x

Бүгдийг булаан авч өчүүхэн хэсгийг эргүүлэн өгөх нь

Өнгөрөгч баасан гаригт манай парламент Их тэнгэрт хүлээн авалт хийж Үндсэн хуулийн өдрийг “нижгэр” тэмдэглэсэн. Даваа гаригт үргэжлүүлэн төрийн ордонд томоохон хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Бодвол Баабар гуайн байнга хэлдэг шиг “Аливаа зүйл муудах тусмаа сайн тал руугаа явж байдаг” хэмээн хөөрцөглөцгөөсөн биз. Оны өмнөхөн парламент Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг баталсан шүү дээ.

Гурав хоногийн өмнө Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж долоон шүүгчийн бүрэн эрхийг сэргээжээ. “Шударга ёс яллаа” гээд шүүхийнхэн бөөн баяр. Өнгөрөгч зургадугаар сард Ерөнхийлөгчийн зарлигаар 17 шүүгчийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн дээ. Тэдний долоогийнх нь эрхийг сэргээж байгаа юм байна. Арван шүүгчийн хувьд “Монгол яллаа” болсон бололтой юм. Цаг хугацаа гэдэг ийм хорлонтой. Хүний бодол ийм ахархан. Ердөө зургаа долоохон сарын өмнө "шүүгчийн хараат бус байдалд халдлаа заналхийллээ" хэмээн шуугиж байсан биш үү? Бүгдийг булаан аваад өчүүхнийг эргүүлэн өгөхөд л ийм үр дүн гарч байна шүү дээ. Магадгүй эрхээ сэргээлгэсэн долоон шүүгч ч бас эзэндээ төлбөрөө төлж таарна...

Сануулахад шүүгчийг ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр томилж чөлөөлдөг хуулийн өөрчлөлт одоо ч гэсэн хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа. Ирэх тавдугаар сараас Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт хэрэгжээд эхэлбэл тэд шууд Улсын дээд шүүхийн ханаа хяналтад орно. Шүүхийн байгууллага дээрээсээ доошоо босоо удирдлагатай болж, дээд шүүх юу гэнэ түүнийг хийх болно гэсэн үг.

Бүхэл бүтэн гурван парламент дамжин хэлэлцэж, хэрэлдэж байж өнгөрөгч арваннэгдүгээр сард баталсан Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөс судлаачид нэлээд олон дэвшилтэт өөрчлөлтийг хүлээж байв. Хүний эрх, ардчилал, зах зээлийг хамгаалах, эрх мэдэл хуваарилалт, орон нутгийн өөрөө удирдах ёс, хуулийн засаглал буюу шударга ёсны асуудал, Үндсэн хуулийн суурь бүцэц, дархлааг бий болгох гэх мэт. Эдгээрээс ердөө нэг зүйл буюу эрх мэдэл хуваарилалтын асуудал дээр бага зэрэг урагшаа алхсан (Гүйцэтгэх эрх мэдлийн бие даасан байдлыг хангах тал дээр бага боловч ахиц гарсан), бусдыг нь бол бүр дордуулсан, хоёр зүйлд нь (нутгийн өөрөө удирдах ёс, Үндсэн хуулийн дархлаа) бүр огт гар хүрээгүй хэмээн үнэлсэн байна.

Дордуулсан зүйлүүд дотор нь хуулийн засаглал буюу шударга ёсны асуудал багтаж байна. Түрүүн хэлсэн Дээд шүүхэд шүүхийн бүх эрх мэдлийг аваачиж өгсөн явдал.

Нэмэлт өөрчлөлтийн тавьдугаар зүйлд “Дээд шүүх бол шүүхийн дээд байгууллага мөн” гэж бичжээ. Одоо байгаа Үндсэн хуульд ч мөн ингэж бичсэн бөгөөд үүнийг өөрчлөх юмсан гэж сүүлийн арав гаруй жил ярьж байгаа зүйл л дээ. Дээд шүүх бол шүүхийн дээд байгууллага биш, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хамгийн дээд шат юмаа гэж.

Шүүхийн дээд байгууллага гэхээр доод шатны бүх шүүхээ удирдан чиглүүлдэг босоо удирдлага болчихно биз дээ. Яг гүйцэтгэх эрх мэдэл шиг. Үүнээс болоод Дээд шүүх доод шатны шүүхийнхээ бүх эрх мэдлийг булааж авч, өмнөөс нь хэрэгжүүлдэг болсон. Шүүхийн хамгийн том авилга Дээд шүүх дээр явагддаг ч гэдэг. "УДШ нь хуулиар харьяалуулсан эрүүгийн хэрэг, эрх зүйн маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх, давж заалдах болон хяналтын журмаар доод шатны шүүхийн шийдвэрийг хянан үзэх эрхтэй" гээд Үндсэн хуульдаа биччихсэн учраас шүүхийн аль ч шатнаас маргааныг татаж аваад хэлэлцэх бүрэн эрхтэй болчихож байгаа юм.

Үүнийг сая баталсан нэмэлт өөрчлөлтөөр засч залруулах ёстой байсан ч бүр бататгаад өгчихсөн. Дээр нь “Шүүгчийн хараат бус байдлыг хангахтай холбоотой ШЕЗ-ийн үйл ажиллагааны тайланг УДШ-д танилцуулна” гээд биччихээр нөгөө шүүхийн хараат бус байдлыг хангах ёстой ШЕЗ-ийн үйл ажиллагаанд ч бас УДШ хяналт тавих, шүүгчийн хараат бус байдалд шууд халдах эрхтэй болчихлоо.

Өмнө нь доод шатныхаа шүүхийн ажлыг өмнөөс нь шүүрч аваад хийдэг байсан бол одоо шүүгчдийнх нь шүүгч байх эсэхэд шууд оролцдог болно гэсэн үг.

Өөрөөр хэлбэл одоо ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр халдаж байгаа шүүгчийн хараат бус байдалд УДШ халдах эрхтэй болж, үүнийг нь Үндсэн хуулиараа баталгаажуулаад авлаа. Нэгэнт Үндсэн хуулиар зөвшөөрчихсөн учраас (хуулиар харьяалуулсан эрүүгийн хэрэг, эрх зүйн маргааныг анхан шатны журмаар хянан хэлэлцэх) нэг өдөр "АТГ-ын шалгаж байгаа хэргийг УДШ-д харьялуулж шалгана" гэж хууль батлаад татаад авчих бүрэн бололцоотой боллоо гэсэн үг.

Ингээд шүүх тогтолцоо (анхан, давах, хяналтын шат) бүхэлдээ ганхаж, тэр чигээрээ нэг хүний эрхшээлд орж байна. Энэ тохиолдолд шударга ёс, хуулийн засаглалын тухай ярих боломжтой юу?   

Б.ЗАЯА

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Говь-Алтай аймагт ажиллаж иргэдийн саналыг сонсов 8 цаг 13 минутын өмнө "Монголчууд өөрсдөө усан цахилгаан станц барьж, ашиглах хэмжээний туршлага хуримтлуулсан" 8 цаг 22 минутын өмнө Говь-Алтай аймгийн 186 ээжид “Эхийн алдар” одон гардуулав 8 цаг 31 минутын өмнө Гэр хорооллын айл өрхөд интернетийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ 8 цаг 41 минутын өмнө Хуурамч мэдээлэлтэй дагнан тэмцэх нэгж шинээр байгуулжээ 8 цаг 53 минутын өмнө Цэргийн дүйцүүлэх алба хаагчид сургалтад хамрагдаж байна 9 цаг 39 минутын өмнө Т.Мөнхсайхан: Өндөр настны эрүүл мэндийг дэмжих чиглэлд үндэсний хэмжээний бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай 10 цаг 9 минутын өмнө Сайн дурын нийгмийн даатгалд гар утсаараа хамрагдах заавар 10 цаг 28 минутын өмнө Налайхын замын зорчих хэсгийн өнгө хучилтын ажил эхэллээ 10 цаг 37 минутын өмнө Хүчирхийллийг тэвчдэггүй ХҮН БАЙ 10 цаг 59 минутын өмнө Арваннэгдүгээр сараас бүх эмийн сан хөнгөлөлттэй үнээр эм худалдана 11 цаг 23 минутын өмнө Хууль, тогтоомж зөрчсөн 16 улсын 127 гадаадын иргэнийг Монгол улсаас албадан гаргажээ 12 цаг 8 минутын өмнө Гишүүн асан Г.Солтанаас 7,8 сая төгрөгийг албадан гаргуулж, 3 жилээр хорих ял оноолоо 12 цаг 47 минутын өмнө Гуравдугаар эмнэлэг үйлчилгээний ажилтнуудаа дохионы хэлний цуврал сургалтанд хамруулж байна 13 цаг 5 минутын өмнө ОХУ-д айлчилж буй сайд Н.Энхтайван өнөөдөр ирж, 21 хоног тусгаарлагдана 13 цаг 11 минутын өмнө Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож ноцтой осол гаргажээ 13 цаг 20 минутын өмнө Намайг гэр хорооллын Бат-Үүл гэдэг! 13 цаг 35 минутын өмнө Ц.Мөнхцэцэг: Цөөн хүүхдийг кембрижийн хөтөлбөрөөр шалгаруулж, өндөр зардлаар сургахыг эсэргүүцэж байгаа 14 цаг 37 минутын өмнө Аравдугаар сард хийх тусгай үүргийн нислэгийн хуваарь 14 цаг 52 минутын өмнө Ц.Элбэгдорж: Хэрвээ би хулгай хийсэн бол коммунизмын орхидсууд намайг наркозгүй хагална 15 цаг 38 минутын өмнө
iИх уншсан
Ж.Баясах: Өмнөд Монголын бичиг соёлын асуудалд АНУ-ын Конгре... Эрх мэдэлд дагалдах нь Автобусны үнийг 200 төгрөг болгочихвол АН-ыг дэмжье Цэвэршилтийн тухай эмч танд юуг хэлээгүй байж болох вэ? Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх нар онцгой с... Хайртай хүндээ хайр ерөөх ухаан буюу Долли Партоны “Мөрөөдли... Михаил Афанасьевич Булгаков "Ган хоолой" Монгол улс дампуурлын ирмэгт ирлээ Ц.Элбэгдорж: Олон орны Ерөнхийлөгчийг хааныхаа хөшөөнд мөргү... Ц.Элбэгдорж: Хэрвээ би хулгай хийсэн бол коммунизмын орхидсу... АРДЧИЛАЛ ба ТҮГЖРЭЛ Намайг гэр хорооллын Бат-Үүл гэдэг! Ц.Мөнхцэцэг: Цөөн хүүхдийг кембрижийн хөтөлбөрөөр шалгаруулж... С.Амарсайхан: Хүчирхийлэл үйлдэж буй этгээдүүдийн эцэг э... П.Цэвэгмид: Монгол улс Венийн конвенцээс гарвал наад зах нь ... Сайд аа! МУИС-ийн элсэлтийн авлига цахим хэлбэрт шилжив үү? ЗГ-ын тайлбар: Б.Сүндэръяад хэзээ ч ажлын санал тавьж байгаа... "Иргэдийн хуралд эрх мэдэлтнүүдийн ГАР ХӨЛ биш ИРГЭДИЙН ТӨЛӨ... Талийгаач охиныг эмээ, өвөө дээрээ Архангай аймагт байхад нь... 40 сая төгрөгийн шагналтай НӨАТ-ын урамшууллын тохирол ням г...
Top