболд яг ийм тооцоогоор сонгуулийн хуулиа өөрчилсөн. Угаасаа Цэцийн хуультайгаа зөрчилдөж гарсан Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж аваад сонгуулийн холимог тогтолцооноос буцсан төдийгүй жижиг 76 тойргоор сонгууль явуулсан. Нэр дэвшигч нартаа зориулж тойргийн дотор тойрог хүртэл байгуулж байлаа.

Гэсэн ч сонгуулийн дүн эсрэгээрээ гарсан. МАН дангаараа 65 суудал авсан үнэмлэхүй ялалттай, АН “үсгүй” ялагдсан хоёр дахь сонгууль (2000 оны сонгуулиас хойш) болсон юм. "Тавьсан сумандаа оногдох" гэж нэг зүйл улс төрд бий.    

Б.СЭМҮҮН  

 

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Зочин (172.69.252.153)
    мэдэж л бхйсан юм бол батлахаас нь өмнө эсэргүүцэж зогсоохгүй яасан юм дараа нь битгий гоншигонож бай!
    2024 оны 01 сарын 10 | Хариулах
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 2 цаг 56 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 3 цаг 7 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 3 цаг 25 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 3 цаг 32 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 3 цаг 36 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 3 цаг 41 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 3 цаг 46 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 3 цаг 51 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 18 цаг 50 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 18 цаг 54 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 22 цаг 39 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 22 цаг 53 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 23 цаг 5 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу...
Top