Өнгөрсөн зууны хагаст дэлхий нийтээрээ фашизмыг ялахад бидний цөөхөн монголчууд ч асар өндөр үүрэг гүйцэтгэсэн түүхтэй. Холбоотон улс болж, баатарлаг хөвгүүдээ дайнд явуулж, агт морь, амбан шараас эхлээд дээлийнхээ хөвөнг хүртэл гээд байгаа бүхнээрээ тусалсан. Үүний ачаар оросууд эцсийн дүндээ ялалт байгуулсан юм. Гэтэл бид энэ хугацаанд фашизмыг ялсан түүхэн үүргээ тэмдэглэж, үр хойчдоо ухааруулж баяр тэмдэглэж байсангүй. Дандаа хойд ах нарын тэмдэглэж байгаа нүсэр баярыг зурагтаар харж, цөөхөн хэдэн цэрэг жагсаалд очиж оролцох хэлбэрээр явж ирэв. Тиймээс монголчууд бид одооноос фашизмыг ялсан баярыг тэмдэглэдэг болох хэрэгтэй байна.

Ингэж байж бид олон улсад ч өөрсдийгөө арай өөрөөр ойлгуулна. Монголчууд гэдэг чинь нэн эртнээсээ ийм түүхэн гавьяатай явж ирсэн улс шүү. Анхнаасаа дайн байлдааныг турхирдаггүй, түүний эсрэг үзэл санаатай явж ирсэн, харгис нийгмийг эсэргүүцдэг байжээ гэсэн ойлголтыг дэлхий дахинд өгнө. Дээрээс нь хүний эрх, эрх чөлөөний хангалттай мэдлэгтэй болж төлөвшиж чадахгүй л байгаа ард түмэн, ирээдүй хойчоо сэнхэрүүлнэ. Өнгөрсөн түүхээр дамжуулан дарангуйлал гэдэг чинь ийм бусармаг зүйл юм байна шүү гэдэг ойлголтыг тархи, зүрхэнд нь шингээж өгч чадна. Хожмын үрс маань хүний эрх, эрх чөлөөг дэмждэг, ардчилалд хайртай болон өсөн бойжиход их тус дэм ч болно.

Ер нь фашизмыг дан ганц оросууд ялчихсан мэтээр ойлгодог байдлыг одоо бид таслан зогсоох ёстой. Нэр нь хүртэл “Аугаа их эх орны дайн” нэртэй юм шүү дээ. Ер нь ХХ зууны 40-өөд онд Америк, Англи тэргүүтэй холбоотон улсууд Зөвлөлт холбоот улсад туслаагүй бол тэд ялж чадахгүй байсан нь маргашгүй үнэн. Бүр фашизм нь ялчихсан байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.

Хэрэв ийм зүйл болсон бол өнөөгийн дэлхийн түүх арай өөр байх байсан юм. Америк, Английн энэхүү тусламжийг бүр тодруулбал, Lend-Lease хөтөлбөрийн хүрээнд 1941-1945 оны хооронд хэрэгжүүлсэн байдаг. Америк л гэхэд ганцаараа нийтдээ 11.3 тэрбум ам.долларын зэвсэг техник, тэр дундаа 14 мянган нисэх онгоц, 7 мянга гаруй танк, 375 мянган ачааны машин, 8 мянган их буу, 4.5 сая тонн хүнс, 2.5 сая тонн шатахууны тусламж үзүүлсэн байдаг. Харин Англиас үзүүлсэн тусламж нь АНУ-тай харьцуулахад хэдийгээр бага ч гэсэн маш чухал үүрэгтэй байсан гэдгийг түүхчид онцолдог. Английн зүгээс тэр үед хөлөг онгоц, радар, сургалтын зориулалттай тусламжийг үзүүлж байжээ. Хэрэв энэ бүхэн байгаагүй бол Орос орны ирээдүй ямар байхыг одоо төсөөлөхөд ч бэрх байгаа биз.

Үүн лугаа адил бид ч гэсэн өөрсдийн идэх хоолоо бараг хугасалж байж тэдэнд тусалсан. Нэг ёсондоо дэлхий нийтээрээ фашизмыг устгахад бид ч гэсэн өөрсдийн түүхэн үүрэгтэй оролцож ирсэн юм шүү гэдгийг л ойлгуулах гээд нуршаад байгаа хэрэг юм. Өнөөдөр ч гэсэн дайн өдөөсөн, дэлхий дээр фашизм дахин бий болгохыг санаархсан улсын эсрэг дэлхий нийтээрээ нэгдэн тэмцэж байгааг Украин, Оросын дайны явцаас харж болно. Дэлхийн нөлөө бүхий хэвээрээ байсаар байгаа АНУ, Европын холбоо хэдий хэмжээний тусламжийг Украины талд үзүүлж байгааг харахад л ойлгомжтой. Нэг ёсондоо бол өмнөх фашизмыг Англи, Америк тэргүүтэй улсууд оросуудыг сумлаж байгаад устгуулж байсан бол өнөөгийн фашизмыг дахиад л нөгөө хоёр улс тэргүүтэй нөхдүүд украинчуудыг сумлаж байгаад устгуулах бололтой.

Манай Ерөнхийлөгч хойд хөршийн тэргүүний урилгаар энэ сарын 9-нд болох Аугаа их эх орны дайны ялалтын 80 жилийн ойд оролцох гэнэ. Мэдээж урилгатай учраас очихоос яах вэ. Хөрш зэргэлдээ улсынх нь төрийн тэргүүн хүн төрийн тэргүүний хувиар урилга өгч байхад татгалзаад, пээдэлзээд суух нь аль ч талаасаа буруу. Тиймээс очих ёстой, оролцож, баяр хүргэх хэрэгтэй. Дан ганц Ерөнхийлөгч ч биш, манай улсаас нэлээд их хэмжээний дарга нар ч үүнд очиж таарна. УИХ-ын гишүүд, сайд нар оролцож, манай улсын Зэвсэгт хүчний бие бүрэлдэхүүн ч баярын парадад жагсана. Энэ бүхэн сайхан л даа. Гэхдээ хэдий болтол зөвхөн тэд ганцаараа ялалт байгуулчихсан юм шиг байх юм бэ. Тиймээс манай улс ч гэсэн фашизмыг ялахад хувь нэмэр оруулсан гэдгээ олон улсад мэдэгдэж, өөрийн гэсэн баяртай болох хэрэгтэй.

Монголдоо байгаа Англи, Америкийн болон бусад оролцсон, тусламж дэмжлэг өгч байсан улсуудын Элчин сайдын яамдуудтай хамтраад Сүхбаатарынхаа талбай дээр баяраа хийчихдэг байхад буруудах юмгүй. Ингээд Ерөнхийлөгч нь бусад улс орны төрийн тэргүүнийг уг баяртаа хүндэтгэн уриад, бид хамтдаа ингэж, ингэж фашизмыг эсэргүүцэж явлаа гээд ярих хэрэгтэй. Ингэхдээ фашизмын хар савраас олон улсын дэмжлэг туслалцаатайгаар салсан нэг улс эргээд өөрөө фашизмыг бий болгох гээд явж байгааг дипломат аргаар эсэргүүцсэн ч яадаг юм. Ингэж байж дэлхий нийт бидний үнэн түүхийг мэддэг болно. Манай улсад олон улсын хүндлэл ирнэ. Үр хүүхдэдээ зөв мэдээлэл өгч, үлгэр дуурайл үзүүлж, жинхэнэ халуун эх орончид төрөх учиртай.

Ирээдүйд учирч болох дайн самуунаас ч урьдчилан сэргийлж болно. Тиймээс манай улс одооноос эхлэн фашизмыг ялсан, устгасан баярыг тэмдэглэдэг болмоор байна.

Өдрийн сонин